Máu của người Cao Bằng đã hòa vào máu của Tổ quốc
Cao Bằng đang chạy đua với thời gian để tìm lại tên cho gần 900 phần mộ liệt sĩ vô danh, trong lúc những nhân chứng cuối cùng của chiến tranh cũng đang dần ra đi. Đó là một phần của câu chuyện lớn hơn: máu của người Cao Bằng đã đổ trên khắp các chiến trường đất nước, còn đất Cao Bằng cũng đang là nơi yên nghỉ của bao người con từ những miền quê khác.
Trong hồ sơ người có công của tỉnh Cao Bằng có một con số đáng chú ý: 1.174 liệt sĩ quê Cao Bằng hiện đang yên nghỉ tại các nghĩa trang trên khắp cả nước, từ Quảng Trị, Quảng Ngãi, Tây Ninh đến Gia Lai, Đắk Lắk. Ở chiều ngược lại, các nghĩa trang trên đất Cao Bằng đang là nơi an nghỉ của 1.159 liệt sĩ quê ở những tỉnh, thành khác: Hà Nội, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Tuyên Quang, Nam Định, Nghệ An, Lào Cai... Họ đã chiến đấu và ngã xuống trên mảnh đất biên cương phía Bắc, rồi ở lại mãi với núi rừng nơi này.
Đặt hai con số ấy cạnh nhau, có thể thấy: người Cao Bằng đã hy sinh trên khắp các chiến trường của đất nước, còn Cao Bằng cũng là nơi yên nghỉ của bao người con từ mọi miền. Máu của những người lính từ Bắc vào Nam đã hòa vào nhau, làm nên độc lập, thống nhất và giữ vững từng tấc đất biên giới.
Vùng đất của những mốc son cách mạng
Cao Bằng gắn với nhiều mốc son của cách mạng Việt Nam. Pác Bó là nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh trở về trực tiếp lãnh đạo cách mạng sau ba mươi năm bôn ba tìm đường cứu nước. Chiến dịch Biên giới năm 1950 và cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc sau này cũng để lại dấu ấn trên nhiều vùng đất của tỉnh. Những tên tuổi như Hoàng Đình Giong, Kim Đồng, Bế Văn Đàn, La Văn Cầu, Hoàng Văn Nô, Lý Viết Mưu đã trở thành biểu tượng quen thuộc với nhiều thế hệ. Nhưng phía sau họ còn hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ, dân công hỏa tuyến và những người con bình dị đã hiến tuổi xuân cho độc lập, tự do. Nhiều người trong số đó đến nay vẫn chưa xác định được danh tính.
Những con số phía sau công tác đền ơn đáp nghĩa
Quy mô công tác đền ơn đáp nghĩa ở Cao Bằng cho thấy phần nào mức độ của những mất mát đó. Toàn tỉnh hiện quản lý 44.495 hồ sơ người có công, trong đó có 6.859 liệt sĩ, 416 Bà mẹ Việt Nam anh hùng, 3.163 thương binh và người hưởng chính sách như thương binh, 881 bệnh binh, 1.232 người bị nhiễm chất độc hóa học, cùng hàng chục nghìn người từng tham gia kháng chiến, bảo vệ Tổ quốc. Hằng tháng, tỉnh chi trả trợ cấp cho 3.595 người có công và thân nhân.
Cao Bằng có 149 công trình ghi công liệt sĩ, gồm 15 nghĩa trang, 133 nhà bia và Đài tưởng niệm Anh hùng liệt sĩ Nà Cạn. Nhưng trong 2.867 phần mộ đang được quản lý, mới có 965 phần mộ đủ thông tin; còn 897 phần mộ chưa xác định danh tính, 561 phần mộ chỉ còn một phần thông tin, 444 phần mộ đã di chuyển. Nhìn vào những con số ấy, có thể thấy công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ ở Cao Bằng vẫn còn nhiều việc phải làm.
