Hình thành năng lực nghiên cứu, dự báo và tham mưu chiến lược đáp ứng được yêu cầu phát triển của đất nước

Sáng 01/10/2026, tại Trụ sở Trung ương Đảng, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm làm việc với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương về phát huy sức mạnh tổng hợp của đội ngũ cán bộ các viện hàn lâm, viện nghiên cứu trong tham mưu chiến lược.

Tại buổi làm việc, Lãnh đạo Ban Chính sách, chiến lược Trung ương đã báo cáo về tình hình phát huy sức mạnh tổng hợp của đội ngũ cán bộ các viện Hàn lâm, viện Nghiên cứu trong tham mưu chiến lược. Nhiều ý kiến trao đổi thẳng thắn, chỉ ra những vướng mắc trong công tác nghiên cứu, tham mưu và đề xuất những việc cần làm.

Phát biểu kết luận cuộc làm việc, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh 3 định hướng lớn, trong đó yêu cầu phải thống nhất nhận thức về phát huy sức mạnh của các cơ quan nghiên cứu trong tham mưu chiến lược. Tiềm lực nghiên cứu của đất nước là rất lớn nhưng chưa được tổ chức thành sức mạnh chung. Hai Viện Hàn lâm, các viện thuộc bộ, ngành, trường đại học, doanh nghiệp và chuyên gia trong và ngoài nước đều có những thế mạnh riêng. Ban Chính sách, chiến lược Trung ương có vị trí kết nối nguồn lực ấy với yêu cầu tham mưu của Trung ương. Điều cần làm rõ là xác định đúng vấn đề, huy động đúng người, từ sớm và đưa kết quả nghiên cứu vào quyết sách đúng thời điểm.

Nêu rõ điểm nghẽn có cả trong quá trình từ đặt hàng đến sử dụng kết quả, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước phân tích: có lúc đặt ra câu hỏi chưa rõ, đặt hàng cũng quá muộn, nhà khoa học được mời khi phương án đã gần hoàn chỉnh. Nghiên cứu còn dàn trải, trùng lặp, thiếu nhóm mạnh theo đuổi lâu dài những vấn đề chiến lược. Quy trình đề tài kéo dài nhiều năm, trong khi công tác tham mưu có khi chỉ cần câu trả lời trong vài tuần hoặc vài tháng. Sự phối hợp giữa khoa học xã hội với khoa học tự nhiên, công nghệ cũng chưa thành nền nếp. Lực lượng có năng lực tham mưu chiến lược chuyên sâu còn mỏng. Ở khâu sử dụng, nhiều báo cáo chưa chuyển được kết quả nghiên cứu thành dự báo, phương án và kiến nghị đủ cụ thể để cân nhắc và quyết định. Gửi báo cáo nhưng thiếu phản hồi về việc tiếp thu, sử dụng...

Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cũng còn thiếu cán bộ, đầu mối và những quy trình để thẩm định, tích hợp hiệu quả các luận cứ từ bên ngoài. Những vướng mắc về dữ liệu, kinh phí, đánh giá kết quả, huy động các chuyên gia và bảo mật cũng cần phải được xem xét giải quyết. Có nhiệm vụ cũng đã được thẩm định nhưng chậm cấp kinh phí. Hạ tầng nghiên cứu có giá trị nhưng chưa được khai thác chung một cách hiệu quả, thiếu nguồn lực vận hành ổn định. Việc thu hút cán bộ trẻ, kế cận cũng gặp nhiều khó khăn...

Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cũng cần khắc phục cách làm khép kín, giao nhiệm vụ muộn; các viện cũng khắc phục tâm lý chờ đặt hàng; cách đánh giá quá nặng về số đề tài, bài báo, công bố quốc tế. Cơ chế tài chính tự chủ cũng phải phù hợp hơn đối với nhiệm vụ tham mưu chiến lược.

Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, mục tiêu xây dựng năng lực nghiên cứu, dự báo và tham mưu chiến lược đủ mạnh cho Trung ương. Ban Chính sách, chiến lược Trung ương chịu trách nhiệm xác định vấn đề, đặt yêu cầu nghiên cứu, tích hợp luận cứ và xây dựng phương án tham mưu. Các viện hàn lâm là những trụ cột tri thức khoa học, có trách nhiệm nghiên cứu sâu, cung cấp dữ liệu, dự báo, phản biện và chủ động cảnh báo những vấn đề mới, không chờ đặt hàng. Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ phát huy thế mạnh về khoa học tự nhiên, công nghệ; Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội phát huy thế mạnh về thể chế, mô hình phát triển, văn hóa, con người và những định hình dài hạn, thậm chí là đường lối chứ không phải chỉ là chính sách. Những bài toán lớn nên có sự tham gia của cả hai Viện ngay từ đầu. “Hai đồng chí Chủ tịch Viện đồng thời là Phó Trưởng ban trực tiếp tổ chức việc phối hợp trong cơ chế. Đến hết năm 2026 phải vận hành được cơ chế đặt hàng, chia sẻ dữ liệu, huy động chuyên gia và phản hồi kết quả nghiên cứu. Đến năm 2027 phải thấy được chuyển biến rõ về chất lượng dự báo, phương án tham mưu và khả năng huy động lực lượng trong nghiên cứu. Thước đo là đóng góp thực chất vào chất lượng quyết sách của Trung ương" – đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước giao nhiệm vụ.

Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, cần thống nhất 6 nguyên tắc trong tổ chức thực hiện: Phân định rõ trách nhiệm và xây dựng năng lực của từng bên; Tổ chức lực lượng theo vấn đề chiến lược; Đặt hàng rõ ràng nhưng tôn trọng độc lập khoa học; Huy động người tài bằng những cách linh hoạt; Chuẩn bị năng lực nghiên cứu nền và phản ứng nhanh; Lấy đóng góp cho quyết sách làm thước đo.

Trên cơ sở các mục tiêu và nguyên tắc lớn, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị trong thời gian tới, Ban Chính sách Chiến lược Trung ương chủ trì cùng với hai Viện Hàn lâm xây dựng báo cáo với Ban Bí thư trong quý IV/2026 về những vấn đề đặt ra theo đúng thẩm quyền. Xây dựng Đề án nâng cao năng lực tham mưu chiến lược trình cấp có thẩm quyền, trong đó, cần rà soát chức năng, tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, tập trung, xây dựng đội ngũ có năng lực phân tích, dự báo và tham mưu; xây dựng cơ chế tiếp nhận, luân chuyển, biệt phái người giỏi từ các viện, trường đại học; duy trì các mạng lưới chuyên gia thường xuyên và hệ thống dữ liệu phục vụ tham mưu.

Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, nâng cao năng lực của Ban không có nghĩa là tuyển thêm người để tự làm mọi việc, mà phải có đủ người giỏi để đặt đúng bài toán, thẩm định và sử dụng tốt nhất tri thức của cả hệ thống.

Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu, Văn phòng Trung ương Đảng sớm báo cáo Bộ Chính trị xem xét hai đề án nâng cao năng lực cho các Viện Hàn lâm. Sau khi được phê duyệt, hai Viện tập trung xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh, liên ngành, phát triển dữ liệu, mô hình phân tích và hạ tầng nghiên cứu dùng chung; đào tạo đội ngũ chuyên gia đầu ngành có thể trực tiếp tham gia giải quyết những vấn đề chiến lược. Đóng góp thực chất vào các quyết sách phải là một tiêu chí quan trọng khi đánh giá tổ chức và ghi nhận cống hiến của các nhà khoa học.

Văn phòng Trung ương Đảng chủ trì, phối hợp với Ban Chính sách, chiến lược và các cơ quan liên quan đề xuất cơ chế sử dụng thù lao, đãi ngộ chuyên gia áp dụng thống nhất cho các cơ quan tham mưu chiến lược của Trung ương trên cơ sở quy định đã ban hành đối với Văn phòng Trung ương Đảng.

Đảng ủy Chính phủ phối hợp với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương xử lý đồng bộ những vướng mắc về hạ tầng nghiên cứu dùng chung, nhân lực khoa học, dữ liệu, cơ chế tài chính, cách đánh giá các tổ chức nghiên cứu. Những việc thuộc thẩm quyền thì chủ động giải quyết, vượt thẩm quyền phải đề xuất rõ phương án và hoàn thành trước tháng 6 năm 2027 theo tiến độ đã giao.

Giao cho hai Viện Hàn lâm phối hợp với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương hằng năm trình Bộ Chính trị, Ban Bí thư báo cáo về những vấn đề chiến lược mới, kể cả những vấn đề chưa có trong chương trình công tác. Báo cáo phải chỉ ra những xu hướng có thể làm thay đổi triển vọng phát triển đất nước, những dấu hiệu cần theo dõi và những thời điểm cần quyết sách. Có những vấn đề cấp bách thì báo cáo ngay và bắt đầu thực hiện từ năm 2027.

Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, chất lượng của một quyết sách phụ thuộc rất lớn vào việc chúng ta nhìn thấy vấn đề sớm đến đâu, hiểu rõ các lựa chọn đến mức độ nào và lường trước được những hệ quả gì. Vì vậy, việc quan trọng sau buổi làm việc hôm nay là hình thành một năng lực nghiên cứu, dự báo và tham mưu chiến lược đáp ứng được yêu cầu phát triển của đất nước trong nhiều năm tới.

Nhấn mạnh, chúng ta tập hợp một nguồn lực rất quan trọng, trong đó con người là yếu tố rất quan trọng với những định hướng lớn, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phải đặt được những câu hỏi đúng và trình Trung ương những phương án có luận cứ, có so sánh tác động, rủi ro và điều kiện để triển khai thực hiện. Hai Viện Hàn lâm phải phát hiện được những vấn đề còn ở phía trước, đưa tri thức khoa học vào việc lựa chọn chính sách; cùng với đó phải có cơ chế để bất cứ ai có năng lực và có đóng góp thực chất đều có thể tham gia giải quyết những bài toán lớn của đất nước./.