Tăng cường trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, đưa pháp luật thực sự trở thành nền tảng cho sự phát triển

Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (9/11) hằng năm là dịp để mỗi cán bộ, đảng viên và người dân nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của Hiến pháp và pháp luật trong đời sống xã hội; nhìn nhận sâu sắc hơn trách nhiệm của các cấp, ngành trong xây dựng, hoàn thiện và tổ chức thi hành pháp luật. Đối với Cao Bằng, tỉnh miền núi, biên giới, địa bàn rộng, điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, việc đưa pháp luật đến gần hơn với người dân, xây dựng ý thức thượng tôn Hiến pháp và pháp luật không chỉ là nhiệm vụ quản lý Nhà nước mà còn là yêu cầu quan trọng, góp phần giữ vững ổn định chính trị, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội và tạo động lực phát triển bền vững.

Tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo, nâng cao hiệu lực, hiệu quả tổ chức thực hiện pháp luật

Nhận thức rõ vai trò của công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, Tỉnh ủy, HĐND tỉnh, UBND tỉnh luôn quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo các cấp, các ngành triển khai đồng bộ các nhiệm vụ về xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật, phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật trên địa bàn.

Việc triển khai các chủ trương lớn của Đảng về xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, trọng tâm là Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 9/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới và Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, được gắn với nhiệm vụ chính trị và tình hình thực tiễn của địa phương.

Trên cơ sở đó, UBND tỉnh chỉ đạo các sở, ban, ngành, UBND các xã, phường chủ động rà soát, cụ thể hóa các quy định pháp luật thành chương trình, kế hoạch công tác; xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, địa phương và người đứng đầu trong tổ chức thực hiện. Công tác PBGDPL được quan tâm chỉ đạo theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và những vấn đề thực tiễn phát sinh tại cơ sở. Trong điều kiện vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, yêu cầu đặt ra đối với công tác tư pháp và PBGDPL ngày càng cao.

UBND tỉnh chú trọng chỉ đạo củng cố năng lực, nâng cao trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã; tăng cường hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ, bảo đảm các nhiệm vụ quản lý nhà nước về tư pháp được thực hiện liên tục, thống nhất, không để gián đoạn việc giải quyết công việc của người dân, doanh nghiệp.

Góp phần đưa pháp luật vào cuộc sống

Nổi bật là công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế tiếp tục được quan tâm, chú trọng, từng bước nâng cao chất lượng và hiệu quả tham mưu xây dựng văn bản quy phạm pháp luật của địa phương. 10 tháng năm 2026, các cơ quan chuyên môn phối hợp tham mưu cho HĐND, UBND tỉnh, Chủ tịch UBND tỉnh ban hành 97 văn bản quy phạm pháp luật, gồm 34 nghị quyết của HĐND tỉnh, 61 quyết định của UBND tỉnh và 2 quyết định của Chủ tịch UBND tỉnh. Công tác kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa văn bản được triển khai thường xuyên, góp phần phát hiện, kiến nghị xử lý những quy định không còn phù hợp, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất, đồng bộ và khả thi của hệ thống pháp luật địa phương.

Cùng với công tác xây dựng pháp luật, hoạt động tổ chức thi hành pháp luật được chú trọng. Việc theo dõi tình hình thi hành pháp luật, kiểm tra văn bản, quản lý công tác xử lý vi phạm hành chính và tham mưu giải quyết các vụ việc phát sinh được thực hiện theo chức năng, thẩm quyền. Góp phần nâng cao kỷ luật, kỷ cương trong thực thi pháp luật, hạn chế tình trạng áp dụng pháp luật thiếu thống nhất, bảo đảm các quyết định quản lý nhà nước được ban hành đúng quy định.

Công tác PBGDPL tiếp tục có nhiều đổi mới về nội dung và hình thức, từng bước khắc phục cách tuyên truyền một chiều, tăng cường tính tương tác và khả năng tiếp cận của người dân. Các hoạt động tuyên truyền được triển khai thông qua hội nghị, cuộc thi tìm hiểu pháp luật, tuyên truyền trực tiếp tại cơ sở, hệ thống thông tin điện tử và các hình thức truyền thông phù hợp với từng nhóm đối tượng. Toàn tỉnh tổ chức 3.093 cuộc PBGDPL với 542.476 lượt người tham gia; thực hiện biên soạn, phát hành nhiều loại tờ gấp pháp luật, đăng tải kịp thời các tin, bài trên Trang thông tin điện tử phổ biến, giáo dục pháp luật tỉnh.

Công tác PBGDPL được gắn với chuyển đổi số, khai thác hiệu quả các nền tảng trực tuyến, giúp người dân chủ động tìm hiểu, tra cứu và tiếp cận thông tin pháp luật. Đây là hướng đi phù hợp với yêu cầu đổi mới phương thức quản lý, điều hành và đặc điểm địa bàn miền núi, biên giới, nơi điều kiện đi lại và tiếp cận thông tin của một bộ phận người dân còn khó khăn.

Công tác hòa giải ở cơ sở tiếp tục phát huy vai trò trong giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp ngay từ cộng đồng dân cư. Các tổ hòa giải trên địa bàn tỉnh tiếp nhận 422 vụ việc, hòa giải thành công 304 vụ, đạt tỷ lệ 72%. Kết quả này thể hiện vai trò quan trọng của đội ngũ hòa giải viên trong phát huy truyền thống đoàn kết, tình làng nghĩa xóm, hạn chế tranh chấp, khiếu kiện kéo dài, góp phần giữ gìn an ninh, trật tự từ cơ sở.

