Gắn kết di sản với thiên nhiên, phát huy điểm đến

Không tách rời không gian di sản

Những ngày này, ông Bùi Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Hi Vooc đang xây dựng chương trình khám phá Khu di tích Mỹ Sơn (xã Thu Bồn) kết hợp trải nghiệm khung cảnh thiên nhiên và những giá trị văn hóa đặc trưng của người Chăm từng lưu dấu trên vùng đất xứ Quảng. Theo ông Tuấn, Mỹ Sơn có lợi thế đặc biệt khi hội tụ nhiều lớp giá trị từ kiến trúc, lịch sử, văn hóa đến rừng tự nhiên và cảnh quan núi rừng bao quanh, thuận tiện cho khách quốc tế, gia đình, nhóm bạn trải nghiệm thiên nhiên và tìm hiểu chiều sâu văn hóa.

Đặc biệt, từ khi được UNESCO công nhận Di sản văn hóa thế giới (12/1999), mỗi năm Mỹ Sơn đón hơn 450 nghìn lượt khách tham quan. Tuy nhiên, lượng khách tăng cũng đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách tổ chức không gian trải nghiệm, vừa giảm áp lực lên khu di tích, vừa khai thác hợp lý những giá trị vốn có của khu vực.

Ông Nguyễn Công Khiết, Giám đốc Ban quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn cho biết, thay vì tập trung gần như toàn bộ hoạt động tham quan vào không gian kiến trúc, đơn vị đang từng bước mở rộng trải nghiệm ra xung quanh gắn với cảnh quan, rừng tự nhiên, hệ sinh thái vùng đệm và đời sống cộng đồng; giúp người dân không chỉ tham gia cung cấp dịch vụ mà còn trở thành chủ thể hưởng lợi từ hoạt động du lịch.

Dự kiến, các nhóm sản phẩm mới được Mỹ Sơn đưa vào khai thác gồm: trải nghiệm vườn thực vật và dược liệu dưới tán rừng; tìm hiểu nghề chuốt gốm Chăm, dệt thổ cẩm, chế tác trầm hương, điêu khắc gỗ, đá; trải nghiệm ngâm chân thảo dược từ nguồn dược liệu bản địa; tìm hiểu hiện vật, nhạc cụ, trang phục và thưởng thức dân ca, múa Chăm truyền thống.

Theo ông Khiết, điều quan trọng không phải tạo thêm sản phẩm để giữ chân du khách mà còn thay đổi nhận thức về giá trị của di sản. “Mỹ Sơn không chỉ có những ngôi tháp cổ mà còn có rừng núi, cây cỏ, tri thức bản địa, nghề truyền thống và đời sống văn hóa của cộng đồng. Các lớp giá trị ấy tạo nên một chỉnh thể tồn tại trong mối quan hệ không tách rời nhau”, ông Khiết phân tích.

Cách tiếp cận này cũng phù hợp với Hội An, nơi di sản đô thị cổ từ lâu không tồn tại biệt lập mà gắn chặt với sông nước, làng quê, làng nghề, vùng ven và đời sống cư dân. Ông Phạm Phú Ngọc, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di sản văn hóa thế giới Hội An cho hay, bên cạnh những ngôi nhà cổ hay hệ thống công trình kiến trúc, giá trị di sản Hội An còn được hình thành từ mối quan hệ với cảnh quan thiên nhiên, làng quê, làng nghề và văn hóa cộng đồng gắn cùng đời sống nông nghiệp, hệ sinh thái ven biển, hải đảo... Chính sự đan xen này đã tạo nên một không gian trải nghiệm đa dạng, giúp du khách lưu lại lâu hơn.

Kết nối hành trình di sản - thiên nhiên

Có thể thấy, việc sở hữu hai di sản văn hóa thế giới cùng hệ thống biển, đảo, sông ngòi, làng quê, rừng núi và những không gian văn hóa cộng đồng phong phú đã mang đến nhiều lợi thế cho du lịch Đà Nẵng.

Theo ông Bùi Văn Tuấn, từ những lợi thế trên có thể hình thành một hành trình chung gắn kết di sản với thiên nhiên và đời sống văn hóa cộng đồng thành một không gian trải nghiệm liên hoàn. Trong đó, ý tưởng về một “Heritage - Nature Corridor Hội An - Mỹ Sơn” có thể mở ra cách tiếp cận mới.

Trên hành trình này, du khách bắt đầu từ không gian đô thị cổ, đi qua vùng ven sông, ruộng lúa, vườn làng, ao hồ và khu dân cư trước khi hòa vào vùng rừng bao quanh Mỹ Sơn. Với sản phẩm này, quãng đường giữa hai di sản không còn đơn thuần là thời gian di chuyển mà trở thành một phần của sản phẩm du lịch; giúp du khách cảm nhận sự chuyển tiếp từ đô thị cổ sang không gian nông nghiệp, sinh thái rồi đến vùng núi rừng và di sản Chăm.

Đặc biệt, từ Hội An, Mỹ Sơn, các tuyến trải nghiệm cũng có thể tiếp tục kết nối biển đảo như: Cù Lao Chàm, bán đảo Sơn Trà và các khu vực phía tây thành phố; xa hơn là Tây Nguyên và hành lang kinh tế Đông - Tây. Sự liên kết sẽ tạo điều kiện hình thành những hành trình “di sản - biển đảo - rừng núi”, mở rộng không gian trải nghiệm mà vẫn giữ được bản sắc riêng của từng khu vực.

Ông Nguyễn Trọng Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Du lịch Hội An DMC nhìn nhận, với cách tiếp cận hòa vào thiên nhiên, hai di sản thế giới không đứng tách biệt mà trở thành những điểm kết nối quan trọng, đồng thời đóng vai trò hạt nhân lan tỏa. Ở đó, du khách không chỉ được xem di sản mà còn cảm nhận được mối liên hệ giữa kiến trúc với cảnh quan, giữa cảnh quan với sinh kế và giữa sinh kế với văn hóa cộng đồng. Đây chính là những yếu tố làm nên sức hấp dẫn lâu dài của điểm đến.

Gắn kết di sản với thiên nhiên cần trở thành một nội dung xuyên suốt trong quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Bởi khi di sản được đặt đúng trong môi trường tự nhiên và đời sống cộng đồng, du lịch sẽ phát triển mà không làm mất đi những giá trị cốt lõi của điểm đến.

Từ đó, gia tăng trải nghiệm, kéo dài thời gian lưu trú, quan trọng là có thể giúp du khách hiểu rõ hơn mối quan hệ giữa con người, văn hóa, thiên nhiên và những giá trị đã được trao truyền qua nhiều thế hệ. Đây cũng là nền tảng để hai di sản thế giới của thành phố được gìn giữ, phát huy trong một không gian rộng lớn hơn, nơi di sản, thiên nhiên và cộng đồng cùng tạo nên sức hấp dẫn hướng đến sự phát triển bền vững trong tương lai.

Theo VĨNH LỘC (baodanang.vn)