950 năm Quốc Tử Giám: Di sản đạo học, hiền tài và khát vọng phát triển đất nước

Dự hội thảo có các đồng chí: Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; Trần Đức Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội; Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; Nguyễn Thị Doan, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Phó Chủ tịch nước; Hoàng Trung Dũng, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tổ chức Trung ương; Nguyễn Kim Sơn, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương; Bùi Thế Duy, Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội…

Cùng dự có các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước; lãnh đạo ban, bộ, ngành, cơ quan Trung ương; thành phố Hà Nội...

Từ di sản đạo học đến động lực phát triển đất nước

Phát biểu chào mừng tại hội thảo, đồng chí Trần Đức Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội nêu rõ: Hội thảo là sự kiện có ý nghĩa quan trọng nhằm nhìn lại một chặng đường lịch sử gần một thiên niên kỷ của Quốc Tử Giám, nhận diện sâu sắc hơn những giá trị của di sản đạo học, vị trí của Quốc Tử Giám trong tiến trình phát triển Quốc học Việt Nam. Từ đó, suy ngẫm về trách nhiệm kế thừa, phát huy truyền thống hiếu học, trọng dụng hiền tài trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước hiện nay.

Đồng chí Trần Đức Thắng cho biết, năm 1076, dưới triều vua Lý Nhân Tông, Quốc Tử Giám được thành lập, đánh dấu bước phát triển quan trọng trong lịch sử giáo dục và văn hóa dân tộc Việt Nam. Quốc Tử Giám ra đời thể hiện tầm nhìn vượt trước của nhà nước Đại Việt trong việc xây dựng thiết chế giáo dục cấp quốc gia, lấy việc học, đạo đức và tri thức làm gốc rễ dựng nước.

Trải qua các triều đại và những biến đổi của lịch sử, Quốc Tử Giám đã khẳng định vị thế là một thiết chế giáo dục tiêu biểu, biểu tượng đặc sắc của truyền thống hiếu học, tinh thần tôn sư trọng đạo và tư tưởng trọng dụng hiền tài của dân tộc ta. Hệ thống 82 bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám không chỉ có giá trị tôn vinh các bậc hiền tài, ghi dấu truyền thống khoa bảng mà còn lưu giữ quan niệm sâu sắc của cha ông ta về học vấn, đạo đức và trách nhiệm của người có học đối với đất nước.

Là nơi hình thành và lưu giữ di sản quý báu Quốc Tử Giám đồng thời với vị thế là Thủ đô, trung tâm chính trị, hành chính quốc gia, trung tâm lớn về giáo dục, khoa học và đổi mới sáng tạo của cả nước, Hà Nội có trách nhiệm đặc biệt trong việc bảo tồn, phát huy di sản Quốc Tử Giám và tiếp nối truyền thống đạo học của dân tộc. Trách nhiệm ấy phải được thể hiện, cụ thể hóa trong tư duy, định hướng phát triển, chính sách giáo dục, nghiên cứu phát triển khoa học, trọng dụng nhân tài và xây dựng môi trường văn hóa của Thủ đô.

Bí thư Thành ủy Trần Đức Thắng cũng cho biết, đất nước đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới, với khát vọng vươn lên mạnh mẽ đạt hai mục tiêu 100 năm và hướng đến xây dựng nước Việt Nam phát triển hùng cường, văn minh, thịnh vượng. Để hiện thực hóa tầm nhìn ấy, giáo dục phải kiến tạo, dẫn dắt sự phát triển của Thủ đô và quốc gia; văn hóa phải thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, động lực phát triển.

“Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh mà hưng thịnh”, những giá trị kết tinh trong Quốc Tử Giám về truyền thống đạo học và tinh thần trọng dụng hiền tài không chỉ là những giá trị cần được bảo tồn mà còn phải được chuyển hóa thành động lực phát triển.

Theo đồng chí Trần Đức Thắng, với việc tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia hôm nay, một lần nữa khẳng định sự quan tâm đặc biệt của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị và cá nhân đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đối với việc trọng dụng nhân tài - nguồn lực chiến lược đặc biệt, quyết định sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.

Từ kết quả nghiên cứu, trao đổi khoa học, hội thảo góp phần nhận diện rõ hơn giá trị di sản, thống nhất định hướng và đề xuất giải pháp có ý nghĩa đối với thực tiễn phát triển đất nước.

