Đặc sản chả cá thiên nhiên hồ Trị An

Nguồn cá tươi được sơ chế ngay trên bè cá tại cơ sở của bà Lê Thị Cúc (ở ấp Suối Tượng, xã Trị An).

Ngoài việc cung cấp nguồn cá thiên nhiên, ngư dân trên hồ còn phát triển nghề chế biến những món đặc sản từ nguồn thủy sản thiên nhiên trên hồ Trị An. Trong đó, món chả cá làm từ nguồn cá thiên nhiên như: chả cá thác lác, chả cá mè, cá linh… là một trong những đặc sản nổi tiếng về chất lượng tươi ngon. Nghề chế biến chả cá hồ Trị An không chỉ góp phần tạo giá trị gia tăng, ổn định nguồn thu nhập mà còn là niềm tự hào về một sản vật ngon từ thiên nhiên của ngư dân nơi đây.

Nguồn cá thiên nhiên tươi ngon

Đồng Nai sở hữu tiềm năng thủy sản rất lớn với gần 90 ngàn hécta mặt nước và hệ thống sông Đồng Nai, sông La Ngà chảy qua. Ngoài ra, trên địa bàn tỉnh có 20 hồ đang thả nuôi và khai thác thủy sản với tổng diện tích gần 51,5 ngàn hécta. Đây là điều kiện thuận lợi để mô hình nuôi thủy sản theo hình thức lồng/ bè phát triển. Trên địa bàn tỉnh có gần 1,3 ngàn bè và hơn 5,2 ngàn lồng nuôi thủy sản, tập trung nhiều nhất trên hồ Trị An.

Năm 2025, tổng sản lượng thủy sản trên địa bàn tỉnh đạt hơn 82,5 ngàn tấn. Ngoài sản lượng thủy sản dồi dào nuôi trồng, với hơn 6,4 ngàn tấn/năm, sản lượng thủy sản khai thác được là nguồn lợi lớn từ thiên nhiên, tạo sinh kế cho hàng ngàn hộ ngư dân trên địa bàn tỉnh.

Hoạt động đánh bắt cá thiên nhiên trên hồ Trị An diễn ra quanh năm, nhưng thường vào mùa khô (khoảng từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau) là thời điểm thuận lợi nhất cho hoạt động đánh bắt vì nguồn cá dồi dào.

Theo ngư dân trên hồ Trị An, trước đây, nguồn cá trên hồ Trị An rất dồi dào, nhiều loài đặc sản có giá trị kinh tế rất cao như: cá chình, cá duồng, cá lăng, cá trèn… Trong đó, những loài cá có sản lượng dồi dào gồm: cá cơm, cá linh, cá kìm… Ngư dân trên hồ Trị An thường giăng lưới đêm, sáng sẽ tập trung về các bến cá.

Nguồn thủy sản tươi ngon vừa đánh bắt trên hồ Trị An thường được ngư dân bán lại cho các vựa thu mua ngay tại các bến cá. Những năm trước, mỗi ngày, thương lái có thể thu gom hàng tấn cá tươi các loại đưa đi phân phối tại nhiều tỉnh, thành khác nhau. Năm nay, do ảnh hưởng bão lũ, nguồn cá trên hồ cũng giảm mạnh so với mọi năm nên thu nhập của ngư dân cũng bị ảnh hưởng.

Ông Nguyễn Văn Đền, ngư dân đánh bắt cá tại xã Trị An cho biết: Các bè nuôi cá trên hồ Trị An đều có thuyền đánh cá. Ngư dân nơi đây chủ yếu lấy công làm lời, nguồn thủy sản đánh bắt về một phần bán lấy tiền trang trải sinh hoạt hằng ngày, một phần làm thức ăn cho cá nuôi bè. Trước đây, vào mùa cá nhiều, một đêm giăng lưới, thuyền ngư dân có thể thu được cả tạ cá các loại. Ngày nay, thuyền có trúng luồng cá thường cũng chỉ thu được từ 30-40kg cá/đêm, chủ yếu là các loại cá thông thường như: cá cơm, cá kìm, cá linh, cá mè… Các loại cá này bán với giá khá rẻ nên một phần bán ra thị trường, một phần chế biến thành thức ăn nuôi cá bè để giảm chi phí đầu tư.

Chế biến ngay trên bè

Theo các ngư dân đánh bắt thủy sản trên hồ Trị An, tùy mùa và thời điểm mà hồ Trị An sẽ dồi dào loại cá khác nhau. Trong đó, các loại cá thông thường như: cá trôi, cá trắm, cá mè, cá linh… Các loại cá này có kích thước nhỏ, thường bán với giá khá rẻ nên một phần được chế biến làm thức ăn cho cá nuôi trong lồng/bè để giảm chi phí đầu tư, một phần đưa đi bán tại các chợ địa phương gần các khu vực bến cá. 

Chính vì có nguồn cá tươi dồi dào, giá rẻ này nên một số hộ ngư dân hoặc người dân sinh sống gần khu vực bến cá đầu tư chế biến, làm các loại chả cá cung cấp ra thị trường.

