Thực thi Luật Phát triển đô thị: Kiểm soát quyền lực khi vận hành cơ chế mới
Chuyên viên Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Cát Lái tiếp và giải quyết thủ tục hành chính cho người dân. Ảnh: THU HƯỜNGTại Hội nghị lần thứ 9 (mở rộng) Ban Chấp hành Đảng bộ TPHCM nhiệm kỳ 2025-2030, Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang nhấn mạnh yêu cầu kiểm tra, giám sát quá trình vận hành các cơ chế mới. Trong bối cảnh thành phố đang thực thi Luật Phát triển đô thị và tiếp tục phân cấp, phân quyền cho cơ sở, việc trao quyền cần gắn liền với trách nhiệm và cơ chế kiểm soát phù hợp.
Trao quyền gắn với trách nhiệm cá nhân
Theo định hướng được Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang nêu tại hội nghị, thành phố sẽ tiếp tục tăng cường phân cấp, giao thêm nhiệm vụ đầu tư công cho địa phương, trong đó có các dự án theo hình thức BT (xây dựng - chuyển giao). Khi thẩm quyền được mở rộng, yêu cầu đặt ra là phải xác định rõ phạm vi quyết định và trách nhiệm của người thực hiện.
Về nội dung này, PGS-TS Cao Vũ Minh, Trưởng Bộ môn Luật Hành chính - Nhà nước, Trường Đại học Kinh tế - Luật (Đại học Quốc gia TPHCM), nêu quan điểm: Phân cấp, phân quyền phải gắn với trách nhiệm cá nhân, nhất là người đứng đầu. Người ra quyết định cuối cùng phải chịu trách nhiệm cá nhân trước pháp luật và cơ quan cấp trên về hậu quả của quyết định, sau đó mới xem xét trách nhiệm của những người tham mưu.
Cần làm rõ trách nhiệm cá nhân, không để tình trạng cá nhân “núp bóng” tập thể đưa ra những quyết định mang tính vụ lợi; khi xảy ra sai phạm phải xác định được người chịu trách nhiệm. Cách thức kiểm tra cũng cần phù hợp với yêu cầu phát triển của một đô thị đặc biệt.
Đối với những công việc đã được phân cấp, nếu mọi việc đều phải xin ý kiến, chờ phê duyệt thì thời gian xử lý sẽ kéo dài. Trong bối cảnh kinh tế - xã hội biến động rất nhanh, thời cơ phát triển đôi khi chỉ xuất hiện trong khoảng thời gian ngắn và có thể bị bỏ lỡ nếu quá trình xử lý kéo dài.
Do đó, theo PGS-TS Cao Vũ Minh, cần mạnh dạn chuyển sang cơ chế hậu kiểm, tạo điều kiện để cơ sở chủ động quyết định, hành động và chịu trách nhiệm. Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò giám sát của HĐND thành phố đối với việc thực hiện những thẩm quyền được phân cấp.
Về cách làm, PGS-TS Cao Vũ Minh đề xuất thiết kế cơ chế kiểm soát ngay từ đầu. Trước hết là kiểm soát tính pháp lý và thẩm quyền, xác định rõ người có quyền quyết định, người có quyền phê duyệt ở từng giai đoạn, tránh tình trạng lạm quyền hoặc đùn đẩy trách nhiệm.
Tiếp đó là kiểm soát thủ tục và kết quả, bảo đảm tiến độ và phát hiện sớm những sai lệch trong quá trình thực hiện. Cuối cùng là kiểm soát tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Việc công khai, minh bạch và tạo điều kiện cho các chủ thể độc lập tiếp cận thông tin phải được thực hiện theo quy định; người nắm giữ quyền lực công phải chịu trách nhiệm về những hệ quả từ quyết định của mình.
Yêu cầu kiểm soát quyền lực cũng được TPHCM cụ thể hóa với việc chuẩn bị ban hành chỉ thị chuyên đề về kiểm tra, giám sát quá trình triển khai Luật Phát triển đô thị và các văn bản hướng dẫn thi hành.
Thực hiện nguyên tắc “6 rõ”
Tại Chỉ thị 22-CT/TU của Thành ủy TPHCM về lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức triển khai thi hành Luật Phát triển đô thị, Thành ủy yêu cầu thực hiện nghiêm nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ kết quả”; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Kiểm soát từ quá trình thực thi
Theo TS Lê Thị Thu Hiền, Khoa Nhà nước và Pháp luật, Học viện Chính trị khu vực II, khi phân cấp, phân quyền mạnh hơn, tính liêm chính trong thực thi công vụ cần được đề cao.
Việc kiểm soát quyền lực cần thực hiện ngay trong quá trình thực thi, bảo đảm mỗi quyết định có căn cứ rõ ràng, đúng thẩm quyền, đúng quy trình; phân định cụ thể trách nhiệm của người tham mưu, người quyết định và người kiểm tra.
