Bộ trưởng Vũ Hải Quân chỉ ra động lực để Việt Nam tiếp tục nâng hạng GII

Tối 29/9 theo giờ Việt Nam, Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) công bố Báo cáo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (Global Innovation Index - GII) 2026 tại Geneva, Thụy Sĩ.

Đây là lần thứ 19 WIPO công bố GII - một trong những bộ chỉ số quốc tế được sử dụng rộng rãi để đánh giá năng lực và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của các nền kinh tế. GII 2026 được công bố trong bối cảnh các công nghệ tiên phong như trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán lượng tử, sinh học tổng hợp và vật liệu tiên tiến đang chuyển từ phòng thí nghiệm ra thị trường, được kỳ vọng thúc đẩy cuộc chuyển đổi công nghiệp tiếp theo.

Với chủ đề "Tiếp sức cho doanh nhân ở tuyến đầu khoa học" GII 2026 tập trung tìm hiểu cách xây dựng hệ sinh thái giúp biến những đột phá khoa học thành các doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp được hình thành từ kết quả nghiên cứu, có khả năng mở rộng các giải pháp ứng dụng trong thực tiễn.
Ba động lực để nâng thứ hạng đổi mới sáng tạo
Đánh giá về bước tiến của Việt Nam, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhận định việc các chỉ số đầu ra đổi mới sáng tạo tăng hạng là kết quả đáng ghi nhận, cho thấy những chính sách và nguồn lực dành cho lĩnh vực này đã bước đầu phát huy hiệu quả. Theo Bộ trưởng, kết quả này đến từ tinh thần triển khai Nghị quyết số 57 rất quyết liệt trong hơn một năm vừa qua.

Thứ nhất, nguồn lực đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã có bước tăng mạnh mẽ.

Thứ hai, từ việc triển khai Nghị quyết số 57, hệ thống chính sách, pháp luật về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang từng bước được hoàn thiện.

Thứ ba, sự tham gia của các bên liên quan, từ Nhà nước, doanh nghiệp đến các viện nghiên cứu, trường đại học, đã góp phần bước đầu hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tại Việt Nam. Những kết quả này đã được ghi nhận thông qua các chỉ số đổi mới sáng tạo.

Tuy nhiên theo Bộ trưởng, để đạt mục tiêu đưa Việt Nam vào nhóm 40 quốc gia dẫn đầu về GII vào năm 2030 và nhóm 30 quốc gia dẫn đầu vào năm 2045, vẫn còn nhiều việc phải làm. Kết quả phân tích GII năm nay cho thấy một số hạn chế cần tiếp tục được khắc phục.

Trước hết theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là nhân lực chất lượng cao phục vụ các ngành công nghệ chiến lược. Việt Nam cần tiếp tục nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là đội ngũ có trình độ sau đại học.

Tiếp đó là đẩy mạnh công bố khoa học quốc tế và gia tăng số lượng bằng sáng chế. Đây là những sản phẩm có liên quan trực tiếp đến năng lực đổi mới sáng tạo.

Đặc biệt, sự tham gia của doanh nghiệp vào các hoạt động đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và phát triển được xác định là một yếu tố quan trọng. Trong giai đoạn tới, các doanh nghiệp Việt Nam cần đầu tư mạnh mẽ hơn nữa cả về tài chính và con người, từng bước đưa công nghệ và chuyển đổi số vào hoạt động sản xuất, kinh doanh nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, gia tăng giá trị và tăng năng suất lao động.

"Chỉ khi các doanh nghiệp thực sự vào cuộc," Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhận định, Việt Nam mới có thể đạt được các mục tiêu về đổi mới sáng tạo theo tầm nhìn đến năm 2030 và năm 2045.

Về nhiệm vụ thời gian tới, Bộ Khoa học và Công nghệ xác định tiếp tục hoàn thiện thể chế, lấy yêu cầu từ thực tiễn để hoàn thiện chính sách, tạo nền tảng cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội.

Cùng với đó, Bộ sẽ tăng đầu tư cho nghiên cứu và phát triển; thu hút các tập đoàn, công ty lớn nước ngoài hình thành trung tâm R&D, mở rộng đầu tư vào công nghệ cao, công nghệ chiến lược tại Việt Nam.

Việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực nghiên cứu, cả nguồn nhân lực hiện tại và tương lai; nâng cao năng lực của viện, trường và thúc đẩy hợp tác viện - trường - doanh nghiệp cũng được đặt ra.

Bộ cũng định hướng thu hút nguồn vốn đầu tư cho khởi nghiệp sáng tạo, nhất là các doanh nghiệp khởi nghiệp dựa trên công nghệ; hình thành các cụm và liên kết đổi mới sáng tạo, phát triển các doanh nghiệp công nghệ; đồng thời tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp tiếp nhận, hấp thụ và làm chủ công nghệ để nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh.

Thứ hạng GII của Việt Nam tăng 16 bậc sau 10 năm
Trước đó, GII xếp hạng năng lực đổi mới sáng tạo của gần 140 nền kinh tế, chỉ ra điểm mạnh, điểm yếu của từng nền kinh tế, đồng thời giới thiệu 100 cụm đổi mới sáng tạo hàng đầu thế giới.

Theo báo cáo, Việt Nam tăng lên vị trí 43/139 nền kinh tế, tiếp tục dẫn đầu toàn cầu ở hai chỉ số xuất khẩu, qua đó hoàn thành mục tiêu của Chính phủ tại Nghị quyết 02.

Đây là kết quả của một hành trình thăng tiến bền bỉ kéo dài một thập niên. Kể từ năm 2016, thứ hạng GII của Việt Nam đã tăng từ vị trí 59 lên vị trí 43. Điểm sáng lớn nhất và mang tính quyết định trong bức tranh GII năm nay của Việt Nam là sự bứt phá ở các chỉ số đầu ra đổi mới sáng tạo. Nhóm chỉ số này tăng hai bậc, từ vị trí 37 lên 35. Trong đó, riêng trụ cột sản phẩm tri thức và công nghệ tăng bốn bậc, từ hạng 39 lên hạng 35.

Đặc biệt, Việt Nam tiếp tục giữ vững vị trí dẫn đầu thế giới về tỷ trọng xuất khẩu công nghệ cao và tỷ trọng xuất khẩu hàng hóa sáng tạo trong tổng giao dịch thương mại.

Bên cạnh hai chỉ số giữ vị trí dẫn đầu, Việt Nam còn góp mặt trong nhóm 10 nền kinh tế dẫn đầu toàn cầu ở ba chỉ số khác, gồm tỷ trọng nhập khẩu công nghệ cao (xếp thứ 3), số lượng ứng dụng điện thoại thông minh được phát triển và sử dụng (xếp thứ 5), và tốc độ tăng năng suất lao động (xếp thứ 6).

Sự cải thiện cũng được ghi nhận ở một loạt chỉ số vĩ mô quan trọng. Tỷ lệ chi nghiên cứu và phát triển (R&D) do doanh nghiệp trang trải vươn lên đứng thứ 13 toàn cầu. Tiếp đó là tín dụng nội địa cho khu vực tư nhân (hạng 14), mức thuế bình quân gia quyền (hạng 15), tổng tư bản hình thành và mức độ đa dạng của sản xuất trong nước cùng đứng thứ 19./.