Di sản tư liệu gần một thế kỷ của Đảng: nền tảng để thế hệ trẻ kiến tạo tương lai

Nhân dịp kỷ niệm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930 - 3/2/2026), chúng tôi đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Đào Đức Thuận, giảng viên cao cấp Khoa Lưu trữ học và Quản trị Văn phòng, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) về giải pháp đưa giá trị tài liệu lưu trữ Đảng đến với sinh viên. Trong buổi trò chuyện, nhiều trăn trở, kỳ vọng và những giải pháp mới đã được chia sẻ, mở ra hướng tiếp cận sinh động và hiện đại hơn cho công tác phát huy giá trị tài liệu lưu trữ Đảng hôm nay.

* Thưa PGS. TS Đào Đức Thuận, nếu gửi một thông điệp ngắn đến sinh viên nhân kỷ niệm Ngày Thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2), ông muốn nhấn mạnh điều gì về vai trò của tài liệu lưu trữ Đảng?

PGS. TS Đào Đức Thuận: Tôi muốn chia sẻ đôi lời với các bạn sinh viên: tài liệu lưu trữ của Đảng là kho trí tuệ vô cùng quý báu, là minh chứng cho vai trò lãnh đạo của Đảng để dân tộc Việt Nam có được thành quả hôm nay, đồng thời là nền tảng vững chắc để thế hệ trẻ tham gia kiến tạo đất nước trong tương lai.

* Ông đánh giá thế nào về khả năng tiếp cận của công chúng, trong đó có sinh viên đối với tài liệu lưu trữ Đảng hiện nay? Những thuận lợi và khó khăn chủ yếu trong quá trình tiếp cận?

PGS. TS Đào Đức Thuận: Những năm gần đây, hệ thống lưu trữ ở Việt Nam, bao gồm cả cơ quan lưu trữ của Đảng và Nhà nước đã có bước chuyển rõ rệt theo hướng chủ động tiếp cận công chúng, thông qua Cổng thông tin điện tử của Đảng, các bộ Văn kiện Đảng được công bố, triển lãm và trưng bày chuyên đề nhân dịp lễ lớn của Đảng hay kỷ niệm các lãnh tụ kiệt xuất của Đảng... Nhìn chung, khả năng tiếp cận tài liệu lưu trữ Đảng hiện nay khá rộng mở.

Bên cạnh đó, cũng có một thực tế là nhiều người dân, đặc biệt là giới trẻ, sinh viên chưa thực sự biết đến quy mô và giá trị của những kho tư liệu này, nên nhu cầu tiếp cận chưa cao. Công chúng cũng chưa được tiếp cận nhiều thông tin về tài liệu lưu trữ của Đảng bằng hình thức trực tuyến. Đây là những yếu tố làm hạn chế phần nào khả năng khai thác sâu nguồn tư liệu quý của Đảng.

* Vậy có thể hiểu rằng các cơ quan lưu trữ Đảng cần phát huy tính chủ động mạnh mẽ hơn nữa trong việc đưa giá trị tài liệu lưu trữ Đảng đến gần hơn với công chúng?

PGS. TS Đào Đức Thuận: Thực tế cho thấy, khi các cơ quan lưu trữ chủ động truyền thông, đa dạng hóa hình thức tiếp cận, khoảng cách giữa lưu trữ và công chúng được rút ngắn đáng kể. Cách làm chủ động này mang lại hiệu quả cao hơn nhiều so với việc chỉ thụ động chờ công chúng, trong đó có sinh viên tự tìm đến khai thác tài liệu, nhất là khi nhiều người vẫn có suy nghĩ cơ quan lưu trữ là nơi “kín cổng cao tường”, khó tiếp cận.

Hơn nữa, trong bối cảnh thông tin đa chiều cùng với sự xuất hiện phức tạp của tin giả, chủ động cung cấp thông tin chính xác và tin cậy chính là cách “lấy xây để chống”.

* Trong bối cảnh nhu cầu tiếp cận thông tin của giới trẻ đang thay đổi mạnh mẽ hiện nay, theo ông, đâu là những hướng đổi mới mang tính căn bản và khả thi nhất để tăng sức hấp dẫn của tài liệu lưu trữ Đảng đối với sinh viên? Liệu cách trưng bày, công bố văn kiện hiện nay đã đủ thu hút, hay cần thêm những cách tiếp cận khác?

PGS. TS Đào Đức Thuận: Theo tôi, để tài liệu lưu trữ Đảng thu hút hơn nữa đối với giới trẻ, trong đó có sinh viên, cần có những đổi mới không chỉ ở hình thức trưng bày mà quan trọng hơn là đổi mới tư duy tiếp cận, coi sinh viên là những “người dùng thông tin chủ động”, không phải là người tiếp nhận thụ động. Từ đó có thể triển khai những giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, tăng cường phương thức trải nghiệm tương tác - trực quan

Các hoạt động trưng bày, triển lãm nên thiết kế theo hướng có hoạt động tương tác trải nghiệm, để khách tham quan không chỉ xem mà còn được chạm, được khám phá. Theo cách này, tài liệu lưu trữ sẽ trở nên gần gũi và hấp dẫn hơn nhiều.

