Lạm phát lương thực toàn cầu có thể tăng mạnh do cú sốc nguồn cung

Tại Indonesia, giá gạo tăng lên mức cao kỷ lục trong bối cảnh dự báo mưa đến muộn. Trong khi đó, giá bánh mì tại Ai Cập tăng 25%, còn giá đường tại Ấn Độ lên mức cao nhất từ trước đến nay khi mùa gió mùa yếu nhất hơn một thập kỷ kéo giảm sản lượng.

Reuters dẫn nhận định của ông Maximo Torero, chuyên gia kinh tế trưởng tại Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) cho biết, tất cả những yếu tố trên đã tạo ra áp lực đáng kể lên toàn bộ hệ thống. Tác động rõ rệt hơn sẽ diễn ra vào cuối năm nay, đầu năm tới và có khả năng là trong suốt năm 2027.

Người tiêu dùng khó khăn nhất thế giới đang chịu ảnh hưởng nặng nề nhất khi giá lương thực tăng mạnh tại các quốc gia thu nhập thấp và trung bình ở Trung Đông, Bắc Phi và châu Á - nơi thực phẩm chiếm tỷ trọng lớn hơn trong chi tiêu hộ gia đình.

Theo Ngân hàng Thế giới (WB), trong quý III, tại 22% trong số 150 quốc gia được phân tích, giá lương thực tăng nhanh hơn mức lạm phát chung; tăng so với mức 14% của quý trước đó.

Chỉ số giá lương thực của FAO - theo dõi biến động hằng tháng của một rổ hàng hóa được giao dịch quốc tế - bình quân đạt 136 điểm trong tháng 9, mức cao nhất kể từ tháng 11/2022.

Giá lương thực leo thang làm gia tăng nguy cơ bất ổn xã hội và có thể thúc đẩy các chính phủ tại những quốc gia cung cấp hàng hóa chủ chốt áp đặt lệnh cấm xuất khẩu, khiến tình trạng thiếu hụt ngày càng nghiêm trọng hơn.

Những cú sốc nguồn cung

Các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng ngũ cốc ở khu vực Biển Đen đã khiến hoạt động vận chuyển lúa mì bị gián đoạn, buộc các quốc gia nhập khẩu lớn như Ai Cập và Indonesia phải tìm kiếm nguồn cung thay thế. Trong khi đó, tình trạng mất an ninh tại Biển Đỏ buộc các hãng tàu phải chuyển hướng sang những tuyến đường dài hơn và tốn kém hơn, bằng cách đi vòng qua châu Phi.

Xung đột quân sự liên quan đến Iran cũng đẩy giá nhiên liệu lên cao và gây gián đoạn hoạt động xuất khẩu phân bón qua eo biển Hormuz, khiến chi phí sản xuất nông nghiệp leo thang. Cùng lúc đó, thời tiết khô hạn do hiện tượng El Nino cũng đang khiến sản lượng tại Ấn Độ và khu vực Đông Nam Á sụt giảm đáng kể.

Giá lúa mì đã tăng hơn 30% trong năm 2026, trong khi giá gạo tại các quốc gia xuất khẩu chủ chốt ở châu Á cũng tăng từ 10% đến 13% bất chấp lượng tồn kho lớn. Giá phân bón dù đã giảm so với mức đỉnh ghi nhận vào những tháng đầu kể từ khi xung đột Trung Đông bùng nổ, nhưng vẫn duy trì ở mức cao.

Theo ông lManish Tiwary, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành của Nestle Ấn Độ, lạm phát tăng, đặc biệt lạm phát giá thực phẩm, là vấn đề thực tế.

Giá dầu thực vật tại Indonesia đã tăng 7% trong năm nay dù nước này là nhà sản xuất dầu cọ lớn nhất thế giới.

Ở Ấn Độ, giá đường, hành tây và các loại đậu đã tăng hơn 10% trong tháng 9 so với tháng trước đó do sản lượng sụt giảm.

Cước phí vận tải trên một số tuyến đường huyết mạch toàn cầu, chẳng hạn như từ Biển Đen đến Đông Nam Á, đã tăng khoảng 50% do giá dầu leo thang và các khoản phụ phí rủi ro chiến tranh tăng cao.

Chất xúc tác cho lạm phát

Dù giá lương thực đã tăng đáng kể từ cuối năm 2025, song tình trạng nguồn cung nội địa sụt giảm cùng với chi phí hàng hóa tăng cao đang gây áp lực lên người tiêu dùng, có nguy cơ đẩy nhanh tốc độ lạm phát.

Các quốc gia nhập khẩu quan trọng ở Trung Đông và châu Phi từng trì hoãn mua hàng sau những vụ thu hoạch bội thu nay buộc phải quay lại thị trường quốc tế, khiến nhu cầu có thể tăng đột biến.

Alexander Karavaytsev, chuyên gia kinh tế cấp cao tại Hội đồng Ngũ cốc Quốc tế (IGC) ở London, cho biết, trong vài tháng tới, có thể xuất hiện một làn sóng nhu cầu mới đáng kể khi các nhà nhập khẩu quay trở lại thị trường.

Còn theo chuyên gia Maximo Torero, tồn kho ngũ cốc và những vụ mùa bội thu trong các niên vụ trước đã giúp tạo ra một vùng đệm, song đang giảm dần và bắt đầu chịu áp lực. Điều này có nghĩa là giá hàng hóa có thể tăng mạnh hơn.

Các doanh nghiệp chế biến thực phẩm thường mua nguyên liệu theo hợp đồng kỳ hạn từ 3 đến 6 tháng hiện đang gia hạn các hợp đồng đó với mức giá cao hơn, trong khi đồng nội tệ suy yếu càng làm tăng chi phí.

Theo các nhà giao dịch, bên cạnh giá cả cao hơn, các doanh nghiệp chế biến thực phẩm còn gặp khó khăn trong việc bảo đảm nguồn cung.

Theo một lãnh đạo cấp cao tại một công ty xay xát bột mì ở Jakarta, một số nhà máy xay xát lúa mì tại Indonesia đang hoạt động dưới công suất do xung đột Nga-Ukraine làm giảm lượng hàng cập cảng.

Dữ liệu của Kpler cho thấy, lượng lúa mì nhập khẩu vào Indonesia trong tháng 9 giảm 41% so với cùng kỳ năm trước, xuống còn 491.000 tấn.