Hội thảo khoa học cấp quốc gia “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới”
(ĐCSVN) - Ngày 16/11, tại Hà Nội, Bộ Tư pháp phối hợp với Ban Nội chính Trung ương tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới”.

Chủ trì Hội thảo có: đồng chí Lê Minh Trí, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Nội chính Trung ương; đồng chí Nguyễn Khắc Định, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội; đồng chí Lê Tiến Châu, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ; đồng chí Hoàng Thanh Tùng, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp.
Tham dự Hội thảo có các đồng chí lãnh đạo các ban, bộ, ngành ở Trung ương, lãnh đạo và đại diện một số tỉnh, thành phố; các chuyên gia, nhà khoa học, các nhà quản lý và hoạt động thực tiễn.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, đồng chí Lê Tiến Châu, Phó Thủ tướng Chính phủ khẳng định, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật, đã nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu pháp luật phải thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh quốc gia, mở đường cho đổi mới sáng tạo và khơi thông nguồn lực phát triển.
Quán triệt tinh thần đó, Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới phải được đặt trong tổng thể đổi mới mô hình phát triển đất nước, với tư duy đột phá, mục tiêu rõ ràng và tầm nhìn dài hạn. Chiến lược phải có cơ sở khoa học, bám sát thực tiễn, xác định đúng những điểm nghẽn cần ưu tiên tháo gỡ và lựa chọn các giải pháp đột phá trong xây dựng và thi hành pháp luật, với lộ trình cụ thể, xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm, nguồn lực thực hiện và kết quả cần đạt.
Đồng chí Lê Tiến Châu nhấn mạnh, mục tiêu là xây dựng hệ thống pháp luật tinh gọn, đồng bộ, thống nhất, minh bạch, dễ tiếp cận và khả thi, đủ ổn định để người dân, doanh nghiệp yên tâm đầu tư, đủ linh hoạt để đáp ứng yêu cầu phát triển; đồng thời, bám sát tinh thần chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong bài viết “Thượng tôn Hiến pháp và pháp luật - Động lực kiến tạo phát triển đất nước”.
Đồng chí Lê Tiến Châu gợi mở 3 nhóm trọng tâm để Hội nghị tập trung trao đổi, thảo luận, gồm: Thứ nhất, cơ sở lý luận, tư duy và những giá trị nền tảng của hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới; Thứ hai, thực trạng và những vấn đề đặt ra đối với hệ thống pháp luật Việt Nam; Thứ ba, định hướng, nhiệm vụ và giải pháp đột phá hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Tại Hội thảo, các đại biểu thảo luận làm rõ, nhận diện đầy đủ các yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới, với tầm nhìn đến năm 2045; đánh giá thực trạng hệ thống pháp luật Việt Nam hiện hành, xác định rõ thành tựu, hạn chế, bất cập và nguyên nhân, những vấn đề mà thực tiễn đặt ra cần phải giải quyết theo từng ngành, lĩnh vực; đồng thời, đề xuất tầm nhìn, quan điểm, mục tiêu, định hướng, hệ thống giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật với lộ trình phù hợp, bảo đảm nền tảng pháp lý vững chắc để đất nước vững bước tiến vào kỷ nguyên mới; đảm bảo pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật là nguồn lực cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước, góp phần triển khai hiệu quả, chất lượng Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng; các nghị quyết, kết luận của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị khóa XIV trong thời gian vừa qua.

Kết luận Hội thảo khoa học cấp quốc gia, đồng chí Lê Minh Trí, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Nội chính Trung ương nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật: vừa bảo đảm tính ổn định, minh bạch, vừa có khả năng thích ứng nhanh với thực tiễn và yêu cầu phát triển; pháp luật không chỉ là công cụ quản lý xã hội mà còn phải chủ động kiến tạo, khơi thông nguồn lực, bảo vệ đổi mới sáng tạo và tạo động lực cho phát triển đất nước...
Theo đồng chí Lê Minh Trí, thế giới đang chuyển biến, vận động và diễn biến rất nhanh; trong khi đó, đất nước cũng đang đặt ra những mục tiêu phát triển lớn, đặc biệt là hai mục tiêu 100 năm vào năm 2030 và năm 2045. Hệ thống pháp luật phải trở thành công cụ hữu hiệu góp phần hiện thực hóa những mục tiêu ấy, đồng thời đáp ứng các quan điểm, chủ trương, chính sách mới của Đảng. Trong bối cảnh đó, yêu cầu ổn định, minh bạch của pháp luật vẫn là những thuộc tính cơ bản, bắt buộc. Tuy nhiên, ổn định không đồng nghĩa với cứng nhắc, máy móc hay chậm thay đổi trước những đòi hỏi mới của thực tiễn.
Đồng chí Lê Minh Trí dẫn chứng quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Khi chủ trương được đặt ra vào tháng 7/2025, còn có nhiều ý kiến băn khoăn về tính khả thi. Đến nay, bộ máy đã cơ bản ổn định và vận hành; việc hợp nhất các đơn vị hành chính còn mở ra nguồn lực và không gian phát triển mới cho 34 tỉnh, thành phố. Trong quá trình triển khai những chủ trương lớn, có những vấn đề cần tiếp tục điều chỉnh để phù hợp với thực tế, nhưng điều đó không làm lu mờ những kết quả và lợi ích tổng thể đã đạt được.

