Chủ động công cụ pháp lý đặc biệt trong trường hợp cần thiết

Chiều 10-11, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ hai, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật và một số nội dung quan trọng khác.

Thảo luận về dự án Luật, các đại biểu Quốc hội đánh giá cao dự án Luật đã tiếp tục đổi mới, cải tiến quy trình xây dựng, ban hành luật, pháp lệnh theo hướng vừa bảo đảm chặt chẽ, rõ việc, rõ thủ tục, rõ trách nhiệm, nhưng cũng bảo đảm linh hoạt để kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng thành pháp luật và nâng cao năng lực phản ứng chính sách.

Đại biểu Nguyễn Phi Hùng (Đoàn Đà Nẵng) cho rằng, cần nghiên cứu thêm nguyên tắc xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật quy định 5 bộ luật, gồm: Bộ luật Dân sự, Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng dân sự, Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Tố tụng hành chính được quy định có giá trị chi phối, định hướng khi ban hành các luật khác.

Đại biểu đề nghị chỉnh lý dự thảo luật theo hướng khẳng định đây là nguyên tắc rà soát tính chính thống khi soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật; đồng thời quy định những trường hợp 5 luật, bộ luật trên là pháp luật có tính nền tảng trong các lĩnh vực tương ứng. Khi xây dựng, ban hành các luật khác thì cơ quan chủ trì soạn thảo có trách nhiệm rà soát, bảo đảm tính thống nhất với nguyên tắc cơ bản của các luật này. Trường hợp luật khác có quy định đặc thù khác thì phải thuyết minh rõ lý do trong hồ sơ dự thảo luật và trình Quốc hội xem xét, quyết định.

Về bổ sung cơ chế cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ được phép “điều chỉnh quy định của luật” trong một số trường hợp hết sức đặc biệt, khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp được sau khi có chỉ đạo của cấp có thẩm quyền để kịp thời giải quyết ngay những vấn đề phát sinh trong thực tiễn và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang (Đoàn Nghệ An) tán thành cao với hướng tiếp thu, giải trình về cơ chế này. Theo đại biểu, dự thảo đã thiết kế cơ chế kiểm soát chặt chẽ từ khâu xem xét, đề xuất thẩm định, thẩm tra để theo dõi kết quả thực hiện và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.

“Đây là hướng tiếp cận cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu xử lý kịp thời trong tình huống cấp bách, đồng thời vẫn bảo đảm vai trò của Quốc hội và tính ổn định của hệ thống pháp luật cũng như quyền và lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp”, đại biểu nói.

Cùng quan điểm, đại biểu Lã Thanh Tân (Đoàn Hải Phòng) cho rằng quy định trên đã cụ thể hóa quan điểm chỉ đạo trong Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, xây dựng pháp luật bám sát thực tiễn, nắm bắt cơ hội mở đường, khơi thông mọi nguồn lực đưa thể chế pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh, động lực mạnh mẽ cho phát triển.

“Thực tiễn luôn vận động, có những tình huống vượt khả năng dự liệu, do đó khi xây dựng luật đòi hỏi phải xử lý ngay để bảo vệ lợi ích quốc gia, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp. Nếu chỉ khi tình huống xảy ra mới bắt đầu tìm kiếm cơ sở pháp lý thì có thể bỏ lỡ thời điểm xử lý, làm gia tăng thiệt hại, thậm chí bỏ lỡ cơ hội phát triển”, đại biểu Đoàn Hải Phòng nói.

Báo cáo giải trình, làm rõ một số nội dung đại biểu Quốc hội quan tâm, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, về các luật, bộ luật có tính nền tảng, đây là cơ sở lựa chọn chính sách, thiết kế các quy định liên quan bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Trong quá trình xây dựng các dự án luật khác vẫn có thể có quy định nội dung phù hợp với đặc thù của từng ngành, lĩnh vực trên cơ sở bám sát nguyên tắc cơ bản, không phải đối chiếu với quy định của các luật nền tảng. Bộ trưởng khẳng định, quy định này gắn với giai đoạn xây dựng pháp luật, không dùng để xác lập thứ bậc trong hệ thống pháp luật.

Về bổ sung cơ chế cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ được phép “điều chỉnh quy định của luật” trong một số trường hợp hết sức đặc biệt, khẩn cấp, cấp bách, Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho biết quy định này nhằm thể chế hóa Kết luận số 09-KL/TW của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Về thực tiễn, quy định này sẽ giúp chủ động chuẩn bị trước các công cụ pháp lý đặc biệt để áp dụng trong trường hợp cần thiết. Bộ trưởng khẳng định, cơ chế này không trái Hiến pháp; về bản chất pháp lý, đây là cơ chế ủy quyền lập pháp có điều kiện mang tính tạm thời, giúp nâng cao năng lực phản ứng chính sách của nhà nước; không thay thế và không làm thay đổi nguyên tắc Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến, lập pháp.