Chiến dịch 500 ngày đêm
Thực hiện Chỉ thị số 11-CT/TU ngày 16/7/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy và Công văn số 2515/UBND-NC của UBND tỉnh, Cao Bằng đã triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ, với Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh là cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo. Việc lấy mẫu sinh phẩm ADN được triển khai tại 9 nghĩa trang, với 670 phần mộ. Đến ngày 23/7/2026, đã hoàn thành lấy mẫu tại các xã Trùng Khánh, Hạ Lang, Phục Hòa, đang tiếp tục tại xã Quảng Uyên; tổng cộng đã lấy mẫu 202 phần mộ, trong đó 193 phần mộ đủ điều kiện, còn 468 phần mộ sẽ tiếp tục thực hiện. Riêng xã Quảng Uyên đã lấy mẫu 119 phần mộ, đạt yêu cầu 118 mẫu. Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đã lập thêm hai tổ lấy mẫu, đặt mục tiêu hoàn thành các nghĩa trang còn lại trước 31/8/2026.
Công tác khảo sát, xác minh và quy tập liệt sĩ cũng được đẩy mạnh song song. Theo chỉ tiêu Quân khu 1 giao, Cao Bằng có nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập 18 liệt sĩ. Đến nay đã quy tập một liệt sĩ tại xã Minh Tâm; đang cất bốc liệt sĩ Nguyễn Đức Vui tại xã Phục Hòa; hoàn thiện hồ sơ đưa một liệt sĩ tại xã Nguyễn Huệ về an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ Thanh Sơn. Qua khảo sát thực địa và nguồn tin từ nhân dân, các lực lượng đã xác định vị trí 12 phần mộ liệt sĩ, làm cơ sở hoàn thành chỉ tiêu trước tháng 4/2027.
Đạo lý uống nước nhớ nguồn
Nhân dịp kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh, Liệt sĩ (từ 27/7/1947 đến 27/7/2026), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã gửi thư tri ân tới các Mẹ Việt Nam anh hùng, thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sĩ và người có công với cách mạng trong cả nước. Trong thư, ông nhấn mạnh rằng sự hy sinh, cống hiến của các thế hệ cha anh đã bồi đắp nên bản lĩnh, cốt cách và sức mạnh Việt Nam qua mọi thời đại; dù tên tuổi nhiều liệt sĩ vẫn chưa được khắc trên bia mộ, tinh thần và khí phách của họ sẽ còn mãi cùng non sông. Trước đó ít ngày, ông cũng đã trực tiếp đến thăm, động viên các lực lượng đang ngày đêm tìm kiếm, quy tập liệt sĩ trong khuôn khổ Chiến dịch 500 ngày đêm.
Ở Cao Bằng, đạo lý uống nước nhớ nguồn thể hiện qua những việc rất cụ thể: một hồ sơ người có công được giải quyết đúng hạn, một phần mộ liệt sĩ được chăm sóc chu đáo, một tổ lấy mẫu ADN lặn lội đến từng nghĩa trang vùng sâu để một gia đình có thể biết chính xác nơi người thân mình yên nghỉ.
Mỗi dịp tháng Bảy, vẫn có những người tìm đến các nghĩa trang, thắp một nén hương trước hàng bia trắng, trong đó không ít tấm bia chỉ ghi "Liệt sĩ chưa biết tên". Với những gia đình vẫn đang chờ đợi, mỗi cái tên được xác định là một lời hồi đáp: con em họ đã trở về, không còn là một dòng chữ khuyết trên bia mộ.
Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng 1.174 người con Cao Bằng vẫn đang yên nghỉ trên khắp đất nước, và 1.159 người con của các địa phương khác vẫn đang nằm lại trên đất Cao Bằng, không phân biệt quê quán, cùng chung một lý tưởng vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Còn với những tấm bia vẫn chưa có tên, việc Cao Bằng ngày ngày tìm kiếm, chăm sóc, gìn giữ cũng là một lời hứa: không ai bị bỏ quên trên chính mảnh đất họ đã ngã xuống.