Từ dấu mốc 950 năm Quốc Tử Giám, tầm nhìn hướng tới năm 2076 - kỷ niệm 1.000 năm Quốc Tử Giám và những chặng đường phát triển tiếp theo không chỉ là một dấu mốc thời gian mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm của thế hệ hôm nay trong việc gìn giữ di sản, phát huy truyền thống đạo học và chuẩn bị những nền tảng vững chắc cho tương lai dân tộc.

Phát huy giá trị đạo học Quốc Tử Giám, trọng dụng hiền tài trong giai đoạn mới

Phát biểu đề dẫn tại hội thảo, đồng chí Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho biết, cách đây 950 năm, vua Lý Nhân Tông cho lập Quốc Tử Giám tại kinh thành Thăng Long. Quyết định này cho thấy nhà Lý sớm coi việc đào tạo người gánh vác việc nước là trách nhiệm lâu dài của triều đình. Năm 2011, UNESCO ghi danh 82 bia Tiến sĩ tại Văn Miếu là Di sản tư liệu thế giới. Văn bia ghi lại các khoa thi từ năm 1442 đến năm 1779. Đặc biệt, nội dung các bài ký trên bia đá luôn đề cao vai trò của hiền tài đối với sự hưng thịnh của quốc gia. Tư tưởng ấy được khái quát sâu sắc qua quan niệm: “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia” (câu nói được Thân Nhân Trung viết trong bài ký đề danh tiến sĩ khoa Nhâm Tuất vào năm 1484).

Từ những giá trị đã được khẳng định của Quốc Tử Giám, đồng chí Đoàn Minh Huấn gợi mở các vấn đề cần làm rõ tại hội thảo, đó là: Cần làm rõ đạo học ở Quốc Tử Giám gợi điều gì cho giáo dục hôm nay, qua đó hiểu hơn công lao tiền nhân và nhận rõ những giới hạn lịch sử của nền giáo dục khoa cử; làm thế nào để người có tài được giao đúng việc, có điều kiện phát huy sở trường; và làm thế nào để đưa di sản Quốc Tử Giám vào nhà trường.

Với 71 tham luận và 4 chuyên đề nghiên cứu chuyên sâu, hội thảo tập trung làm rõ những giá trị tiêu biểu của di sản Quốc Tử Giám, nổi bật là truyền thống hiếu học, khát vọng vươn lên bằng tri thức, đạo lý tôn sư trọng đạo, đề cao nhân cách và trách nhiệm trong giáo dục, tư tưởng trọng dụng hiền tài. Các nghiên cứu cũng làm rõ vai trò của Quốc Tử Giám trong lịch sử giáo dục và quản trị quốc gia, đồng thời nhận diện những giá trị có thể kế thừa, phát huy trong điều kiện hiện nay.

Các ý kiến tại hội thảo nhấn mạnh, Quốc Tử Giám không chỉ là thiết chế giáo dục, truyền bá Nho học mà còn thể hiện vai trò của giáo dục trong quản trị quốc gia, đánh dấu bước chuyển khi tri thức được nhà nước thể chế hóa. Bài học quan trọng từ lịch sử là cần có chiến lược lâu dài về phát triển nhân tài, xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao. Trong bối cảnh kinh tế tri thức, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, phát triển nhân tài cần được xác định là nhiệm vụ chiến lược, có sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và xã hội.

Phát biểu kết luận hội thảo, Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong khẳng định, di sản 950 năm Quốc Tử Giám có đóng góp quan trọng trong việc hình thành nền Quốc học Việt Nam, định hình bản sắc văn hóa và làm phong phú nền văn hiến dân tộc. Hội thảo cũng thống nhất việc nghiên cứu lịch sử Quốc Tử Giám phải đặt trong bối cảnh cụ thể của từng giai đoạn, từ đó rút ra những bài học phục vụ phát triển đất nước.

Về định hướng phát huy di sản, cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa; xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số về Văn Miếu - Quốc Tử Giám, đặc biệt là 82 bia Tiến sĩ, đồng thời kết nối với các không gian Văn Miếu trên cả nước. Việc bảo tồn, phát huy di sản cũng cần gắn với Quy hoạch Thủ đô, nghiên cứu mở rộng không gian kết nối Văn Miếu - Quốc Tử Giám với các không gian văn hóa xung quanh, hướng tới dấu mốc kỷ niệm 1.000 năm Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Thành phố Hà Nội sẽ tiếp thu, cụ thể hóa các kết quả nghiên cứu của hội thảo vào công tác phát triển văn hóa Thủ đô, đưa giá trị di sản trở thành nguồn lực phục vụ phát triển bền vững.