Chuyện về “nếp nhà” hiếu học

Gia đình ông Lê Văn Thà là một trong những gia đình tiêu biểu, duy trì bền vững nếp nhà hiếu học ở Vĩnh Chân.

Khi gia đình trở thành hệ sinh thái học tập...

Ông Lê Văn Thà từng là nhà giáo, sau đó chuyển về công tác tại huyện (cũ). Với ông, “học không bao giờ cùng”; ở tuổi 82, ông vẫn giữ thói quen đọc báo, theo dõi thời sự, tìm hiểu kiến thức mới, nhất là công nghệ. Điều đáng quý là tinh thần tự học của ông không dừng lại ở việc hoàn thiện bản thân mà trở thành phương pháp giáo dục con cháu. Trong gia đình, người lớn chủ động học tập, nâng cao kiến thức nghề nghiệp, ngoại ngữ; trẻ em chăm chỉ học các môn văn hóa, rèn luyện kỹ năng. Lớp trước nêu gương, lớp sau noi theo. Việc học vì thế không phải là yêu cầu áp đặt mà từng bước trở thành nhu cầu tự thân.

Gia đình ông Thà cụ thể hóa các tiêu chí của mô hình “Gia đình học tập” bằng những việc làm gần gũi, phù hợp điều kiện thực tế. Trong căn nhà, “không gian văn hóa đọc” được duy trì như một phần của đời sống. Tủ sách gia đình rất đa dạng, gồm: Sách viết về đạo đức, lối sống, kỹ năng, lịch sử, sách chuyên môn, nghiệp vụ, hay nhiều loại truyện dành cho trẻ em... Mỗi thành viên có góc học tập riêng. Máy tính kết nối internet, điện thoại thông minh được sử dụng để học tập, cập nhật kiến thức. Không gian học tập chỉ là một tủ sách, một góc nhỏ, nhưng quan trọng nhất là thói quen học tập được duy trì đều đặn. Ông Thà còn tự học cách sử dụng Zalo, lập nhóm chung của gia đình. Những bài viết hay, câu chuyện đẹp, tấm gương người tốt, việc tốt được các thành viên chia sẻ hằng ngày trong nhóm. Công nghệ từ đó trở thành phương tiện kết nối các thế hệ, đồng thời mở rộng không gian học tập của gia đình. Ông cũng hướng con cháu nhìn nhận công nghệ một cách chủ động; internet có tính “hai mặt”, điều quan trọng là biết lựa chọn thông tin, sử dụng công nghệ đúng mục đích, biến công nghệ thành công cụ phục vụ học tập và phát triển bản thân.

Một nét riêng được gia đình duy trì là “giờ tự học”. Khi con cháu học bài, ông bà đọc sách, viết lách; cha mẹ tìm hiểu tài liệu phục vụ công việc. Mỗi người một công việc, một lĩnh vực, nhưng cùng chia sẻ một quan niệm: Học tập là việc thường xuyên, không bị giới hạn bởi tuổi tác hay hoàn cảnh. Ngay cả bữa cơm gia đình cũng trở thành một “diễn đàn nhỏ”. Con cháu kể những điều mới được học; người lớn trao đổi, phân tích và định hướng bằng kinh nghiệm sống. Từ những câu chuyện đời thường, các thành viên học cách lắng nghe, chia sẻ, phản biện và tôn trọng tri thức.

...sẽ tạo nên những “quả ngọt”

Cùng với việc tạo dựng môi trường học tập, gia đình ông Thà duy trì “Quỹ khuyến học gia đình”. Vào dịp Tết hoặc cuối năm học, các thành viên cùng nhìn lại kết quả học tập, những việc đã làm được và những hạn chế cần khắc phục. Người đạt thành tích tốt được biểu dương, khen thưởng; người có nhu cầu học tập, bồi dưỡng chuyên môn được gia đình hỗ trợ. Việc khen thưởng được thực hiện công khai trong gia đình. Ông Thà trực tiếp trao phần thưởng, tạo niềm vui, niềm tự hào nhưng đồng thời nhắc nhở mỗi thành viên về trách nhiệm với bản thân và gia đình. Cách làm ấy khiến việc học không còn là chuyện riêng của nhà trường hay từng cá nhân. Học tập trở thành công việc chung, được cả gia đình quan tâm, đồng hành, khích lệ.

Sau nhiều năm duy trì nền nếp, gia đình ông Thà đã thu được nhiều “quả ngọt” trong học tập và công tác. Trong bốn thế hệ, có 1 Nhà giáo Ưu tú, 4 thạc sĩ, 28 người tốt nghiệp đại học ở nhiều lĩnh vực, đang công tác tại các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp, có những đóng góp tích cực cho xã hội. Các con cháu trong độ tuổi đi học đều được đến trường, chăm ngoan, nhiều năm đạt danh hiệu học sinh giỏi các cấp. Một số cháu đạt giải cao trong các cuộc thi tài năng cấp tỉnh, cấp quốc gia; có cháu giành Huy chương Đồng tại cuộc thi Toán học quốc tế TIMO... Đó là thành quả của một quá trình bền bỉ xây dựng nếp nhà hiếu học, các thế hệ cùng ý thức tự học.

Ông Thà chia sẻ, giá trị của việc học không ở bằng cấp. Học trước hết để hiểu đạo lý, biết cách ứng xử, làm việc tốt hơn và trở thành tấm gương cho con cháu. Khi người lớn thực sự coi trọng việc học và thể hiện điều đó bằng hành động, con trẻ sẽ cảm nhận giá trị của tri thức một cách tự nhiên. “Gia đình học tập” là nền tảng quan trọng, bởi tinh thần học tập suốt đời muốn đi vào đời sống phải được hình thành từ những môi trường gần gũi nhất. Gia đình chính là nơi đầu tiên gieo thói quen, ý thức và động lực học tập cho mỗi con người. Từ câu chuyện của gia đình ông Lê Văn Thà cho thấy, truyền thống hiếu học chỉ thực sự bền vững khi được chuyển hóa thành những việc làm cụ thể trong đời sống hằng ngày. Đó chính là cách một gia đình giữ mạch nguồn hiếu học, để từ mỗi nếp nhà, tinh thần học tập tiếp tục lan tỏa, góp phần xây dựng một xã hội học tập.