Đại biểu Phan Thị Mỹ Dung đóng góp nhiều ý kiến quan trọng hoàn thiện dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi)

Tiền đặt trước đấu giá quyền sử dụng đất cao khó thu hút người tham gia

Đóng góp ý kiến thảo luận, đại biểu Phan Thị Mỹ Dung bày tỏ sự đồng tình với việc cần có các biện pháp ngăn chặn tình trạng trả giá cao bất thường rồi bỏ cọc. Tuy nhiên, quy định tại khoản 2, Điều 35 của dự thảo về mức tiền đặt trước lên đến 20% đối với dự án và 50% đối với cá nhân so với giá khởi điểm có thể tạo ra rào cản tài chính lớn, làm giảm số lượng người tham gia và hạn chế tính cạnh tranh của cuộc đấu giá.

Đại biểu cho rằng đối với các dự án sử dụng đất có giá trị hàng trăm tỉ đồng, mức tiền đặt trước cao buộc nhà đầu tư phải huy động ngay một khoản vốn rất lớn khi chưa biết có trúng đấu giá hay không. Trên thực tế, nhà đầu tư thường chỉ có cơ sở triển khai phương án huy động vốn, vay vốn hoặc đề nghị ngân hàng bảo lãnh sau khi trúng đấu giá và xác định rõ quyền, nghĩa vụ trong quá trình thực hiện dự án. Vì vậy, yêu cầu phải có sẵn một khoản tiền lớn ngay từ đầu có thể khiến những nhà đầu tư có năng lực và phương án triển khai khả thi không thể tham gia, trong khi khả năng đáp ứng tiền đặt trước không đồng nghĩa với năng lực thực hiện dự án.

Đối với cá nhân, quy định này cũng tạo áp lực tài chính đáng kể. Đại biểu dẫn chứng trường hợp một cá nhân muốn tham gia đấu giá thửa đất có nhà ở, giá khởi điểm 6 tỉ đồng, sẽ phải chuẩn bị 3 tỉ đồng tiền đặt trước nếu áp dụng mức 50%, trong khi chưa biết có trúng đấu giá hay không. Yêu cầu này có thể khiến người có nhu cầu thực sự phải cân nhắc, do dự hoặc từ bỏ tham gia đấu giá.

Bên cạnh đó, mức tiền đặt trước theo dự thảo tăng lên gấp đôi so với quy định hiện hành, trong khi phạm vi tài sản bắt buộc đấu giá trực tuyến cũng được mở rộng. Sự kết hợp của 2 yêu cầu này có thể làm gia tăng tâm lý e ngại của người tham gia.

Ngoài việc phải chuẩn bị khoản tiền đặt trước lớn hơn đáng kể, người tham gia còn phải thích ứng với phương thức đấu giá trên môi trường điện tử, vốn có thể phát sinh rủi ro về kỹ thuật, đường truyền, thao tác và xử lý tình huống trong quá trình đấu giá. Khi số tiền đặt trước càng lớn, tâm lý lo ngại chỉ một sai sót hoặc sự cố ngoài ý muốn cũng có thể dẫn đến nguy cơ mất khoản tiền này càng rõ rệt. Điều đó có thể khiến người có nhu cầu và năng lực thực sự từ bỏ việc tham gia, làm giảm số lượng người dự đấu giá, hạn chế tính cạnh tranh và ảnh hưởng đến khả năng tổ chức đấu giá thành công.

Mặt khác, đại biểu cũng cho rằng biên độ tiền đặt trước từ 20% đến 50% khá rộng, nếu không có tiêu chí cụ thể sẽ dẫn đến cách hiểu và áp dụng thiếu thống nhất. Do đó, đại biểu đề nghị quy định mức tiền đặt trước thông thường ở mức hợp lý, chỉ áp dụng mức cao hơn khi có căn cứ rõ ràng về tính chất, giá trị tài sản và nguy cơ bỏ cọc. Đồng thời, cần nghiên cứu cơ chế bảo lãnh ngân hàng hoặc các biện pháp bảo đảm tài chính phù hợp để thay thế việc nộp tiền đặt trước bằng tiền mặt, nhất là đối với các dự án có giá trị lớn.

Đối với hành vi cố ý trả giá cao nhằm trục lợi rồi bỏ cọc, cần tập trung hoàn thiện các chế tài xử lý sau khi trúng đấu giá, bảo đảm tương xứng với tính chất, mức độ vi phạm thay vì tạo rào cản tài chính quá lớn đối với tất cả người tham gia.