Thứ hai, tăng cường tích hợp tài liệu lưu trữ Đảng vào chương trình giáo dục

Việc định kỳ công bố “Văn kiện Đảng toàn tập” là rất quan trọng và cần thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa việc trích dẫn tài liệu lưu trữ Đảng vào sách giáo khoa, giáo trình, bài báo khoa học,... Khi tài liệu lưu trữ Đảng trở thành nguồn học liệu thiết yếu, sinh viên sẽ chủ động tiếp cận thêm, khai thác nhiều hơn và hình thành tư duy sử dụng tài liệu gốc trong học tập, nghiên cứu lịch sử.

Thứ ba, đẩy mạnh truyền thông số

Cơ quan có thẩm quyền có thể sản xuất các video, infographic, podcast có sử dụng tài liệu lưu trữ kèm theo phỏng vấn các chuyên gia lịch sử để đăng tải trên các mạng xã hội phù hợp. Triển lãm trực tuyến cũng cần được tính toán để mở rộng hơn nữa cơ hội tiếp cận tài liệu lưu trữ Đảng trong công chúng, đảm bảo mỗi sản phẩm truyền thông là một lát cắt thú vị từ tài liệu lưu trữ, thay vì chỉ là bản số hóa đơn thuần. Cách làm này phù hợp với xu hướng tiếp nhận thông tin nhanh, trực quan của giới trẻ và giúp tài liệu lưu trữ Đảng hiện diện thường xuyên hơn trong cuộc sống số.

Như vậy, để sinh viên quan tâm nhiều hơn đến tài liệu lưu trữ Đảng, không chỉ cần đổi mới hình thức mà cần tạo ra trải nghiệm, tích hợp vào chương trình giáo dục và chuyển hóa lên môi trường số. Khi những yếu tố này được triển khai đồng bộ, tôi tin rằng tài liệu lưu trữ Đảng sẽ thực sự trở thành nguồn tri thức sống động và hấp dẫn đối với sinh viên.

* Để tăng cường tích hợp tài liệu lưu trữ Đảng vào chương trình giáo dục như ông chia sẻ ở trên, có lẽ cần sự kết nối nhiều hơn giữa cơ quan lưu trữ với nhà trường. Theo ông, cần làm gì để sự kết nối này thực sự hiệu quả và bền vững?

PGS. TS Đào Đức Thuận: Trước mắt, các bên liên quan cần đề xuất và triển khai những nghiên cứu, khảo sát kỹ hơn, quy mô hơn nhu cầu của sinh viên đối với việc tiếp cận tài liệu lưu trữ của Đảng. Chỉ khi hiểu rõ đối tượng công chúng của mình, chúng ta mới có thể thiết kế nội dung, phương pháp và hoạt động giáo dục dựa trên tài liệu lưu trữ một cách hấp dẫn, thiết thực và lâu dài.

Đã từng có nhiều đợt trưng bày tài liệu lưu trữ do Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) và Cục Lưu trữ Văn phòng Trung ương Đảng phối hợp thực hiện như tôi đã nêu ở trên, cho thấy hiệu quả cao về giáo dục. Để phát huy tối đa hiệu quả, cần mở rộng hoạt động ý nghĩa này tới nhiều trường hơn nữa, từ cấp tiểu học tới đại học.

Ngoài ra, nên nghĩ thêm đến việc tổ chức các tọa đàm, hội thảo khoa học, cuộc thi tìm hiểu theo chủ đề và dành riêng cho sinh viên nhân các sự kiện lớn của Đảng, của đất nước, do cơ quan lưu trữ Đảng và nhà trường phối hợp thực hiện.

Các trường học có thể tổ chức buổi tham quan thực tế cho học sinh, sinh viên tới các cơ quan lưu trữ của Đảng để các em được thực sự có cơ hội “chạm tay” vào quá khứ vinh quang của Đảng.

Bên cạnh đó, các triển lãm tài liệu lưu trữ Đảng cần được tổ chức theo cách phù hợp hơn với giới trẻ, trong đó có sinh viên. Khi cách làm triển lãm hấp dẫn, lôi cuốn, sinh viên sẽ chủ động đến tham quan.

* Ông nhận định thế nào về trách nhiệm của các cơ sở đào tạo, đặc biệt là Khoa Lưu trữ học và Quản trị văn phòng trong việc đưa tài liệu lưu trữ Đảng đến gần hơn với sinh viên?

PGS. TS Đào Đức Thuận: Các cơ sở đào tạo đều rất quan tâm đến công tác giáo dục truyền thống vẻ vang của Đảng cho sinh viên. Khoa Khoa Lưu trữ học và Quản trị Văn phòng thuộc Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) với trách nhiệm là cơ sở đào tạo hàng đầu, giàu truyền thống trong lĩnh vực văn thư, lưu trữ ở Việt Nam luôn nhận thức rõ trách nhiệm của mình. Ngoài các môn học thuộc nhóm lý luận chính trị Mác - Lê nin, môn học “Công tác văn thư, lưu trữ trong các tổ chức chính trị, chính trị - xã hội”, “Công bố tài liệu văn kiện” từ nhiều năm qua đã được đưa vào giảng dạy trong chương trình đào tạo đại học và sau đại học về Lưu trữ học. Đây chính là đóng góp quan trọng của các cơ sở đào tạo trong việc tuyên truyền, phổ biến giá trị tài liệu lưu trữ của Đảng tới thế hệ tương lai của đất nước.

* Xin trân trọng cảm ơn ông!