Thống nhất đầu mối quản lý, cắt giảm điều kiện kinh doanh, tạo thuận lợi trong xác lập quyền sở hữu trí tuệ

Sáng 3/11/2026, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ. Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu giải trình, làm rõ các vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm.

Bộ trưởng cho biết dự án Luật lần này tập trung vào hai vấn đề cấp thiết: thứ nhất, cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho đăng ký và xác lập quyền sở hữu trí tuệ; thứ hai, chuyển chức năng quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sang Bộ Khoa học và Công nghệ.

Việc chuyển giao được thực hiện trên cơ sở kế thừa nguồn lực hiện có, không phát sinh tổ chức bộ máy, biên chế và đầu tư trùng lặp. Bộ Khoa học và Công nghệ đã phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường chuẩn bị phương án về nhân sự, hồ sơ, cơ sở dữ liệu và hạ tầng.

Với khảo nghiệm giống cây trồng, kết quả khảo nghiệm tính khác biệt, tính đồng nhất và tính ổn định có thể được sử dụng cho cả bảo hộ và lưu hành. Quy định này nhằm hạn chế trùng lặp, giảm chi phí nhưng không đồng nhất điều kiện bảo hộ với điều kiện lưu hành.

Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong quá trình sửa đổi Luật Trồng trọt, bảo đảm đồng bộ giữa pháp luật chuyên ngành và phù hợp với Công ước quốc tế về bảo hộ giống cây trồng mới.

Quy định về chuyển nhượng quyền đối với giống cây trồng cũng được chỉnh lý thống nhất với chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp. Việc chuyển nhượng về bản chất là giao dịch dân sự; các nội dung chi tiết về thời hạn, tiếp cận thông tin sẽ được quy định trong văn bản hướng dẫn thi hành.

Sau khi dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ được loại khỏi danh mục ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, chất lượng giám định sẽ được quản lý theo cơ chế hậu kiểm. Tổ chức, cá nhân thực hiện giám định có nghĩa vụ cung cấp thông tin và tự chịu trách nhiệm; các quy định về xử lý xung đột lợi ích, trình tự thực hiện và bồi thường thiệt hại sẽ được cụ thể hóa tại Nghị định của Chính phủ.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết các quy định chuyển tiếp đã được rà soát để không tạo khoảng trống pháp lý và không làm gián đoạn thủ tục khi chuyển giao chức năng quản lý. Hồ sơ đã nộp, thủ tục đang xử lý tiếp tục được tiếp nhận, giải quyết, không phát sinh thêm thủ tục cho người dân, doanh nghiệp.

Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ hoàn thiện các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành đồng bộ với Luật và tổ chức tập huấn kịp thời khi các quy định mới có hiệu lực.

Tại phiên thảo luận, các đại biểu Quốc hội cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật, đồng thời tập trung vào tính khả thi khi triển khai trên thực tế. Các ý kiến đề nghị việc cắt giảm thủ tục phải thực sự giảm thời gian, chi phí tuân thủ; việc chuyển giao quản lý quyền đối với giống cây trồng cần bảo đảm kế thừa hồ sơ, dữ liệu và nguồn lực hiện có.

Các đại biểu cũng quan tâm đến cơ chế kiểm soát chất lượng giám định sở hữu trí tuệ sau khi bãi bỏ điều kiện kinh doanh; quy định về khảo nghiệm, chuyển nhượng và bảo hộ giống cây trồng; tính đồng bộ giữa các luật và điều ước quốc tế. Một số ý kiến cũng đề nghị nghiên cứu các vấn đề rộng hơn như trí tuệ nhân tạo, thương mại hóa tài sản trí tuệ, góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ, bảo hộ tri thức truyền thống và bảo vệ quyền trên môi trường số.

Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tiếp tục tổng kết, đánh giá để đề xuất sửa đổi toàn diện Luật Sở hữu trí tuệ vào thời điểm phù hợp.