Xem xét quy định bắt buộc đấu giá trực tuyến đối với tài sản công (khoản 5, Điều 37)

Liên quan đến quy định về đấu giá trực tuyến đối với tài sản công tại khoản 5, Điều 37, đại biểu Phan Thị Mỹ Dung thống nhất với chủ trương đấu giá trực tuyến nhằm tăng cường công khai, minh bạch và hạn chế tình trạng thông đồng. Tuy nhiên, việc bắt buộc áp dụng trên diện rộng cần được cân nhắc kỹ lưỡng trên cơ sở điều kiện thực tế và tác động đến khả năng thu hút người tham gia đấu giá.

Dự thảo đã bỏ quy định cứng về ngưỡng tổng giá khởi điểm từ 200 triệu đồng trở lên ngay trong Luật và chuyển giao Chính phủ quy định. Đại biểu cho rằng đây là hướng điều chỉnh có thể xem xét, bởi việc ấn định một mức tiền cụ thể trong Luật có thể thiếu linh hoạt, chưa phù hợp với sự biến động về giá trị, chủng loại tài sản và điều kiện thực tiễn. Tuy nhiên, việc giao Chính phủ quy định cần đi đôi với yêu cầu cụ thể hóa ngưỡng giá, căn cứ xác định và phương pháp tính tổng giá khởi điểm trong trường hợp một cuộc đấu giá gồm nhiều tài sản, bảo đảm các cơ quan, tổ chức có tài sản đưa ra đấu giá có cơ sở áp dụng thống nhất.

Thời gian qua, việc đấu giá một số tài sản công, tài sản nhà nước gặp nhiều khó khăn; có trường hợp đấu giá không thành hoặc phải định giá, tổ chức đấu giá lại nhiều lần. Trước thực trạng đó, nếu bắt buộc đấu giá trực tuyến, một bộ phận khách hàng có thể e ngại, nhất là những người chưa quen thao tác trên hệ thống hoặc lo lắng về sai sót kỹ thuật, thủ tục khi tham gia.

Đáng lưu ý, khi tiền đặt trước được nâng lên mức cao, người tham gia càng lo ngại rằng chỉ một sơ suất trong thao tác hoặc quy trình cũng có thể dẫn đến việc bị xác định là vi phạm và mất khoản tiền đặt trước. Bên cạnh đó, tình trạng lừa đảo trên môi trường mạng hiện nay diễn biến phức tạp, thủ đoạn ngày càng tinh vi, trong khi không phải cá nhân, tổ chức nào cũng có đủ khả năng nhận diện và phòng tránh. Những yếu tố này có thể làm thu hẹp số lượng người tham gia, khiến việc đấu giá tài sản công vốn đã khó khăn càng khó đạt kết quả, không bảo đảm mục tiêu nâng cao hiệu quả xử lý tài sản nhà nước.

Vì vậy, đại biểu đề nghị không quy định bắt buộc đấu giá trực tuyến ngay đối với tất cả các nhóm tài sản công mà cần có lộ trình thực hiện theo từng nhóm tài sản, căn cứ vào tính chất, giá trị tài sản, điều kiện hạ tầng, mức độ đầy đủ, đồng bộ của cơ sở dữ liệu về tài sản đưa ra đấu giá và khả năng tiếp cận của người tham gia. Trên cơ sở đó, cần đánh giá hiệu quả thực tế trước khi mở rộng phạm vi áp dụng.

Đồng thời, Luật cần quy định rõ nguyên tắc xử lý sự cố ảnh hưởng đến tính công bằng của phiên đấu giá trực tuyến, bảo toàn các lệnh trả giá hợp lệ, lưu giữ nhật ký điện tử và thiết lập cơ chế tạm dừng, kéo dài thời gian hoặc tổ chức lại phiên đấu giá khi cần thiết, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia.

Cần thận trọng mở rộng các trường hợp cấm tham gia đấu giá

Tại Điều 58, dự thảo quy định cấm tham gia đấu giá từ 6 tháng đến 5 năm đối với người có hành vi từ chối kết quả trúng đấu giá, từ chối ký biên bản đấu giá hoặc vi phạm nghĩa vụ thanh toán dẫn đến việc hủy quyết định công nhận kết quả trúng đấu giá; áp dụng đối với đấu giá quyền sử dụng đất khi Nhà nước giao đất, cho thuê đất và quyền khai thác khoáng sản. So với Điều 70 Luật Đấu giá tài sản hiện hành, có hiệu lực từ ngày 01/01/2025, quy định này đã mở rộng đáng kể cả về hành vi vi phạm và phạm vi đối tượng bị áp dụng.

