Từ cánh đồng mẫu lớn đến sản xuất hiện đại

Đưa công nghệ vào ruộng đồng

Tại xã Nghĩa Hưng, HTX Thanh niên Nam Đại Dương là một trong những đơn vị tiên phong tổ chức sản xuất lúa tập trung với quy mô 57 ha theo quy trình đồng bộ, khép kín. Trên cánh đồng rộng ngút tầm mắt, hình ảnh người nông dân lội bùn cấy lúa hay đeo bình phun thuốc sâu thủ công đã nhường chỗ cho những cỗ máy hiện đại. Toàn bộ các khâu từ làm đất, gieo sạ, chăm sóc đến thu hoạch đều được cơ giới hóa ở mức độ cao. Đáng chú ý, HTX đã đưa thiết bị bay không người lái (drone) vào thực hiện các công đoạn gieo sạ, bón phân và phun thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời sử dụng máy gặt đập liên hợp để thu hoạch nhanh gọn khi lúa chín rộ.

Cùng với việc đưa máy móc vào đồng ruộng, những tiến bộ kỹ thuật mới cũng được triển khai bài bản như kỹ thuật ủ hạt nảy mầm siêu tốc, gieo cấy không cày bừa, hay xử lý gốc rạ trực tiếp bằng men vi sinh nhằm giảm thiểu chi phí đầu vào, tiết kiệm nhân công và cải tạo vi sinh vật có ích trong đất.

Dẫn chúng tôi thăm cánh đồng trải dài tít tắp, anh Lương Văn Trường, Giám đốc HTX Thanh niên Nam Đại Dương chia sẻ: “Trước đây, người dân sản xuất manh mún, vừa tốn công tốn của mà năng suất lại bấp bênh. Còn hiện tại, chúng tôi bắt tay vào làm trên diện tích lớn lên đến hàng chục ha, bài toán đặt ra hoàn toàn khác. Nếu không có cơ giới hóa và công nghệ đồng hành thì chắc chắn không thể nào bảo đảm được khung lịch thời vụ và bài toán hiệu quả kinh tế sẽ khó lòng giải quyết. Nhận thức rõ điều đó, ngay từ đầu HTX đã xác định, muốn máy móc phát huy hết công năng, điều cốt lõi trước hết là phải quy hoạch, dồn đổi và tập trung lại đồng ruộng, tạo ra mặt bằng đủ lớn và bằng phẳng. Đi liền với đó, hệ thống đường giao thông nội đồng và kênh mương thủy lợi cũng phải được cải tạo, nâng cấp cho phù hợp với tải trọng của máy móc lớn cũng như yêu cầu vận hành của các thiết bị bay, công nghệ số. Khi hạ tầng đã thực sự khớp với quy trình, guồng quay sản xuất mới vận hành nhịp nhàng, chính xác và đem lại hiệu quả bền vững”.

Việc tổ chức sản xuất tập trung đã giải quyết triệt để tình trạng “mạnh ai nấy làm”, tạo tiền đề để HTX chuẩn hóa quy trình thâm canh các giống lúa thuần chất lượng cao như ST25, Đài thơm, Nếp Đài Loan... Nhờ kiểm soát tốt quy trình và tiết giảm chi phí, giá trị canh tác của HTX hiện đạt khoảng 130 triệu đồng/ha/năm, mở ra hướng đi bền vững cho kinh tế tập thể ở nông thôn.

“Đánh thức” những chân ruộng hoang hóa

Nếu ở Nghĩa Hưng là câu chuyện bứt phá về công nghệ, thì tại xã Nam Minh, hành trình của HTX Sản xuất, Kinh doanh, Dịch vụ nông nghiệp Trần Phú lại là minh chứng rõ nét cho nỗ lực hồi sinh những cánh đồng trũng bỏ hoang thành vùng sản xuất hàng hóa trù phú.

Được thành lập ban đầu chỉ với 5 thành viên trong bối cảnh nhiều diện tích đất canh tác bị bỏ không do đồng đất trũng ngập, cấy lúa bấp bênh, hiệu quả thấp, HTX đã mạnh dạn vận động dồn đổi, tập hợp và tổ chức lại sản xuất trên diện tích hơn 100 ha. Từ một vùng đất sình lầy khó canh tác (nằm tại địa bàn của xã Nam Hùng (cũ), nay thuộc khu vực canh tác ở thôn An Nông và các vùng lân cận của xã Nam Minh), nơi đây đã trở thành vùng sản xuất tập trung quy mô lớn, tạo điều kiện thuận lợi để ứng dụng tiến bộ kỹ thuật.

Ông Trần Văn Việt, Chủ tịch HĐQT HTX Trần Phú khẳng định: “Ngay từ những ngày đầu bắt tay vào làm, chúng tôi đã xác định đích đến của HTX không đơn thuần chỉ là gom đất hay mở rộng diện tích đất đai cho lớn, mà mấu chốt là phải thay đổi hoàn toàn cách nghĩ, cách làm nông nghiệp của bà con. HTX đã chủ động phối hợp với Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp (Sở Nông nghiệp và Môi trường) và các viện, doanh nghiệp giống cây trồng để tổ chức chuyển giao kỹ thuật, đưa thành viên tham gia các lớp tập huấn bài bản. Chúng tôi tính toán chi tiết từng khâu, từ việc chọn giống lúa phù hợp với đặc thù thổ nhưỡng, quy trình bón phân cân đối, phòng trừ sâu bệnh sinh học, cho đến khâu sấy trữ, bảo quản nông sản sau thu hoạch để giữ trọn chất lượng hạt gạo”.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, HTX đầu tư đồng bộ hệ thống máy cày, máy xúc cải tạo kênh mương nội đồng và đặc biệt là hệ thống máy sấy thóc có công suất 8 tấn/mẻ. Việc chủ động khâu sau thu hoạch không chỉ giải quyết triệt để nỗi lo thiếu hụt nhân công mùa vụ mà còn giúp HTX kiểm soát tốt độ ẩm, chất lượng lúa thương phẩm.

