Giải bài toán tái định cư bằng đô thị đa mục tiêu

Tái định cư không chỉ là bố trí căn nhà mới

Trong con ngõ 467 đường Lĩnh Nam, phường Vĩnh Hưng, TP Hà Nội, ngôi nhà của gia đình ông Nguyễn Văn Dụng đã gắn bó với nhiều thế hệ. Gia đình ông hiện có 5 thành viên, gồm hai vợ chồng, hai người con trai và một người con dâu.

Từ nhiều năm nay, ngôi nhà không chỉ là nơi sinh sống mà còn gắn với những kỷ niệm, nếp sinh hoạt và các mối quan hệ láng giềng thân thuộc. Nay, khi khu vực này nằm trong phạm vi dự kiến giải tỏa để thực hiện dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị Vĩnh Hưng, gia đình ông đứng trước những thay đổi lớn về nơi ở.

Ông Nguyễn Văn Dụng trăn trở, cũng như nhiều hộ dân trong khu vực, điều gia đình quan tâm không chỉ là phương án bồi thường, tái định cư mà còn là điều kiện sinh hoạt, việc làm và cuộc sống sau khi chuyển đến nơi ở mới.

Theo ông, nếu có thể hạn chế phạm vi giải phóng mặt bằng tại khu vực này, đồng thời tổ chức chỉnh trang hạ tầng phù hợp, dự án vừa có thể đáp ứng yêu cầu phát triển đô thị, vừa bảo tồn được không gian văn hóa truyền thống.

Vừa mới bỏ một khoản tiền lớn để cải tạo lại căn nhà đang ở, ông Nguyễn Phúc Tường người dân khu vực ngõ 467 đường Lĩnh Nam, phường Vĩnh Hưng không khỏi lo lắng khi nghe thông tin tái thiết đô thị.

Theo ông Tường, phương án tái định cư cần được nghiên cứu song hành với giải pháp bảo đảm sinh kế, nhất là đối với người cao tuổi và những hộ kinh doanh nhỏ.

Ông Tường mong muốn chính quyền, cơ quan quy hoạch và chủ đầu tư tiếp tục đối thoại, làm rõ những thay đổi của đồ án, đặc biệt là phạm vi giải phóng mặt bằng, chức năng sử dụng đất và phương án bố trí tái định cư.

Trao đổi với Báo Xây dựng, KTS Phạm Thanh Tùng, Chánh Văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam cho rằng, tái định cư cho người dân tại các dự án cần bảo đảm nguyên tắc nơi ở mới phải tốt hơn nơi ở cũ.

Điều này không đơn thuần là bảo đảm diện tích nhà ở, mà còn phải tính đến yếu tố nơi chốn, khả năng duy trì sinh kế và các mối quan hệ cộng đồng đã hình thành.

Theo ông, bài toán tái định cư cần được giải quyết trên cơ sở hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Trong đó, các yếu tố văn hóa, sinh kế và sự gắn kết cộng đồng phải được đặt ngang hàng với các tiêu chí về nhà ở.

Bởi, giá trị của một nơi ở không chỉ được đo bằng số mét vuông, mà còn nằm ở khả năng bảo đảm cuộc sống ổn định, bền vững và gìn giữ những giá trị vốn có của cộng đồng cư dân.

Nghiên cứu xây dựng khu đô thị đa mục tiêu

Ông Luyện Văn Phương, Phó giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, qua rà soát, thành phố dự kiến có thể khai thác khoảng 22.249 căn hộ tại 64 dự án nhà ở xã hội để phục vụ tái định cư, với phương án sử dụng tối đa 80% số căn hộ của mỗi dự án.

Việc lựa chọn quỹ nhà được tính toán theo tiến độ hoàn thành và vị trí dự án, ưu tiên các khu nhà nằm trong bán kính 5km, 10km và 15km tính từ khu vực giải phóng mặt bằng, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân.

Theo Sở Xây dựng Hà Nội, nếu các nguồn cung được bổ sung đúng tiến độ, quỹ nhà tái định cư kết hợp nhà ở xã hội có thể đáp ứng nhu cầu toàn giai đoạn vào cuối năm 2029. Tuy nhiên, trong các năm 2026-2028, nguồn nhà dự kiến hoàn thành vẫn chưa theo kịp nhu cầu.

Để khắc phục, Sở Xây dựng kiến nghị đẩy nhanh tiến độ các dự án nhà tái định cư đang triển khai; nghiên cứu cơ chế mua, thuê nhà ở xã hội phục vụ tái định cư, tạm cư; đồng thời huy động các doanh nghiệp tham gia đầu tư xây dựng quỹ nhà.

Thành phố cũng nghiên cứu phát triển mô hình khu đô thị đa mục tiêu, kết hợp nhà ở tái định cư, nhà ở xã hội, nhà ở thương mại với hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và dịch vụ thiết yếu.

Cùng với việc bổ sung quỹ nhà, Hà Nội đang nghiên cứu các phương án tái định cư phù hợp với từng địa bàn, bảo đảm hạ tầng thiết yếu và sinh kế lâu dài cho người dân.

Trao đổi với Báo Xây dựng, ông Ngô Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND phường Vĩnh Hưng cho biết, địa phương đang lấy ý kiến cộng đồng về dự thảo quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị Vĩnh Hưng, quy mô khoảng 447ha. Ngay từ giai đoạn nghiên cứu, phường đã đề xuất phương án tái định cư tại chỗ và được thành phố chấp thuận.

Theo ông Cường, phương án này nhằm hạn chế xáo trộn cuộc sống, giúp người dân duy trì các mối quan hệ cộng đồng, thuận lợi trong học tập, làm việc và sinh hoạt. Việc bố trí tái định cư phải gắn với đầu tư đồng bộ nhà ở, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, bảo đảm điều kiện sống tốt hơn nơi ở cũ.

Nhiều hộ dân trên địa bàn kinh doanh, buôn bán nhỏ hoặc cung cấp dịch vụ tại nhà. Vì vậy, phường đề xuất bố trí không gian thương mại, dịch vụ tại tầng một các tòa chung cư tái định cư, tạo điều kiện để người dân tiếp tục kinh doanh, duy trì thu nhập.

Tại xã Thư Lâm, việc tiếp nhận người dân tái định cư từ nội đô đặt ra yêu cầu đầu tư đồng bộ hạ tầng, bảo đảm các điều kiện sinh hoạt và sinh kế tại nơi ở mới.

Ông Lại Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND xã Thư Lâm cho biết, thành phố đang nghiên cứu phát triển khu đô thị đa mục tiêu trên địa bàn, kết hợp nhà ở tái định cư, nhà ở xã hội, nhà ở thương mại với hệ thống trường học, trung tâm thương mại, chợ dân sinh và các công trình công cộng.

Theo ông Cường, do có sự khác biệt về điều kiện sống giữa nội đô và ngoại thành, việc bố trí tái định cư cần gắn với phát triển hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và các dịch vụ thiết yếu, tạo điều kiện để người dân ổn định cuộc sống, duy trì sinh kế.