Phân cấp, hoàn thiện thể chế để quản lý môi trường đi vào thực chất

Trong đó, trọng tâm là hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền, kiểm soát ô nhiễm và xử lý các vấn đề môi trường trọng điểm, liên tỉnh, liên vùng.

Phát biểu tại buổi làm việc với Cục Môi trường chiều 23/9, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên yêu cầu Cục tiếp tục tập trung hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả quản lý sau phân cấp, đẩy mạnh chuyển đổi số và chủ động phối hợp với các địa phương xử lý các vấn đề môi trường trọng điểm, nhất là ô nhiễm không khí ở đô thị lớn và ô nhiễm môi trường tại các lưu vực sông.

Cục trưởng Cục Môi trường Tăng Thế Cường cho biết, trong 9 tháng đầu năm 2026, Cục đã tập trung cao hoàn thiện thể chế, chính sách pháp luật về bảo vệ môi trường. Điểm nhấn quan trọng là việc tham mưu tổng kết Nghị quyết số 24-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XI, trình Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV ban hành Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026, với nhiều quan điểm mới phù hợp với định hướng, chủ trương của Đảng về đổi mới phương thức quản trị môi trường, thúc đẩy chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn; xây dựng và hoàn thiện dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường cùng các văn bản hướng dẫn thi hành.

Về tiếp tục triển khai Quy hoạch Bảo vệ môi trường quốc gia và hướng dẫn các địa phương cụ thể hóa vào quy hoạch vùng, quy hoạch tỉnh, trong 9 tháng đầu năm, Cục đã cho ý kiến thẩm định bằng văn bản đối với hơn 80 chiến lược, quy hoạch thuộc đối tượng phải thực hiện đánh giá môi trường chiến lược (ĐMC); đồng thời tiếp tục xây dựng, hoàn thiện các hướng dẫn kỹ thuật về đánh giá tác động môi trường (ĐTM), công nghệ hiện có tốt nhất.

Trong lĩnh vực quản lý chất thải, tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt đô thị đạt 97,5%, vượt chỉ tiêu Quốc hội giao; tỷ lệ chôn lấp giảm xuống còn 48,89%. Tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải nguy hại đạt trên 98%; số container phế liệu tồn đọng tại cảng giảm 86,4% so với năm 2020. Công tác triển khai trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu (EPR) tiếp tục được đẩy mạnh, góp phần thúc đẩy tái chế và phát triển kinh tế tuần hoàn.

Đối với công tác kiểm tra, giám sát, Cục đã tập trung kiểm tra chuyên ngành và kiểm tra vận hành thử nghiệm công trình xử lý chất thải tại các dự án, cơ sở; đồng thời tổ chức kiểm tra đột xuất 100 cơ sở tại Khu công nghiệp và Tiểu thủ công nghiệp Lê Minh Xuân (TP. Hồ Chí Minh), ban hành 87 quyết định xử phạt với tổng số tiền trên 15,9 tỷ đồng và chuyển hồ sơ 5 cơ sở đến cơ quan điều tra.

Công tác cải tạo, phục hồi môi trường tiếp tục được triển khai với việc xử lý 108/240 khu vực ô nhiễm do hóa chất bảo vệ thực vật tồn lưu; đôn đốc khắc phục ô nhiễm tại 31/47 làng nghề gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng

Công tác cải cách thủ tục hành chính ghi dấu ấn rõ nét. Đến nay, lĩnh vực môi trường đã cắt giảm, phân cấp 7/13 thủ tục cấp Bộ, rút ngắn hơn 52% thời gian giải quyết. Nhờ phân cấp mạnh mẽ cho địa phương, lượng hồ sơ TTHC trong lĩnh vực môi trường tiếp nhận mới tại cấp Bộ trong 9 tháng đầu năm 2026 đã giảm tới 70% so với giai đoạn 2021-2024, dự kiến sẽ giảm tới 90% khi Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường có hiệu lực thi hành.

Trong công tác phối hợp với TP. Hà Nội, Cục Môi trường đã thống nhất kế hoạch hành động quản lý chất lượng không khí với địa phương, đồng thời triển khai lắp đặt 32 thiết bị cảm biến quan trắc trên toàn thành phố. Mạng lưới cảm biến này bổ sung nguồn dữ liệu trực tiếp cho mô hình dự báo, giúp cơ quan quản lý phát hiện sớm và kịp thời cảnh báo các khu vực có nguy cơ ô nhiễm nghiêm trọng, hoặc suy giảm chất lượng không khí đột biến.

Thứ trưởng Lê Trọng yên ghi nhận, biểu dương và đánh giá cao nỗ lực, quyết tâm của Cục Môi trường trong việc triển khai nhiệm vụ công tác, đặc biệt đã trả lời kịp thời trên 91% các kiến nghị, vướng mắc từ địa phương.

Thời gian từ nay đến cuối năm 2026 không còn nhiều trong khi khối lượng nhiệm vụ đặt ra rất lớn. Thứ trưởng Lê Trọng Yên đề nghị tập thể lãnh đạo Cục Môi trường tập trung chỉ đạo hoàn thiện hồ sơ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường cùng các văn bản hướng dẫn để trình Quốc hội khóa XVI thông qua tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026), bảo đảm tính đồng bộ và khả thi.

Cùng với đó, Cục phải chủ động phối hợp với các địa phương để tập trung giải quyết các vấn đề môi trường được dư luận quan tâm các vấn đề môi trường trọng điểm, liên tỉnh, liên vùng; đặc biệt về môi trường không khí và các lưu vực sông.

Thứ trưởng đề nghị Cục tập trung hướng dẫn các địa phương triển khai hiệu quả phân loại chất thải rắn sinh hoạt; nâng cao hiệu quả quản lý chất thải nguy hại, chất thải công nghiệp và phế liệu nhập khẩu; triển khai thực chất cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu (EPR); thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp tái chế, các dịch vụ môi trường và các mô hình sản xuất, tiêu dùng xanh.

Bên cạnh đó, đổi mới cơ chế kiểm tra, giám sát khi chuyển từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", không để xảy ra khoảng trống quản lý hoặc buông lỏng kiểm soát các nguồn thải lớn, nguy cơ gây ô nhiễm cao. Tăng cường kiểm tra, giám sát các cơ sở có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao, các cơ sở lớn có nguy cơ ô nhiễm cao; không để phát sinh điểm nóng mới.

Cục Môi trường cũng chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện toàn diện các nhiệm vụ trong Kế hoạch của Bộ thực hiện Kết luận 75-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương; tập trung thực hiện nhiệm vụ chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu môi trường quốc gia, trong đó có Kế hoạch hành động 100 ngày xử lý điểm nghẽn chuyển đổi số, quyết tâm hoàn thành trước ngày 30/11/2026. Tập trung triển khai đẩy nhanh tiến độ giải ngân các dự án, nhiệm vụ được giao, đặc biệt là tiến độ giải ngân nguồn kinh phí sự nghiệp bảo vệ môi trường.