Đối với những chân ruộng trũng có nguy cơ úng ngập, HTX lựa chọn đưa vào gieo cấy giống lúa Đài Thơm 8 với khả năng chống chịu úng tốt, năng suất bình quân đạt 6 - 7 tấn/ha/vụ, những diện tích thâm canh tốt có thể chạm mốc 7 - 8 tấn/ha/vụ, tỷ lệ xay xát đạt trên 80%. Năm 2023, sản phẩm Gạo Đài Thơm 8 Nam Tiến của HTX đã được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao.

Bên cạnh giải pháp kỹ thuật, HTX chú trọng xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ nhằm giải quyết dứt điểm tình trạng bấp bênh đầu ra. Trên diện tích 31 ha liên kết, các thành viên cùng cấy một giống, chăm sóc theo một quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt và ký hợp đồng cung ứng cho Công ty Toản Xuân bao tiêu hơn 150 tấn thóc mỗi năm.

Gắn bó với đồng đất quê hương qua bao thăng trầm, các thành viên trong HTX Trần Phú cùng chung một nỗi niềm khi cùng chung tay gom đất, tham gia vào mô hình cánh đồng lớn của HTX. Thêm vào đó, việc được cán bộ kỹ thuật hướng dẫn quy trình chăm sóc bài bản, sử dụng bộ giống chất lượng cao và có doanh nghiệp ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm ngay tại đầu bờ đã giúp bà con trút bỏ hoàn toàn nỗi lo “được mùa mất giá”.

Với các thành viên HTX, cái được lớn nhất không chỉ dừng lại ở năng suất lúa vượt trội hay nguồn thu nhập ổn định hơn trước, mà chính là sự đổi thay trong nếp nghĩ để mạnh dạn liên kết, chia sẻ kinh nghiệm và cùng nhau làm kinh tế lớn trên chính mảnh đất quê mình.

Xây dựng trục liên kết bền vững

Những mô hình hiệu quả tại các HTX nói trên chính là những mảnh ghép sinh động trong bức tranh tổng thể chuyển đổi sản xuất nông nghiệp của tỉnh Ninh Bình. Với hơn 130.000 ha đất sản xuất lúa, toàn tỉnh hiện đã hình thành khoảng 200 cánh đồng lớn với tổng diện tích trên 7.000 ha. Đây chính là tiền đề then chốt để các địa phương thiết lập và vận hành hiệu quả 50 chuỗi liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ lúa gạo chất lượng cao theo hướng hữu cơ, có truy xuất nguồn gốc rõ ràng.

Quy mô diện tích tập trung cũng tạo sức bật mạnh mẽ cho tiến trình cơ giới hóa đồng bộ trên địa bàn tỉnh. Đến nay, khâu làm đất đã hoàn toàn giải phóng sức lao động thủ công với tỷ lệ cơ giới hóa đạt 100%, tỷ lệ diện tích thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp đạt 96%. Đáng chú ý, hệ thống 853 máy cấy lúa bằng mạ khay đang hoạt động hiệu quả, đáp ứng khoảng 20 - 25% diện tích gieo cấy toàn tỉnh, trong khi diện tích phun thuốc bảo vệ thực vật bằng thiết bị bay không người lái cũng đang đạt khoảng 5% và có xu hướng tăng nhanh qua từng vụ sản xuất.

Bước sang giai đoạn 2025 - 2030, tỉnh Ninh Bình xác định mục tiêu phát triển nền nông nghiệp theo hướng xanh, sinh thái, thông minh và bền vững, phấn đấu đến năm 2030 giá trị sản xuất nông nghiệp đạt 220 triệu đồng/ha/năm.

Để đạt được đích đến này, định hướng xuyên suốt của tỉnh là tái cơ cấu và tổ chức lại sản xuất theo hướng chuyên môn hóa, hiện đại hóa quy mô lớn, lấy liên kết chuỗi giá trị làm trục trung tâm và phát huy tối đa vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp trong việc định hình thị trường. Thông qua các mô hình kinh tế tập thể như HTX, tổ hợp tác, nông dân được tham gia vào chuỗi sản xuất hàng hóa có hợp đồng bao tiêu, từ bỏ thói quen sản xuất tự phát, nhỏ lẻ.

Việc triển khai thực chất mô hình liên kết “6 nhà”, gắn kết quả nghiên cứu khoa học với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp, cùng với việc siết chặt quản lý và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ nông sản, sẽ tiếp tục tạo bệ đỡ vững chắc để những cánh đồng lớn ngày càng nâng cao giá trị, khẳng định vị thế của nông sản địa phương trong bối cảnh hội nhập.

Từ những thửa ruộng trũng từng bị bỏ hoang đến những “bờ xôi ruộng mật” ứng dụng công nghệ, diện mạo nông thôn đang đổi thay từng ngày nhờ những cách làm bài bản. Không chỉ dừng lại ở hiệu quả kinh tế trên từng mùa vụ, giá trị lớn nhất mà mô hình mang lại chính là tạo dựng được một thế hệ nông dân mới có tư duy kinh tế, tự tin áp dụng khoa học kỹ thuật, làm chủ thị trường. Đó cũng chính là động lực căn bản để nông nghiệp địa phương chuyển mình mạnh mẽ và phát triển bền vững.