Chả cá được chế biến trên bè được ngư dân chở về bến cá cung cấp cho các đầu mối thu mua. Ảnh: Bình Nguyên

10 năm nay, bà Lê Thị Cúc, ngư dân nuôi cá bè tại ấp Suối Tượng, xã Trị An có thêm nghề tay trái là chế biến chả cá từ nguồn cá thiên nhiên đánh bắt được trên hồ Trị An. Sau này, hoạt động chế biến mở rộng dần quy mô, không chỉ mang lại thu nhập chính cho gia đình bà Cúc mà còn tạo việc làm cho cả chục lao động tại địa phương. Bà Lê Thị Cúc chia sẻ: “Gia đình tôi có bè cá, nguồn cá tươi thu mua từ các thuyền đánh cá đưa về được sơ chế, chế biến ngay trên bè. Phần thịt cá tươi ngon nhất để làm chả cá, những phần bỏ đi được tận dụng làm thức ăn nuôi cá bè. Cá tươi sau sơ chế, tôi chỉ nêm nếm muối, mắm, đường, gia vị… rồi đem xay nhuyễn là chả cá đủ thơm ngon vì đây là nguồn cá thiên nhiên trong hồ, chất lượng thịt dai, ngọt. Chả cá nguyên chất này được đông lạnh để bảo quản và đưa đi tiêu thụ hằng ngày”.

Chia sẻ câu chuyện gắn bó với nghề làm chả cá, bà Thái Thị Định, chủ cơ sở chế biến chả cá Bảy Pha tại ấp Suối Tượng, xã Trị An cho biết thêm: “Nhà tôi ở ngay khu bến cá, luôn sẵn nguồn cá tươi với giá rẻ nên tôi làm chả cá cung cấp đi các nơi. Cơ sở thường ứng tiền trước cho các thuyền đánh cá để giữ mối cung cấp cá tươi ổn định quanh năm. Nguồn cá vừa đánh bắt lên được cơ sở chế biến ngay. Mùa cao điểm, cơ sở chế biến được vài tạ cá/ngày, mùa thấp điểm làm vài chục kg chả cá vừa chế biến xong, cơ sở cấp đông rồi giao cho khách mua hằng ngày nên không cần bất kỳ chất bảo quản nào mà vẫn đảm bảo chất lượng chả cá luôn tươi ngon”.

Theo các cơ sở chế biến chả cá tại ấp Suối Tượng, tuy là đặc sản nhưng chả cá bán tại nơi chế biến có giá khá phải chăng, tùy vào loại cá mà chả cá làm ra có giá dao động từ 60-80 ngàn đồng/kg. Vào những thời điểm nguồn cá khan hiếm, các cơ sở chế biến cũng chỉ tăng thêm từ 10-20 ngàn đồng/kg để bù vào giá nguyên liệu đầu vào. Vào dịp cuối năm, nhu cầu mua các đặc sản chế biến từ nguồn thủy sản hồ Trị An tăng cao nên hoạt động chế biến chả cá, làm cá khô cũng nhộn nhịp hơn bình thường.

Ngoài chế biến chả cá, nhiều ngư dân ở các bến cá trên hồ Trị An còn phát triển nghề chế biến các loại khô cá. Trong đó, ấp Bến Nôm (xã Thống Nhất) cũng là một trong những bến cá tập trung nhiều hộ, cơ sở làm các loại khô cá từ nguồn cá thiên nhiên trên hồ Trị An. Đây là nghề truyền thống đã tồn tại hàng chục năm qua tại địa phương. Trong đó, khô cá kìm là đặc sản độc đáo, góp phần làm nên dấu ấn riêng của làng nghề này.

Ông Nguyễn Thanh Hoàng, Tổ trưởng Tổ hợp tác Khô cá kìm Sông Nước cho hay: Hiện chỉ riêng Tổ hợp tác Khô cá kìm Sông Nước đã có gần 20 hộ, cơ sở chế biến tham gia. Khô cá kìm hồ Trị An đã có tiếng lâu năm trên thị trường. Đặc sản này đã được công nhận là sản phẩm OCOP của tỉnh Đồng Nai. Đây là điều kiện để tổ hợp tác mở rộng chuỗi liên kết đánh bắt, chuẩn hóa quy trình chế biến đến khâu đóng gói, truy xuất nguồn gốc để khẳng định thương hiệu các loại khô cá đặc sản của hồ Trị An trên thị trường bằng chất lượng.

“Các loại chả cá, khô cá là những đặc sản riêng biệt, đặc thù của hồ Trị An. Tỉnh tạo điều kiện cho ngư dân, các cơ sở chế biến phát triển nghề chế biến các đặc sản này. Định hướng thời gian tới, hoạt động đánh bắt cũng như trong chế biến phải tuân thủ các quy định nhằm bảo vệ nguồn lợi thủy sản cũng như tuân thủ các quy định về sản xuất an toàn vệ sinh thực phẩm”.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Văn Thắng

Bình Nguyên