Chuẩn hóa tương thích điện từ thiết bị di động: Bước đi cần thiết trong kỷ nguyên 5G và IoT

Trước thực tiễn đó, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Thông tư số 52/2025/TT-BKHCN ngày 31/12/2025, kèm theo QCVN 86:2025/BKHCN – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về tương thích điện từ (EMC) đối với thiết bị đầu cuối và phụ trợ trong hệ thống thông tin di động.

Đây được xem là bước hoàn thiện quan trọng trong khung pháp lý quản lý chất lượng thiết bị viễn thông tại Việt Nam, đồng thời phản ánh sự chuyển động chủ động của cơ quan quản lý trước những thay đổi nhanh chóng của công nghệ.

Khi "nhiễu" không chỉ là vấn đề kỹ thuật

Trong đời sống số hiện nay, mỗi người có thể đồng thời sử dụng nhiều thiết bị di động, như điện thoại thông minh, thiết bị đeo thông minh, bộ phát IoT trong gia đình, doanh nghiệp hay khu công nghiệp. Mỗi thiết bị đều phát và chịu tác động của trường điện từ. Nếu không được kiểm soát chặt chẽ, sự "xung đột" điện từ có thể gây nhiễu sóng, suy giảm chất lượng dịch vụ, thậm chí ảnh hưởng đến các hệ thống thông tin quan trọng như viễn thông công cộng, hàng không, y tế hay an ninh – an toàn công cộng.

Chính vì vậy, tương thích điện từ (EMC) không còn là câu chuyện thuần túy kỹ thuật, mà đã trở thành yếu tố cốt lõi bảo đảm an toàn hạ tầng số. QCVN 86:2025/BKHCN ra đời trong bối cảnh đó, nhằm thiết lập một "chuẩn chung" cho tất cả thiết bị đầu cuối và phụ trợ trong hệ thống thông tin di động khi lưu thông và sử dụng tại Việt Nam.

Một điểm nổi bật của QCVN 86:2025/BKHCN là hợp nhất toàn bộ các yêu cầu EMC vốn trước đây được quy định rải rác theo từng thế hệ công nghệ hoặc từng nhóm sản phẩm. Trên thực tế, việc tồn tại nhiều quy chuẩn EMC khác nhau cho GSM, W-CDMA, LTE hay các thiết bị IoT từng khiến doanh nghiệp gặp không ít khó khăn trong quá trình đo kiểm, thử nghiệm và công bố hợp quy.

Quy chuẩn mới đã tích hợp thống nhất yêu cầu EMC cho các công nghệ GSM, W-CDMA, LTE, 5G NR và NB-IoT, qua đó giảm chồng chéo pháp lý, tiết kiệm chi phí tuân thủ và tạo sự minh bạch cho cả doanh nghiệp lẫn cơ quan quản lý.

Đây cũng là lần đầu tiên các công nghệ mới như 5G và NB-IoT được đưa vào một quy chuẩn EMC thống nhất, phản ánh đúng xu thế phát triển của hạ tầng viễn thông và nhu cầu kết nối ngày càng dày đặc trong nền kinh tế số.

Theo quy định, QCVN 86:2025/BKHCN có hiệu lực từ ngày 15/02/2026, song chỉ áp dụng bắt buộc từ ngày 01/01/2027. Trong giai đoạn chuyển tiếp từ 16/02/2026 đến hết 31/12/2026, doanh nghiệp được quyền lựa chọn áp dụng quy chuẩn mới hoặc các quy chuẩn EMC cũ tương ứng.

Cách thiết kế lộ trình này cho thấy sự cân nhắc kỹ lưỡng của cơ quan quản lý: vừa bảo đảm mục tiêu chuẩn hóa, vừa tạo khoảng thời gian cần thiết để doanh nghiệp chuẩn bị về kỹ thuật, quy trình thử nghiệm và công bố hợp quy, tránh gây "sốc" chính sách cho thị trường.

Tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế, mở đường cho xuất khẩu

QCVN 86:2025/BKHCN tập trung vào hai trụ cột kỹ thuật quan trọng: phát xạ điện từ và miễn nhiễm điện từ, tức mức độ thiết bị được phép phát ra và khả năng chịu ảnh hưởng của trường điện từ trong giới hạn an toàn. Các phương pháp đo thử được xây dựng trên cơ sở thông lệ quốc tế, tương thích với các tiêu chuẩn EMC đang được áp dụng rộng rãi tại nhiều quốc gia.

Nhờ đó, các thiết bị được thử nghiệm và chứng nhận tại Việt Nam sẽ dễ dàng hơn khi tiếp cận thị trường quốc tế, đặc biệt là với các doanh nghiệp xuất khẩu hoặc các tập đoàn đa quốc gia đang sản xuất, lắp ráp thiết bị viễn thông tại Việt Nam.

Một thực tế đặt ra là hiện nay chưa có phòng thử nghiệm được chỉ định hoặc thừa nhận chính thức để thực hiện thử nghiệm theo QCVN 86:2025/BKHCN. Điều này đòi hỏi trong thời gian tới, cơ quan quản lý, các tổ chức đánh giá sự phù hợp và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ để xây dựng năng lực thử nghiệm, bảo đảm quy chuẩn được triển khai hiệu quả khi bước vào giai đoạn áp dụng bắt buộc.

Có thể khẳng định, QCVN 86:2025/BKHCN không chỉ là một quy chuẩn kỹ thuật, mà là một mắt xích quan trọng trong chiến lược xây dựng hạ tầng số an toàn, ổn định và bền vững của Việt Nam. Khi mật độ thiết bị vô tuyến ngày càng gia tăng cùng với sự phát triển của 5G và IoT, việc kiểm soát tương thích điện từ chính là điều kiện tiên quyết để bảo đảm chất lượng dịch vụ, an toàn hệ thống và niềm tin của xã hội vào môi trường số.

Ở góc độ dài hạn, quy chuẩn này góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý hiện đại cho hoạt động sản xuất, nhập khẩu và kinh doanh thiết bị viễn thông, đồng thời đặt nền móng kỹ thuật quan trọng cho tiến trình chuyển đổi số quốc gia trong giai đoạn tiếp theo.