Đề xuất bổ sung quy định về hòa giải trực tuyến, hồ sơ và kết quả hòa giải điện tử

Cục trưởng Cục Phổ biến giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Cù Thu Anh, Tổ phó thường trực Tổ soạn thảo; bà Ngô Quỳnh Hoa, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Tổ phó Tổ soạn thảo cùng dự.

Tham gia điều hành nội dung thảo luận tại cuộc họp, Cục trưởng Cù Thu Anh cho biết, Nghị định phải được ban hành và có hiệu lực cùng thời điểm có hiệu lực của Luật Hòa giải ở cơ sở là ngày 01/3/2026. Do đó, Bộ Tư pháp đã chủ động xây dựng dự thảo Nghị định và tổ chức các hội thảo lấy kiến kiến chuyên gia, nhà khoa học, các địa phương đối với dự thảo Nghị định. Cục trưởng đề nghị thành viên Tổ soạn thảo phát huy tinh thần trách nhiệm, có ý kiến đối với dự thảo Nghị định để bảo đảm chất lượng tốt nhất trình Chính phủ.

Cục trưởng Cù Thu Anh phát biểu

Trình bày báo cáo tại cuộc họp, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Ngô Quỳnh Hoa cho biết, dự thảo Nghị định gồm 06 chương, 33 điều, tăng 13 điều so với Nghị định số 15/2014/NĐ-CP. Dự thảo được xây dựng theo hướng kế thừa những quy định còn phù hợp; sửa đổi, bổ sung những quy định không còn phù hợp; đồng thời bổ sung những nội dung mới của Luật năm 2026 và những vấn đề cần thiết để tổ chức thi hành Luật.

Theo đó, dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung quy định về các mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật thuộc phạm vi hòa giải ở cơ sở; bổ sung quy định về rà soát, đánh giá và kiện toàn tổ hòa giải, bầu hòa giải viên, chỉ định hòa giải viên; bổ sung quy định về người được mời tham gia hòa giải và người phiên dịch; bổ sung quy định về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở; bầu hòa giải viên bằng hình thức trực tuyến; hòa giải trực tuyến và hồ sơ; kết quả hòa giải dưới dạng điện tử, sổ theo dõi hoạt động hòa giải dưới dạng điện tử.

Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Ngô Quỳnh Hoa trình bày báo cáo.

Dự thảo Nghị định quy định cụ thể các nội dung kinh phí do ngân sách nhà nước bảo đảm cho công tác hòa giải ở cơ sở, qua đó làm rõ phạm vi và trách nhiệm bảo đảm kinh phí. Đồng thời, giao Bộ Tài chính hướng dẫn việc lập dự toán, quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước. Đặc biệt, dự thảo quy định Hội đồng nhân dân cấp tỉnh được quyết định mức chi cao hơn mức chi do Bộ Tài chính quy định, phù hợp với khả năng cân đối ngân sách và điều kiện thực tế của địa phương nhằm bảo đảm nguồn lực cần thiết cho công tác hòa giải ở cơ sở, đồng thời phát huy tính chủ động của địa phương trong việc hỗ trợ và nâng cao hiệu quả hoạt động hòa giải.

Góp ý tại cuộc họp, đại diện Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho rằng, đối với quy định về xác định, quản lý vụ việc hòa giải ở cơ sở, đề nghị nghiên cứu thêm về thẩm quyền và trách nhiệm của các cơ quan liên quan. Theo đó, nên quy định giao UBND cấp xã thực hiện các nhiệm vụ thuộc thẩm quyền quản lý nhà nước tại địa phương. Đồng thời, cần nghiên cứu tách bạch trách nhiệm của Sở Tư pháp với vai trò là cơ quan chuyên môn cấp tỉnh và trách nhiệm của cấp xã trong quản lý, tổ chức hoạt động của hòa giải viên. Đối với việc xác định vụ việc có thuộc phạm vi hòa giải ở cơ sở hay không, cần làm rõ cách xử lý trong trường hợp vụ việc phức tạp, vượt quá khả năng xem xét của cấp xã. Trong trường hợp này, cấp xã có thể đề nghị cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn, cho ý kiến để bảo đảm việc xác định và xử lý vụ việc đúng quy định.