Với các lĩnh vực đất đai, quy hoạch, đầu tư, tài chính và sử dụng nguồn lực công, yêu cầu công khai, minh bạch và giải trình cần được thực hiện đầy đủ nhằm hạn chế nguy cơ lợi dụng chính sách để trục lợi.
Cơ chế kiểm soát cũng phải rõ để cán bộ làm đúng, dám chịu trách nhiệm, không rơi vào tâm lý sợ sai, né tránh; sự chủ động luôn phải gắn với yêu cầu kiểm soát quyền lực.
Công tác kiểm tra cũng cần có trọng tâm, tập trung vào những quyết định tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp, nguồn lực công và lĩnh vực dễ phát sinh lợi ích riêng.
Thạc sĩ Vũ Sơn, Viện Nghiên cứu và Tư vấn phát triển vùng, Đại học Kinh tế TPHCM, cho rằng, kiểm tra việc thực hiện cơ chế mới phải gắn với từng giai đoạn công việc, tập trung vào những khâu có khả năng phát sinh vấn đề. Khi phát hiện bất cập, cần kịp thời điều chỉnh để hạn chế hậu quả, thay vì chờ công việc kết thúc mới xem xét.
Về phân định trách nhiệm, TS Nguyễn Văn Đạo, Trường Đại học Văn Lang, lưu ý, xác định rõ trách nhiệm của từng khâu trong quá trình xử lý công việc: ai tham mưu, ai thẩm định, ai quyết định, ai giám sát và ai chịu trách nhiệm cuối cùng. Theo ông, việc số hóa quy trình, lưu lại toàn bộ quá trình xử lý cũng giúp phục vụ kiểm tra, đối chiếu và xác định trách nhiệm khi cần.
Một đô thị đặc biệt cần được trao quyền hạn phù hợp với nhiệm vụ nhưng quyền hạn phải luôn gắn với trách nhiệm rõ ràng, nhất là trách nhiệm giải trình. Cán bộ, công chức cần biết rõ mình được quyết định đến đâu và giới hạn quyền lực ở đâu.
* Đồng chí Tô Thị Bích Châu, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam:
Giám sát để chính sách đi đúng hướng
TPHCM đang đẩy mạnh triển khai Luật Phát triển đô thị, đồng thời phân cấp, phân quyền nhiều hơn cho cơ sở. Khi địa phương được giao thêm quyền chủ động trong giải quyết công việc, công tác giám sát cũng cần bám sát quá trình thực thi.
Tinh thần chung là quyền lực được trao đến đâu thì trách nhiệm giải trình và giám sát phải theo đến đó. Kiểm tra, giám sát trong nội bộ bộ máy là rất cần thiết, nhưng không thể thay thế sự giám sát từ nhân dân và xã hội. Người dân trực tiếp thụ hưởng và chịu tác động của chính sách nên ý kiến, phản ánh từ cơ sở có giá trị rất lớn.
Qua giám sát của MTTQ và nhân dân, những điểm bất cập, cách làm chưa phù hợp có thể được nhận diện sớm để cơ quan có thẩm quyền xem xét, điều chỉnh. Khi quyền lực được phân cấp mạnh hơn cho cơ sở, càng cần phát huy quyền làm chủ của nhân dân và vai trò giám sát, phản biện xã hội của MTTQ.
Giám sát không phải để gây thêm áp lực cho cán bộ thực thi nhiệm vụ, mà để góp phần giúp chính quyền sử dụng tốt hơn quyền hạn được giao. Mặt trận cần lắng nghe ý kiến nhân dân, từ thực tiễn ghi nhận những cách làm hiệu quả, đồng thời kiến nghị tháo gỡ vướng mắc. Qua đó, việc thực hiện các cơ chế mới sẽ sát hơn với đời sống và nguyện vọng của người dân.
Việc giám sát cần được thực hiện ngay từ cơ sở, trở thành một phần của quá trình thực thi quyền lực, thay vì chỉ được chú ý khi đã phát sinh vấn đề. Khi người dân được tham gia, được phản ánh và thấy những ý kiến chính đáng của mình được tiếp thu, giải quyết, sự đồng thuận đối với chính quyền cũng được củng cố. Đối với cán bộ, cơ chế giám sát minh bạch, thực chất giúp làm rõ trách nhiệm, đồng thời ghi nhận những cách làm đúng, hiệu quả.
Trong điều kiện TPHCM đang triển khai nhiều cơ chế mới, vai trò giám sát của MTTQ và nhân dân càng cần được phát huy. Mục tiêu là góp phần bảo đảm quyền lực được sử dụng đúng quy định, đúng thẩm quyền, vì lợi ích chung; đồng thời giúp cán bộ hiểu rõ quyền hạn được giao, mạnh dạn thực hiện nhiệm vụ thuộc thẩm quyền và chịu trách nhiệm về quyết định của mình.
Thu Hường - Lê Thoa (Theo SGGP)