Việc xây dựng cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật được quan tâm triển khai, gắn với nâng cao trách nhiệm của chính quyền cơ sở trong bảo đảm quyền được tiếp cận thông tin pháp luật, thực hiện dân chủ và giải quyết các thủ tục hành chính cho người dân.

Một dấu ấn quan trọng khác là việc bảo đảm quyền tiếp cận công lý, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các đối tượng yếu thế thông qua hoạt động trợ giúp pháp lý, Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh thụ lý 717 vụ việc, trong đó có 709 vụ việc tham gia tố tụng. Các hoạt động trợ giúp pháp lý được triển khai gắn với sự phối hợp của các cơ quan tiến hành tố tụng, góp phần bảo đảm quyền được bảo vệ, quyền được tiếp cận công lý của người nghèo, người có công, đồng bào dân tộc thiểu số và các đối tượng thuộc diện được trợ giúp pháp lý theo quy định.

Trong lĩnh vực hành chính tư pháp, việc giải quyết thủ tục hộ tịch, chứng thực tiếp tục được đẩy mạnh gắn với cải cách hành chính, chuyển đổi số và Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia (Đề án 06). Các thủ tục đăng ký khai sinh, khai tử liên thông được triển khai, tạo thuận lợi cho người dân, nhất là trong thực hiện các quyền nhân thân cơ bản. Công tác rà soát, số hóa dữ liệu hộ tịch được tập trung thực hiện, từng bước hình thành nền tảng dữ liệu phục vụ công tác quản lý nhà nước và giải quyết thủ tục hành chính trên môi trường điện tử.

Hoạt động công chứng, luật sư, đấu giá tài sản và các lĩnh vực bổ trợ tư pháp khác tiếp tục được quản lý theo quy định, góp phần bảo đảm an toàn pháp lý cho các giao dịch dân sự, kinh tế, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, đồng thời nâng cao hiệu quả khai thác nguồn lực tài sản của Nhà nước.

Những kết quả trên cho thấy công tác tư pháp, PBGDPL không chỉ dừng lại ở việc tuyên truyền, hướng dẫn chấp hành pháp luật mà ngày càng gắn chặt với yêu cầu quản trị xã hội, bảo vệ quyền con người, quyền công dân và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Đổi mới mạnh mẽ, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền trong giai đoạn mới

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật trên địa bàn tỉnh vẫn còn những khó khăn, hạn chế cần quan tâm khắc phục. Điều kiện kinh tế - xã hội giữa các địa bàn chưa đồng đều; một bộ phận người dân, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, còn hạn chế trong tiếp cận thông tin và tìm hiểu pháp luật. Hạ tầng công nghệ thông tin ở một số địa bàn chưa đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số. Đội ngũ công chức tư pháp cấp xã phải đảm nhiệm khối lượng công việc lớn, trong khi yêu cầu về trình độ chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ ngày càng cao.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn tới không chỉ là tiếp tục duy trì những kết quả đạt được mà phải đổi mới thực chất, nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác xây dựng, tổ chức thi hành pháp luật; chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, lấy hiệu quả thực thi pháp luật và mức độ hài lòng của người dân làm thước đo.

Trước hết, các cấp, ngành cần tiếp tục nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người đứng đầu đối với công tác xây dựng, hoàn thiện và tổ chức thi hành pháp luật. Phải xác định đây là nhiệm vụ thường xuyên, gắn trực tiếp với việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị, địa phương; không khoán trắng cho cơ quan tư pháp. Mỗi chính sách, mỗi văn bản được ban hành phải xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, khả thi, minh bạch và lấy quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp làm trọng tâm.

Thứ hai, tiếp tục đổi mới công tác PBGDPL theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, sát đối tượng và địa bàn. Nội dung tuyên truyền phải thiết thực, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hiện; chú trọng các lĩnh vực người dân quan tâm, những vấn đề dễ phát sinh vi phạm, tranh chấp và khiếu kiện. Phát huy vai trò của Hội đồng phối hợp PBGDPL các cấp, đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật, hòa giải viên ở cơ sở và người có uy tín trong cộng đồng dân cư. Cần quan tâm hơn nữa đến đồng bào dân tộc thiểu số, người nghèo, trẻ em và các nhóm yếu thế, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong tiếp cận pháp luật.

Thứ ba, nâng cao chất lượng tổ chức thi hành pháp luật, tăng cường theo dõi, kiểm tra, rà soát, kịp thời phát hiện những khó khăn, vướng mắc, bất cập trong thực tiễn để kiến nghị sửa đổi, bổ sung hoặc xử lý theo thẩm quyền. Gắn trách nhiệm của cơ quan xây dựng chính sách với trách nhiệm tổ chức thực hiện; khắc phục tình trạng văn bản ban hành nhưng chậm triển khai hoặc triển khai thiếu đồng bộ.

Thứ tư, tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số trong lĩnh vực tư pháp; nâng cao chất lượng các dịch vụ công, khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu hộ tịch, dữ liệu pháp luật và các nền tảng số. Chú trọng bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin, nâng cao chất lượng dữ liệu, đồng thời duy trì các phương thức hỗ trợ trực tiếp để người dân ở vùng sâu, vùng xa, người chưa có điều kiện tiếp cận công nghệ vẫn được thụ hưởng đầy đủ các dịch vụ công.

Thứ năm, tập trung củng cố, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác tư pháp, pháp chế và PBGDPL, nhất là ở cấp xã. Tăng cường tập huấn, hướng dẫn nghiệp vụ, kiểm tra và tháo gỡ khó khăn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ; xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, tinh thần trách nhiệm, trình độ chuyên môn và phong cách làm việc gần dân, trọng dân, hiểu dân, tận tụy phục vụ nhân dân.