Đại biểu cho rằng việc mở rộng các trường hợp bị cấm cần được đánh giá thận trọng, bởi không phải mọi trường hợp từ chối kết quả trúng đấu giá, từ chối ký biên bản hoặc không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thanh toán đều xuất phát từ ý chí cố tình vi phạm. Trên thực tế, có thể phát sinh những nguyên nhân khách quan, tranh chấp hoặc sai sót trong quá trình tổ chức đấu giá cần được xem xét, đánh giá cụ thể.

Quyết định cấm tham gia đấu giá trên phạm vi toàn quốc trong thời gian dài, lên đến 5 năm, ảnh hưởng đáng kể đến quyền tham gia giao dịch, mua tài sản và nhận chuyển quyền sử dụng tài sản thông qua đấu giá của cá nhân, tổ chức theo quy định pháp luật. Đặc biệt, trong bối cảnh dự thảo mở rộng các trường hợp bắt buộc đấu giá trực tuyến, những rủi ro phát sinh trong quá trình tham gia có thể làm gia tăng nguy cơ bị áp dụng biện pháp cấm. Điều này dễ tạo tâm lý e ngại, làm giảm số lượng khách hàng tham gia, hạn chế tính cạnh tranh và ảnh hưởng đến khả năng nâng cao giá trị tài sản thông qua đấu giá.

Mặt khác, việc tham gia đấu giá là quyền của cá nhân, tổ chức trong hoạt động giao dịch, không phải hoạt động được cấp phép hành nghề. Trong khi đó, Điều 21 Luật Xử lý vi phạm hành chính quy định các hình thức xử phạt vi phạm hành chính nhưng không có hình thức xử phạt cấm cá nhân, tổ chức tham gia đấu giá trong một thời hạn nhất định.

Xem xét thẩm quyền quyết định cấm tham gia đấu giá và quản lý thông tin người bị cấm

Tại khoản 4, Điều 58 dự thảo quy định giao cơ quan có thẩm quyền phê duyệt kết quả đấu giá quyết định việc cấm tham gia đấu giá; người bị cấm không được tham gia đấu giá loại tài sản đó trên phạm vi toàn quốc trong thời hạn bị cấm.

Theo quy định này, trường hợp thẩm quyền phê duyệt kết quả đấu giá thuộc Chủ tịch UBND cấp xã thì Chủ tịch UBND cấp xã có thể quyết định cấm một cá nhân, tổ chức tham gia đấu giá trên phạm vi toàn quốc. Đây là vấn đề cần được cân nhắc kỹ về thẩm quyền, trách nhiệm giải trình, cơ chế kiểm soát tính hợp pháp của quyết định và sự phối hợp giữa các cơ quan có liên quan, nhất là trong việc xem xét, giải quyết khiếu nại, khiếu kiện đối với quyết định cấm tham gia đấu giá.

Bên cạnh đó, việc gửi và đăng tải quyết định cấm trên Cổng Đấu giá tài sản quốc gia theo khoản 5, Điều 58 là chưa đủ. Đại biểu đề nghị cần quy định cơ chế cập nhật, điều chỉnh trạng thái thông tin khi quyết định cấm bị hủy bỏ, bị đình chỉ hoặc hết thời hạn. Đặc biệt, khi thời hạn cấm kết thúc, thông tin phải được tự động cập nhật kịp thời để bảo đảm cá nhân, tổ chức không tiếp tục bị từ chối tham gia đấu giá do dữ liệu chưa được điều chỉnh.

Từ những vấn đề nêu trên, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo đánh giá đầy đủ và nghiên cứu bổ sung quy định về biện pháp cấm tham gia đấu giá vào dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính đang được Quốc hội xem xét. Theo đó, cần xác định rõ cấm tham gia đấu giá là hình thức xử phạt chính hay hình thức xử phạt bổ sung, đồng thời quy định cụ thể về căn cứ áp dụng, thẩm quyền, trình tự, thủ tục, thời hạn cấm và cơ chế kiểm soát quyết định.

Việc luật hóa biện pháp này trong Luật Xử lý vi phạm hành chính sẽ góp phần đặt việc xử lý hành vi vi phạm trong khuôn khổ pháp lý thống nhất, bảo đảm đồng bộ về bản chất pháp lý, thẩm quyền và trình tự, thủ tục áp dụng; đồng thời tăng cường bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên, không nên tiếp tục thiết kế biện pháp cấm tham gia đấu giá thành một quyết định hành chính độc lập theo Luật Đấu giá tài sản khi chưa xác định rõ cơ sở pháp lý và cơ chế kiểm soát tương ứng./.