Đánh thức Mường Bi

Từ cảnh quan thiên nhiên, lễ hội truyền thống đến làn điệu dân ca và phong tục lâu đời, vùng đất này hội tụ tiềm năng phát triển du lịch. Bằng việc bảo tồn di sản gắn với thu hút đầu tư, xây dựng nông thôn mới và nâng cao đời sống Nhân dân, Mường Bi đang từng bước phát huy lợi thế, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường tỉnh được tổ chức trên địa bàn xã Mường Bi, thu hút đông đảo du khách đến thăm quan, trải nghiệm.

Đánh thức tiềm năng từ bản sắc

Đến Mường Bi, du khách bắt gặp những nếp nhà sàn bên sườn núi, cánh đồng trải dài trong thung lũng và dòng suối len qua xóm nhỏ, tạo nên bức tranh làng quê đậm sắc thái văn hóa Mường. Đây cũng là vùng đất lưu giữ nhiều giá trị vật thể và phi vật thể, từ kiến trúc nhà sàn, phong tục tập quán đến tiếng chiêng, lời mo, câu hát thường rang, bộ mẹng và các hình thức diễn xướng dân gian. Đặc biệt, Lễ hội Khai hạ Mường Bi, nay trở thành Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường tỉnh, đã được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Xóm Mường Ải lưu giữ văn hóa và nếp nhà sàn truyền thống để phát triển du lịch cộng đồng.

Nổi bật trong hành trình gìn giữ bản sắc là xóm Mường Ải. Được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đầu tư bảo tồn, năm 2008, nơi đây được công nhận là làng truyền thống tiêu biểu của dân tộc ít người, đại diện cho dân tộc Mường trên toàn quốc. Những nếp nhà sàn, công cụ lao động và phong tục sinh hoạt vẫn được gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ. Cùng với cảnh quan tự nhiên, đây là điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch cộng đồng, trải nghiệm văn hóa và thưởng thức ẩm thực bản địa.

Ông Bùi Văn Lon, một trong những hộ đầu tiên làm homestay tại xóm Mường Ải, chia sẻ: Du khách trong và ngoài nước đến đây thích tìm hiểu đời sống người dân, trải nghiệm sản xuất nông nghiệp, khám phá nghề thủ công và thưởng thức các món ăn truyền thống như cá đồ, xôi nếp nương, thịt gà nấu măng chua. Các trò chơi dân gian như đánh mảng, đẩy gậy, bắn nỏ cũng tạo sức hấp dẫn riêng.

Văn hóa đặc sắc cùng sự mến khách là lợi thế để Mường Bi xây dựng những sản phẩm du lịch đặc trưng, kéo dài thời gian lưu trú và tăng thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, khai thác tiềm năng cần đi đôi với bảo tồn cảnh quan, kiến trúc truyền thống, phong tục tập quán và bảo vệ môi trường.

Lan tỏa bản sắc, tạo động lực phát triển

Xác định bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa là nền tảng phát triển, xã Mường Bi đang cụ thể hóa mục tiêu bằng những việc làm thiết thực. Đại hội Đảng bộ xã nhiệm kỳ 2025–2030 xác định nhiệm vụ khai thác tiềm năng, huy động mọi nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc; phấn đấu đến năm 2030 đạt chuẩn nông thôn mới.

Hạ tầng giao thông được đầu tư, góp phần thúc đẩy phát triển KT-XH tại xã Mường Bi.

Theo Chủ tịch UBND xã Mường Bi Lê Chí Huyên, để thực hiện mục tiêu đề ra, địa phương tập trung xây dựng các chương trình, kế hoạch phù hợp với thực tiễn; gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch, xây dựng nông thôn mới và nâng cao đời sống Nhân dân. Xã đẩy mạnh quy hoạch đất đai, giải phóng mặt bằng, huy động các nguồn lực đầu tư kết cấu hạ tầng kỹ thuật và xã hội để khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế.

Địa phương xác định bảo tồn văn hóa phải gắn với phát triển kinh tế, để di sản trở thành nguồn lực phục vụ đời sống. Ngược lại, nguồn thu từ du lịch sẽ tạo thêm điều kiện duy trì nếp nhà sàn, thực hành nghệ thuật dân gian và truyền dạy văn hóa cho thế hệ trẻ.

Năm 2026, xã tổ chức Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường với quy mô lớn, trang trọng, an toàn, tiết kiệm và đậm đà bản sắc. Công tác tuyên truyền được triển khai qua nhiều hình thức, trong đó, chương trình livestream trên Fanpage “Tự hào Mường Bi” thu hút gần 150.000 lượt tiếp cận và hơn 5.000 lượt bình luận. Lế hội có 8 xã tham gia trại văn hóa, 9 xã thi ẩm thực và 29 xóm tham gia các môn thể thao dân tộc, góp phần quảng bá hình ảnh địa phương.

Cùng với tổ chức lễ hội, xã triển khai xây dựng hương ước, quy ước thôn xóm sau sáp nhập; phối hợp với Trung tâm Truyền thông dân tộc và nông thôn (Đài Truyền hình Việt Nam) sản xuất chương trình Sắc màu các dân tộc trong tháng 8/2026. Các đội văn nghệ, câu lạc bộ thể thao truyền thống cũng được củng cố. Đến nay, địa phương công nhận 5 đội văn nghệ với 100 thành viên và 1 câu lạc bộ bắn nỏ truyền thống với 36 thành viên, góp phần duy trì tiếng chiêng, lời ca và trò chơi dân gian trong đời sống cộng đồng.

Những nỗ lực quảng bá bước đầu mang lại kết quả tích cực. Trong 9 tháng năm 2026, Mường Bi đón khoảng 120.060 lượt khách, doanh thu du lịch ước đạt hơn 52,8 tỷ đồng. Trên địa bàn hiện có 10 cơ sở lưu trú và 1 hộ tham gia du lịch cộng đồng, tạo thêm cơ hội phát triển dịch vụ, nâng cao thu nhập cho người dân.

Dẫu vậy, để đánh thức đầy đủ tiềm năng, Mường Bi cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng du lịch, nâng cao chất lượng dịch vụ và tăng cường liên kết thị trường. Công tác bảo tồn phải được thực hiện bền bỉ, từ giữ gìn kiến trúc nhà sàn, cảnh quan làng quê đến truyền dạy nghệ thuật dân gian. Thu hút đầu tư cần đi đôi với quy hoạch đồng bộ, đảm bảo hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và phát huy bản sắc, trong đó người dân giữ vai trò chủ thể.

Mục tiêu đến năm 2030 đạt chuẩn nông thôn mới không chỉ đặt ra yêu cầu hoàn thiện hạ tầng, phát triển sản xuất mà còn đặt ra yêu cầu gìn giữ những giá trị văn hóa làm nên bản sắc Mường Bi. Khi di sản được bảo tồn và phát huy đúng hướng, văn hóa sẽ trở thành nguồn lực nội sinh, góp phần đưa vùng đất này phát triển bền vững.