Đối với quy định về hòa giải trực tuyến và hồ sơ, kết quả hòa giải điện tử, dự thảo đã bổ sung quy định về việc sử dụng hình thức hòa giải trực tuyến và xác nhận kết quả bằng chữ ký số. Tuy nhiên, dự thảo cho phép sử dụng các ứng dụng mạng xã hội và các nền tảng số để thực hiện hòa giải. Việc sử dụng các nền tảng này, nhất là trong các vụ việc liên quan đến hôn nhân, gia đình và thông tin cá nhân, có thể phát sinh rủi ro về bảo vệ dữ liệu cá nhân và bí mật đời sống riêng tư. Vì vậy, đề nghị quy định rõ theo hướng nền tảng số được lựa chọn phải đáp ứng các yêu cầu về bảo mật thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân; đồng thời, không tự động ghi âm, ghi hình khi chưa có sự đồng ý của các bên tham gia hòa giải.

Cùng với đó, các đại biểu cho rằng đối với quy định về sổ theo dõi hoạt động hòa giải ở cơ sở, dự thảo quy định các thông tin về tên, địa chỉ của cá nhân, cơ quan, tổ chức và các thông tin khác liên quan đến bí mật cá nhân, bí mật gia đình phải được mã hóa trước khi công khai. Tuy nhiên, sổ theo dõi hoạt động hòa giải ở cơ sở về bản chất là tài liệu phục vụ công tác quản lý nội bộ, không phải tài liệu để công khai rộng rãi trong cộng đồng. Do đó, đề nghị nghiên cứu chỉnh sửa quy định theo hướng xác định rõ yêu cầu bảo mật đối với sổ theo dõi hoạt động hòa giải ở cơ sở bằng bản giấy và bản điện tử. Trường hợp trích xuất hoặc chia sẻ dữ liệu để phục vụ công tác báo cáo, thống kê và các mục đích quản lý khác, cần bảo đảm các thông tin liên quan đến cá nhân, địa chỉ, bí mật cá nhân và bí mật gia đình được bảo vệ theo quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Đánh giá về nội dung tư vấn việc xác định phạm vi hòa giải ở cơ sở, các đại biểu cho rằng, dự thảo Nghị định quy định phù hợp về trường hợp một vụ, việc đồng thời thuộc phạm vi hòa giải ở cơ sở và thuộc phạm vi hòa giải theo quy định của pháp luật chuyên ngành mà một hoặc các bên đồng thời có yêu cầu hòa giải ở cơ sở và hòa giải theo pháp luật chuyên ngành thì hòa giải viên đề nghị các bên thống nhất lựa chọn một cơ chế hòa giải.

Phát biểu kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc ghi nhận, đánh giá cao tinh thần trách nhiệm của các thành viên Tổ soạn thảo, đặc biệt là những ý kiến góp ý cụ thể, xác đáng, có tính xây dựng. Thứ trưởng đề nghị Thường trực Tổ soạn thảo tổng hợp, nghiên cứu, tiếp thu tối đa các ý kiến, có sự chọn lọc phù hợp để tiếp tục chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo Nghị định.

Về một số nội dung trọng tâm, Thứ trưởng yêu cầu rà soát, chỉnh lý phạm vi điều chỉnh theo hướng ngắn gọn, khái quát, không chia thành nhiều khoản không cần thiết, liệt kê rõ các điều, khoản, điểm của Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 giao quy định chi tiết và các biện pháp thi hành Luật.

Đối với quy định về mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật thuộc phạm vi hòa giải ở cơ sở, cần thiết kế lại theo hướng đơn giản, dễ hiểu, tránh liệt kê quá chi tiết hoặc trùng lặp, đồng thời bảo đảm bao quát các nhóm mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật thuộc phạm vi hòa giải ở cơ sở. Việc quy định cần bám sát Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026, làm rõ những nội dung cần thiết để thuận lợi cho quá trình áp dụng trên thực tế.

Về việc tư vấn việc xác định phạm vi hòa giải ở cơ sở, Thứ trưởng đề nghị tiếp thu các ý kiến góp ý, xác định rõ trách nhiệm của UBND cấp xã, tránh quy định quá chi tiết về việc hướng dẫn, giải đáp những vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện.