Che phủ đất, bón phân cân đối giúp tăng hiệu quả cây ăn quả trên đất dốc Sơn La
Phần lớn vùng cây ăn quả của Sơn La nằm trên địa hình đồi dốc. Khi mưa lớn, lớp đất mặt và dinh dưỡng có thể bị rửa trôi, nhất là tại những vườn để đất trống hoặc bón phân chưa hợp lý. Việc sử dụng nhiều phân vô cơ trong thời gian dài cũng có thể làm đất ngày càng chai cứng, chua và giảm khả năng giữ nước.
Từ thực tế này, nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh “Nghiên cứu các biện pháp kỹ thuật nâng cao độ phì, hiệu quả của đất dốc trồng cây ăn quả trên địa bàn tỉnh Sơn La” được triển khai từ năm 2021 đến 2024. Viện Thổ nhưỡng Nông hóa chủ trì, tập trung vào hai cây trồng chủ lực là xoài và nhãn.
Che phủ đất, giữ lại dinh dưỡng cho vườn xoài và nhãn
Nhóm nghiên cứu đã lấy 20 mẫu đất trồng xoài và 20 mẫu đất trồng nhãn để xác định tình trạng dinh dưỡng và những yếu tố làm suy giảm độ phì.
Từ kết quả phân tích, các giải pháp được đưa vào mô hình gồm bón phân cân đối, bổ sung phân hữu cơ vi sinh và che phủ mặt đất bằng nguồn vật liệu sẵn có. Khi bón phân, người dân được hướng dẫn tạo rãnh và lấp đất thay vì để phân trên bề mặt, giúp hạn chế thất thoát khi mưa.
Hai mô hình quy mô 0,5 ha được xây dựng tại xã Chiềng Hặc và xã Chiềng Khoong. Kết quả cho thấy năng suất xoài tăng khoảng 11,78%, còn nhãn tăng 17,74% so với cách canh tác thông thường. Hiệu quả kinh tế tăng tương ứng 21,28% đối với xoài và 19,96% đối với nhãn.
Giá trị của giải pháp không chỉ nằm ở sản lượng. Lớp che phủ giúp hạn chế đất bị tác động trực tiếp bởi mưa, giữ ẩm và giảm rửa trôi. Phân hữu cơ giúp đất tơi xốp hơn, trong khi bón phân cân đối giúp cây nhận dinh dưỡng phù hợp thay vì bón nhiều nhưng bị thất thoát.
Các lớp tập huấn được tổ chức cho người trồng xoài và nhãn, từ thiết kế vườn trên sườn dốc, sử dụng phân bón đến tưới nước và quản lý sâu bệnh tổng hợp.
Mô hình trồng xoài trên đất dốc của nông dân xã Chiềng Hặc, tỉnh Sơn La.
Sơn La hướng tới quản lý đất dốc bằng dữ liệu và công nghệ
Năm 2026, tỉnh Sơn La tiếp tục khuyến khích người dân chăm sóc cây ăn quả theo hướng giữ đất, giữ nước và sử dụng phân bón hợp lý. Toàn tỉnh đã hình thành vùng cây ăn quả với quy mô trên 85.000 ha, cùng 9 vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tập trung vào các loại cây như xoài, nhãn, mận, chuối, bơ và chanh leo.
Theo Đề án phát triển vùng nguyên liệu cây ăn quả giai đoạn 2026-2035, một trong những hướng được ưu tiên là tăng sử dụng phân hữu cơ, kết hợp tưới nước tiết kiệm và quản lý dinh dưỡng phù hợp với từng loại cây, từng vùng đất. Khoảng 25% diện tích trong các vùng nguyên liệu được định hướng áp dụng những biện pháp canh tác này.
Với những vườn nằm trên đất dốc, biện pháp kỹ thuật này ý nghĩa thiết thực. Phân hữu cơ giúp đất tơi xốp và giữ ẩm tốt hơn. Che phủ mặt đất bằng cỏ, lá cây hoặc phụ phẩm nông nghiệp giúp hạn chế đất bị rửa trôi khi mưa lớn. Tưới tiết kiệm cũng giúp cây sử dụng nước hiệu quả hơn, nhất là trong thời kỳ khô hạn.
Trong giai đoạn 2026-2030, Sơn La còn định hướng ứng dụng AI để theo dõi “sức khỏe” của đất. Thông tin về độ ẩm, dinh dưỡng và tình trạng đất có thể được thu thập, phân tích để hỗ trợ xác định khu vực cần bổ sung hữu cơ, điều chỉnh lượng phân bón hoặc nước tưới.
Nếu được đưa vào thực tế, công nghệ này sẽ giúp người trồng cây ăn quả biết rõ hơn đất đang thiếu gì, cần bón bao nhiêu và thời điểm nào phù hợp, thay vì chăm sóc chủ yếu theo kinh nghiệm. Qua đó, những kỹ thuật đã được thử nghiệm từ mô hình xoài, nhãn có thể tiếp tục được hoàn thiện và áp dụng rộng hơn, giúp người dân vừa bảo vệ đất dốc, vừa duy trì năng suất vườn cây lâu dài.
