Bảo đảm minh bạch, hài hoà lợi ích, khơi thông nguồn lực phát triển
- Đại biểu Quốc hội đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách thuế, nâng cao hiệu quả đấu thầu
- Đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau góp ý hoàn thiện chính sách nhà ở
- Đại biểu Nguyễn Bình Tân: Đẩy nhanh đầu tư công trình kiểm soát triều cường, xâm nhập mặn ở ĐBSCL
Hoàn thiện cơ chế thị trường điện, gắn phát triển năng lượng với đầu tư hạ tầng đồng bộ
Phát biểu về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, đại biểu Nguyễn Bình Tân, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau, Uỷ viên Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, cơ bản thống nhất với dự thảo luật; đồng thời đánh giá cao việc cơ quan soạn thảo tiếp thu nhiều ý kiến của đại biểu Quốc hội, góp phần tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, tạo điều kiện huy động nguồn lực xã hội đầu tư phát triển ngành điện, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Đại biểu Nguyễn Bình Tân, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau, Uỷ viên Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, đề nghị hoàn thiện cơ chế mua bán điện trực tiếp, bảo đảm quyền tự do thoả thuận, minh bạch trong giao dịch và có cơ chế xác nhận nguồn gốc điện năng lượng tái tạo. Đồng thời đầu tư đồng bộ hệ thống truyền tải, khơi thông công suất các dự án nguồn điện.
Đối với cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), đại biểu cho rằng việc giao Chính phủ quy định chi tiết về quy mô, điều kiện, hồ sơ, trình tự, thủ tục và trách nhiệm của các bên là cần thiết để bảo đảm tính linh hoạt. Tuy nhiên, nếu luật chỉ quy định theo hướng giao Chính phủ hướng dẫn mà thiếu những nguyên tắc nền tảng thì quá trình triển khai có thể phát sinh vướng mắc về điều kiện tham gia, phương thức thanh toán và trách nhiệm pháp lý.
Từ đó, đại biểu kiến nghị bổ sung 4 nguyên tắc cốt lõi vào quy định về mua bán điện trực tiếp. Trước hết, cần bảo đảm quyền tự do thoả thuận giữa các bên về giá điện, sản lượng, thời hạn hợp đồng và phương thức thanh toán trên cơ sở cạnh tranh, công khai, minh bạch. Cùng với đó, cần đơn giản hoá điều kiện, thủ tục tham gia để mở rộng khả năng tiếp cận cơ chế này đối với khách hàng sử dụng điện lớn có nhu cầu sử dụng điện sạch và các đơn vị phát điện từ nguồn năng lượng tái tạo.
Đại biểu cũng nhấn mạnh trách nhiệm của đơn vị vận hành hệ thống điện, truyền tải và phân phối điện trong việc bảo đảm đấu nối, dịch vụ truyền tải, đo đếm và thanh toán chi phí liên quan phải được quy định rõ ràng, công bằng, không phân biệt đối xử. Đặc biệt, cần có cơ chế công nhận, xác nhận nguồn gốc điện năng lượng tái tạo thông qua chứng chỉ điện sạch gắn với các giao dịch mua bán điện trực tiếp.
Theo đại biểu, đây không chỉ là yêu cầu về quản lý thị trường điện mà còn có ý nghĩa thiết thực đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh. Khi các thị trường xuất khẩu và chuỗi cung ứng quốc tế ngày càng đặt ra những tiêu chuẩn nghiêm ngặt về môi trường, việc chứng minh tỷ lệ sử dụng năng lượng sạch sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của doanh nghiệp.
Một vấn đề khác được đại biểu Nguyễn Bình Tân quan tâm là đầu tư hệ thống truyền tải điện. Thực tế tại nhiều địa phương có tiềm năng phát triển điện gió, điện mặt trời đang xuất hiện tình trạng các dự án nguồn điện đã hoàn thành nhưng hạ tầng truyền tải chưa được đầu tư đồng bộ, dẫn đến quá tải đường dây, phải hạn chế huy động công suất phát điện.
Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư của doanh nghiệp mà còn gây lãng phí nguồn lực xã hội, làm giảm hiệu quả khai thác tiềm năng năng lượng và tác động đến yêu cầu bảo đảm an ninh cung ứng điện.
Để khắc phục, đại biểu đề nghị bổ sung quy định bắt buộc trong quá trình lập chương trình, dự án thực hiện quy hoạch phải xác định tiến độ đầu tư đồng bộ giữa nguồn điện với đường dây và trạm biến áp truyền tải, nhất là tại những khu vực tập trung nhiều dự án năng lượng tái tạo.
Đối với các công trình lưới điện truyền tải đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), cần thiết kế cơ chế đủ hấp dẫn để thu hút nguồn vốn tư nhân trong và ngoài nước; đồng thời quy định minh bạch phương pháp xác định giá dịch vụ truyền tải, cơ chế thu hồi vốn, phân chia rủi ro và trách nhiệm vận hành công trình.
Đại biểu cũng kiến nghị rà soát, ưu tiên xử lý các điểm nghẽn truyền tải đang hạn chế công suất của những dự án nguồn điện đã hoàn thành hoặc chuẩn bị đưa vào vận hành; tập trung nguồn lực đầu tư hạ tầng truyền tải đối với các dự án đã được phê duyệt trong Quy hoạch điện VIII.
Giá điện phải minh bạch, chính sách an sinh cần đi trước một bước
Cũng tham gia góp ý dự án Luật Điện lực, đại biểu Lê Thị Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Cà Mau, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh, Uỷ viên Uỷ ban Công tác đại biểu của Quốc hội, tập trung vào 3 nhóm vấn đề có tác động trực tiếp đến đời sống Nhân dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Đại biểu Lê Thị Ngọc Linh, Uỷ viên Uỷ ban Công tác đại biểu của Quốc hội, đề nghị gắn lộ trình xoá bỏ bù chéo giá điện với chính sách hỗ trợ trực tiếp cho hộ nghèo, gia đình chính sách; tăng cường kiểm soát chi phí, công khai các yếu tố cấu thành giá điện và bảo vệ quyền lợi người sử dụng điện.
Đối với lộ trình xoá bỏ bù chéo giá điện, đại biểu đánh giá cao việc cơ quan soạn thảo tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội theo hướng tách bạch giữa chính sách giá điện thương mại và chính sách an sinh xã hội, chuyển từ hỗ trợ thông qua cơ chế bù chéo sang hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách nhà nước.
Tuy nhiên, đại biểu cho rằng dự thảo hiện giao Chính phủ quyết định lộ trình xoá bỏ bù chéo nhưng chưa xác định rõ các nguyên tắc, tiêu chí định lượng cũng như trách nhiệm bảo đảm nguồn lực tài chính để thực hiện chính sách hỗ trợ.
Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị quy định ngay trong luật nguyên tắc lộ trình xoá bỏ bù chéo phải gắn với việc đánh giá tác động toàn diện đối với từng nhóm khách hàng sử dụng điện. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế hỗ trợ tiền điện trực tiếp, bảo đảm công khai, minh bạch, đúng đối tượng và có nguồn kinh phí chi trả ổn định.
Đặc biệt, chính sách cần quan tâm thoả đáng đến hộ nghèo, hộ cận nghèo, gia đình chính sách, người dân vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, khu vực biên giới, hải đảo. Đây là những nhóm đối tượng còn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận nguồn điện phục vụ sinh hoạt và sản xuất, trong khi chi phí đầu tư cấp điện tại các địa bàn này thường rất cao.
Đối với vấn đề minh bạch giá điện, đại biểu Lê Thị Ngọc Linh nhấn mạnh đây là nội dung có ý nghĩa dân sinh sâu sắc, tác động thường xuyên đến đời sống của mỗi gia đình và chi phí đầu vào của cộng đồng doanh nghiệp.
Qua các cuộc tiếp xúc cử tri, đại biểu cho biết đã tiếp nhận nhiều ý kiến, kiến nghị đề nghị cơ quan có thẩm quyền kiểm soát, giảm chi phí giá điện và làm rõ tính minh bạch trong phương pháp tính giá. Vì vậy, việc tăng cường kiểm tra, thẩm định chi phí thực tế, thuê tư vấn độc lập và công khai kết quả kiểm tra trước khi xem xét đưa các khoản chi phí vào cơ cấu giá điện là hướng tiếp cận cần thiết.
Đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện các nguyên tắc xác định chi phí hợp lý, hợp lệ trong cơ cấu giá điện, gắn với yêu cầu nâng cao hiệu quả quản trị, sử dụng tiết kiệm nguồn lực và kiểm soát chặt chẽ chi phí của các đơn vị điện lực. Đồng thời, cần bổ sung cơ chế kiểm toán độc lập và công khai minh bạch các yếu tố cấu thành giá điện, qua đó bảo đảm hài hoà lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp điện lực và người sử dụng điện.
Liên quan đến việc ngừng, giảm mức cung cấp điện, đại biểu cho rằng điện là nhu cầu thiết yếu, mọi sự gián đoạn đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt, sản xuất và các hoạt động xã hội. Do đó, bên cạnh quy định về trình tự thông báo, thời điểm ngừng cung cấp và trách nhiệm khôi phục cấp điện, cần làm rõ cơ chế xử lý trách nhiệm, khắc phục sự cố và bồi thường thiệt hại khi đơn vị điện lực thực hiện không đúng quy định, gây tổn thất cho người dân và khách hàng sử dụng điện.
Hoàn thiện quy định đấu giá tài sản, bảo vệ quyền lợi và nâng cao tính minh bạch
Đối với dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Duy Thanh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Cà Mau, Uỷ viên Uỷ ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội tiếp cận các quy định từ thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp, tập trung vào 3 nhóm vấn đề: hoàn trả tiền khi huỷ kết quả đấu giá; quy tắc đấu giá tài sản tự nguyện; thời gian xem tài sản và rút đăng ký tham gia đấu giá.
Đại biểu Nguyễn Duy Thanh, Uỷ viên Uỷ ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội đề nghị quy định rõ trách nhiệm, thời hạn hoàn trả tiền khi huỷ kết quả đấu giá; kiểm soát việc thay đổi quy tắc đấu giá và tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động đánh giá tài sản, sớm nhận lại tiền đặt trước khi rút đăng ký hợp lệ.
Về hoàn trả tiền khi huỷ kết quả đấu giá, đại biểu phân tích rằng đối với doanh nghiệp, việc mua tài sản qua đấu giá không chỉ liên quan đến khoản tiền thanh toán mà còn gắn với chi phí vốn, lãi vay và kế hoạch đưa tài sản vào sản xuất, kinh doanh. Nếu kết quả đấu giá bị huỷ sau khi doanh nghiệp đã nộp tiền, toàn bộ kế hoạch đầu tư có thể bị ảnh hưởng, trong khi chi phí tài chính vẫn tiếp tục phát sinh.
Theo đại biểu, dự thảo đã quy định về việc hoàn trả tài sản và trách nhiệm bồi thường của bên gây thiệt hại, nhưng hậu quả pháp lý cần được làm rõ hơn đối với các trường hợp huỷ giao kết, huỷ bỏ hợp đồng, không phê duyệt kết quả hoặc huỷ quyết định phê duyệt kết quả đấu giá.
Đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung tại Điều 59 quy định cụ thể chủ thể có trách nhiệm hoàn tiền, khoản tiền phải hoàn và thời hạn thực hiện; trường hợp tiền đã nộp ngân sách nhà nước cần xác định rõ cơ quan có trách nhiệm thực hiện thủ tục hoàn trả. Nếu tài sản đã được bàn giao, việc hoàn tiền cần gắn với nghĩa vụ trả lại tài sản.
Đáng chú ý, đại biểu đề nghị phân biệt rõ nghĩa vụ hoàn trả tiền với trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Trong trường hợp khoản tiền đã đủ điều kiện hoàn trả và không có căn cứ pháp luật để tiếp tục giữ lại, doanh nghiệp cần được nhận lại khoản tiền thuộc quyền lợi hợp pháp của mình mà không phải chờ giải quyết xong tranh chấp về bồi thường.