Từ thực tiễn này, đồng chí Lê Minh Trí cho rằng, khi đất nước hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số và trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045, không thể chỉ dựa vào những cách làm thông thường. Cần có những giải pháp đột phá, thậm chí có cơ chế đặc cách trong những trường hợp cần thiết, nhưng vẫn phải đặt trên nền tảng và nguyên tắc nhất định.
Đề cập Nghị quyết 66-NQ/TW, đồng chí Lê Minh Trí nhìn nhận đây là định hướng mới, thể hiện tư duy và cách tiếp cận mới trong xây dựng, hoàn thiện pháp luật. Pháp luật trước hết vẫn thực hiện chức năng quản lý xã hội, bảo đảm trật tự, ổn định. Tuy nhiên, yêu cầu hiện nay là phải chuyển mạnh từ tư duy quản lý thông thường sang chủ động kiến tạo, tạo động lực và không gian cho phát triển. Đây không phải là bỏ vai trò quản lý của pháp luật, mà là bổ sung nội hàm kiến tạo phát triển, làm cho công cụ pháp luật phát huy hiệu quả cao hơn.
Các nghị quyết nền tảng của Đảng, trong đó có Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết 57 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đặt ra yêu cầu phải nhanh chóng được thể chế hóa. Những quan điểm, chủ trương và chính sách mới cần được chuyển hóa thành quy định pháp luật kịp thời, để đi vào cuộc sống và trở thành hiện thực.
Cùng với đó, chất lượng hệ thống pháp luật không thể chỉ được đánh giá qua số lượng văn bản được ban hành hay việc xử lý tình trạng nợ văn bản. Điều quan trọng hơn là khả năng thực thi và hiệu quả mà pháp luật tạo ra đối với đời sống xã hội. “Chính kết quả thực thi, mức độ tạo động lực và những đóng góp thực tế về kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh mới là thước đo quan trọng đối với chất lượng của hệ thống pháp luật”- đồng chí Lê Minh Trí nhấn mạnh.
.jpg)
Một vấn đề được Trưởng Ban Nội chính Trung ương đặc biệt nhấn mạnh là yêu cầu kết hợp hài hòa giữa phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực với thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Theo đồng chí, đây không phải là hai mục tiêu đối lập, mà cần được thực hiện đồng thời thông qua một hệ thống pháp luật phù hợp. Tư duy phòng, chống tham nhũng hiện nay không chỉ dừng lại ở xử lý người vi phạm, mà còn phải đồng hành với yêu cầu thúc đẩy phát triển, bảo vệ đổi mới sáng tạo, khuyến khích khoa học, công nghệ, kinh tế dữ liệu, kinh tế số và tài sản số. Pháp luật cần tạo được môi trường để những người có năng lực, có tinh thần đổi mới yên tâm hành động, đóng góp cho xã hội; đồng thời phải có cơ chế kiểm soát để ngăn chặn và xử lý nghiêm những hành vi lợi dụng, làm sai.
Một yêu cầu khác là phải hoàn thiện pháp luật gắn với chuyển đổi số và quản lý xã hội bằng dữ liệu. Theo đồng chí Lê Minh Trí, việc ứng dụng khoa học, công nghệ không chỉ tạo thuận lợi cho phát triển mà còn giúp hoạt động quản lý minh bạch, chính xác hơn, nâng cao khả năng kiểm soát và đánh giá. Chứng cứ điện tử, dữ liệu số có thể hỗ trợ xác minh các quan hệ, hành vi và sự việc khách quan hơn, hạn chế tình trạng chỉ dựa vào lời khai hoặc những tài liệu trên giấy. Do đó, quá trình xây dựng pháp luật cần tính đến phương thức quản lý mới, bảo đảm các quy định phù hợp với môi trường số và khả năng khai thác dữ liệu.
Trưởng Ban Nội chính Trung ương cũng đề nghị không thể bỏ qua yếu tố quốc tế trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật. Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI) vừa đem lại nhiều cơ hội, vừa đặt ra những nguy cơ và hệ lụy khó lường. Những vấn đề này không thể chỉ được giải quyết bằng pháp luật của từng quốc gia, mà đòi hỏi sự phối hợp, điều chỉnh ở phạm vi quốc tế, khu vực và thông qua các tổ chức quốc tế.
Trưởng Ban Nội chính Trung ương Lê Minh Trí đề nghị Ban soạn thảo tiếp thu có chọn lọc các ý kiến tại Hội thảo, giải trình rõ những nội dung được tiếp thu và chưa tiếp thu, báo cáo đầy đủ Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật trong tháng 12/2026. Đồng chí bày tỏ tin tưởng, với tư duy và cách tiếp cận phù hợp, hệ thống pháp luật sẽ tiếp tục phát huy vai trò là công cụ quan trọng bảo đảm trật tự, kỷ cương, đồng thời kiến tạo động lực và tạo nền tảng cho đất nước phát triển nhanh, bền vững trong thời gian tới./.


