Hà Nội hướng tới giải pháp đồng bộ, bền vững trong chống ngập

Chủ động đầu tư, nâng cao năng lực phòng lũ, chống ngập

Thực hiện chỉ đạo của Chủ tịch UBND TP Hà Nội về tăng cường các giải pháp phòng, chống ngập úng, thời gian qua, thành phố đã tập trung nguồn lực đầu tư, cải tạo hệ thống thoát nước, trạm bơm, hồ điều hòa và các công trình thủy lợi. Nhiều dự án khẩn cấp đã bước đầu phát huy hiệu quả, góp phần cải thiện năng lực tiêu thoát nước tại các khu vực thường xuyên ngập úng.

Hà Nội cần một giải pháp căn cơ, tổng thể để giải quyết ngập úng.

Theo Sở Xây dựng Hà Nội, 10 dự án chống ngập khẩn cấp giai đoạn I, gồm 5 hồ điều hòa và 5 dự án hệ thống thoát nước, đã cơ bản đưa các hạng mục chính vào vận hành. Các công trình bổ sung khoảng 3,4 triệu m³ dung tích hồ điều hòa; kết hợp điều tiết các hồ hiện hữu, nâng tổng dung tích điều hòa tăng thêm khoảng 4,8 triệu m³, góp phần cải thiện khả năng tiêu thoát nước tại nhiều khu vực.

Ông Nguyễn Đức Hưng, Giám đốc Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật TP Hà Nội cho biết, các dự án đã bổ sung tổng công suất bơm khoảng 33,08m³/s, lắp đặt hơn 10,5km cống thoát nước và hoàn thành hai bể điều tiết ngầm tại chợ Hàng Da, khu vực Bắc Đuống với tổng dung tích khoảng 4.300m³.

Đồng thời, 19 hồ điều hòa được bổ sung hệ thống bơm, khai thác thêm khoảng 1,4 triệu m³ dung tích tham gia điều tiết. Việc đưa các hạng mục vào vận hành đồng bộ đã góp phần nâng cao khả năng lưu giữ, điều tiết và tiêu thoát nước, tăng năng lực ứng phó với mưa lớn.

Đáng chú ý, qua theo dõi những trận mưa đầu mùa năm 2026, 34/71 điểm trong danh mục ngập úng đã cơ bản được kiểm soát. Nhiều khu vực từng ngập kéo dài từ 2–8 giờ trong năm 2025 như đại lộ Thăng Long, Ngoại giao đoàn, Tây Hồ Tây, Kẻ Vẽ, Ecohome, Nguyễn Trãi, Quan Nhân, Cự Lộc… không phát sinh ngập úng trong các trận mưa được theo dõi.

Tại một số khu vực khác, năng lực thoát nước được cải thiện, thời gian rút nước rút ngắn đáng kể. Theo ông Nguyễn Đức Hưng, kết quả bước đầu cho thấy hiệu quả của việc đầu tư đồng bộ, tăng cường kết nối và vận hành liên thông các công trình theo lưu vực. Tuy nhiên, một số điểm ngập vẫn phát sinh do hệ thống chưa được đầu tư hoàn chỉnh hoặc chịu ảnh hưởng của các dự án đang thi công.

Dù đạt những kết quả tích cực, các trận mưa lớn diện rộng, kéo dài thời gian qua tiếp tục cho thấy yêu cầu cấp thiết phải có giải pháp tổng thể, căn cơ và dài hạn, không chỉ đối với khu vực nội đô mà còn tại các vùng ngoại thành chịu ảnh hưởng của lũ sông và khả năng tiêu thoát nước hạn chế.

Trong bối cảnh đó, ngày 3/11/2026, Phó chủ tịch UBND TP Hà Nội Bùi Duy Cường chủ trì cuộc họp nghe Sở Nông nghiệp và Môi trường báo cáo về Đề án khảo sát, đánh giá công năng, nhiệm vụ, đề xuất giải pháp phát huy tiềm năng, giá trị hệ thống thủy lợi trên địa bàn Thành phố và các giải pháp kiểm soát lũ, hạn chế úng ngập lưu vực sông Tích - Bùi - Đáy.

Theo đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường, đề án đã làm rõ hiện trạng, hạn chế và tiềm năng của hệ thống thủy lợi; đồng thời đề xuất các nhóm giải pháp về nguồn nước, tưới, tiêu, phòng chống lũ, hiện đại hóa vận hành và khai thác đa mục tiêu.

Trên cơ sở đó, Sở đề xuất giai đoạn 2026–2027, thành phố tập trung đầu tư các công trình thủy lợi trọng điểm theo bốn nhóm: Tiêu thoát nước, phòng chống lũ; an ninh nguồn nước, tưới và cấp nước; hồ chứa đa mục tiêu; hệ thống sông, kênh.

Đối với lưu vực sông Tích - Bùi - Đáy, các giải pháp tập trung tăng khả năng trữ, điều tiết và cắt giảm lũ thượng nguồn; cải tạo lòng dẫn, bổ sung hướng tiêu thoát nước và nâng cấp đồng bộ hệ thống đê điều, thủy lợi.