Đối với quy tắc đấu giá tài sản tự nguyện, đại biểu cho rằng người có tài sản đưa máy móc, thiết bị hoặc hàng tồn kho ra đấu giá cần được lựa chọn phương thức bán phù hợp với đặc điểm tài sản và nhu cầu của mình. Tuy nhiên, quyền chủ động này phải được thực hiện trong khuôn khổ các quy tắc đã công bố, bảo đảm sự công bằng và minh bạch cho người tham gia.
Đại biểu dẫn tình huống một lô máy móc được thông báo đấu giá 3 vòng, nhưng sau vòng thứ hai, khi đã xác định được mức giá dẫn đầu, người bán quyết định bỏ vòng cuối. Việc thay đổi này có thể làm mất cơ hội trả giá cao hơn của những người tham gia còn lại, đồng thời tạo lợi thế cho người đang dẫn đầu.
Từ ví dụ thực tế đó, đại biểu đề nghị chỉnh lý điểm c khoản 1 Điều 50 theo hướng việc điều chỉnh quy tắc tại phiên đấu giá hoặc kết thúc sớm chỉ được thực hiện theo những điều kiện đã công bố trước khi nhận đăng ký. Sau khi đã nhận giá trả đầu tiên, không được tự đặt ra hoặc thay đổi quy tắc làm ảnh hưởng đến cơ hội trả giá và việc xác định người trúng đấu giá.
Đại biểu cũng nhấn mạnh người bán có thể thoả thuận trước mức giá thấp nhất sẽ bán tài sản, nhưng không nên sử dụng việc thay đổi quy tắc làm căn cứ dừng phiên hoặc tổ chức lại khi mức giá chưa đạt mong muốn, trừ những trường hợp có căn cứ theo quy định pháp luật.
Một nội dung khác được đại biểu quan tâm là thời gian xem tài sản và hoàn trả tiền đặt trước khi người tham gia rút đăng ký hợp lệ. Từ thực tiễn doanh nghiệp mua dây chuyền, máy móc đã qua sử dụng, đại biểu cho rằng việc xem xét hiện trạng tài sản và hồ sơ liên quan có ý nghĩa quyết định đến việc tính toán chi phí tháo dỡ, sửa chữa, khả năng đưa vào sản xuất và mức giá có thể trả.
Do đó, lịch xem tài sản cần được bố trí phù hợp với thời hạn đăng ký, bảo đảm người có nhu cầu có đủ thời gian đánh giá trước khi quyết định tham gia hoặc rút đăng ký. Đại biểu đề nghị nghiên cứu chỉnh lý khoản 2 Điều 26 để bảo đảm sự phù hợp giữa thời gian xem tài sản và thời hạn đăng ký, kể cả đối với thủ tục đấu giá rút gọn.
Đối với người đã rút đăng ký hợp lệ vì không còn nhu cầu, đại biểu đề nghị sửa đổi khoản 6 Điều 28 theo hướng tính thời hạn 3 ngày làm việc để hoàn trả tiền đặt trước kể từ khi tổ chức hành nghề đấu giá nhận được yêu cầu rút hợp lệ, thay vì phải chờ đến khi kết thúc phiên đấu giá. Theo đại biểu, quy định này sẽ giúp doanh nghiệp sớm thu hồi nguồn vốn, chủ động sử dụng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, trong khi vẫn bảo đảm nguyên tắc không hoàn trả tiền mua hồ sơ đấu giá.
Các ý kiến phát biểu của đại biểu Đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau tại phiên thảo luận cho thấy sự quan tâm xuyên suốt đến yêu cầu hoàn thiện thể chế gắn với thực tiễn triển khai. Dù tập trung vào hai lĩnh vực khác nhau, các kiến nghị đều hướng đến mục tiêu chung là xây dựng khuôn khổ pháp lý rõ ràng, minh bạch, khả thi, hạn chế phát sinh vướng mắc trong tổ chức thực hiện.
Đây là những cơ sở quan trọng để cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các quy định của dự thảo luật, bảo đảm chính sách khi được ban hành không chỉ đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước mà còn thực sự đi vào cuộc sống, tạo động lực cho phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp./.
Lê Hằng