Tại cuộc họp, Phó chủ tịch UBND thành phố Bùi Duy Cường yêu cầu các đề án phải tiếp cận tổng thể lưu vực, kết hợp đồng bộ giải pháp công trình và phi công trình; nâng cao năng lực tiêu thoát lũ, hiệu quả quản lý, vận hành hệ thống, bảo đảm an toàn công trình và khu dân cư.

Đồng thời, Sở Nông nghiệp và Môi trường phải xác định rõ mục tiêu, phạm vi, danh mục dự án, thứ tự ưu tiên, phân kỳ đầu tư, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện; bảo đảm phù hợp quy hoạch, không trùng lặp với các chương trình, dự án đã và đang triển khai.

"Đề án không phải là một công trình nghiên cứu khoa học mà là giải pháp nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn, Sở Nông nghiệp và Môi trường cần tổ chức tham vấn các chuyên gia, cơ quan chuyên ngành để bảo đảm cơ sở khoa học và thực tế", ông Bùi Duy Cường nhấn mạnh.

Lãnh đạo UBND thành phố cũng yêu cầu hoàn thiện các đề án, báo cáo UBND thành phố xem xét trước ngày 15/11/2026.

Hoàn thiện hành lang pháp lý, hướng tới chống ngập bền vững

Cùng với các giải pháp đầu tư hạ tầng, việc xây dựng Luật Cấp, thoát nước được kỳ vọng tạo hành lang pháp lý thống nhất, tháo gỡ những bất cập trong quản lý, huy động nguồn lực và tổ chức vận hành hệ thống cấp, thoát nước đô thị.

Trao đổi với Báo Xây dựng, ông Trần Hoài Anh, Phó cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết, đối với Hà Nội và các đô thị lớn, vấn đề cần giải quyết là độ tin cậy của cả hệ thống, từ nguồn nước, công trình thu và xử lý đến tuyến truyền tải, mạng phân phối và phương án hỗ trợ khi xảy ra sự cố.

Theo ông Hoài Anh, cần khắc phục tình trạng đầu tư phân tán, thiếu kết nối giữa các công trình cấp nước và thoát nước. Dự thảo Luật Cấp, thoát nước hướng tới phát triển hệ thống quy mô lớn, liên vùng, liên tỉnh, tăng khả năng kết nối, bảo vệ công trình trọng yếu và xây dựng phương án dự phòng theo mức độ rủi ro.

Cần nâng cao năng lực tiêu thoát lũ và hiệu quả quản lý, vận hành hệ thống thoát nước.

Đối với chống ngập đô thị, dự thảo thúc đẩy quản lý theo lưu vực, đồng bộ công trình thu gom, điều hòa, tiêu thoát và xử lý nước; đồng thời bảo vệ không gian trữ nước, hành lang thoát nước và quỹ đất dành cho phát triển hạ tầng.

Đáng chú ý, dự thảo cũng đặt ra yêu cầu xem xét tác động của các dự án phát triển đô thị mới đến cao độ nền và dòng chảy, hạn chế nguy cơ phát sinh những điểm ngập mới trong quá trình đô thị hóa.

Đây là những định hướng có ý nghĩa thiết thực đối với Hà Nội, nơi tốc độ phát triển đô thị nhanh đang tạo áp lực ngày càng lớn lên hệ thống thoát nước hiện hữu. Việc bảo vệ hồ điều hòa, không gian trữ nước và các hướng thoát nước tự nhiên cần được gắn chặt với quy hoạch, quản lý phát triển đô thị.

Theo ông Trần Hoài Anh, cơ chế đầu tư cần kết hợp ngân sách, vốn doanh nghiệp và phương thức đối tác công tư (PPP), đi cùng trách nhiệm vận hành, bảo trì và nguồn thanh toán ổn định. Đồng thời, xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung về công trình, chất lượng nước, sự cố và tình trạng ngập để hỗ trợ cảnh báo, điều hành.

Tuy nhiên, ông Hoài Anh lưu ý, Luật Cấp, thoát nước có thể tạo khung nguyên tắc và phân định trách nhiệm, nhưng không thể thay thế quy hoạch, danh mục đầu tư, nguồn vốn và năng lực tổ chức thực hiện của từng địa phương.

Hiệu quả thực tế phụ thuộc vào việc cụ thể hóa kế hoạch, tăng cường phối hợp liên vùng, dành quỹ đất và không gian cho nước, lựa chọn thứ tự ưu tiên đầu tư dựa trên mức độ rủi ro và bảo đảm kinh phí vận hành sau đầu tư.

Đối với Hà Nội, việc hoàn thiện các đề án phát huy tiềm năng hệ thống thủy lợi và kiểm soát lũ lưu vực sông Tích - Bùi - Đáy cần gắn với rà soát, khớp nối các công trình thoát nước hiện hữu, xác định những khu vực có nguy cơ cao để ưu tiên đầu tư.

Cùng với đó, thành phố cần tiếp tục hiện đại hóa công tác dự báo, cảnh báo và vận hành; tăng cường kết nối dữ liệu giữa các đơn vị quản lý thoát nước, thủy lợi, đê điều để chủ động điều tiết khi xuất hiện mưa lớn, lũ bất thường.