Tổng Bí Thư Nguyễn Văn Linh: Trọn đời cùng dân tộc

Hướng tới kỷ niệm 110 năm ngày sinh Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh (01/7/1915 – 01/7/2025), chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với bà Nguyễn Thị Bình, con gái Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh. Nhiều câu chuyện xúc động, ít biết đã được chia sẻ trong cuộc trò chuyện này.

Trong ký ức của nhiều thế hệ, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh không chỉ là nhà lãnh đạo kiên cường mà còn là một chiến sĩ cách mạng ngay khi còn rất trẻ. Mới 14 – 15 tuổi, ông đã tham gia Học sinh đoàn, rải truyền đơn và bị thực dân Pháp bắt, kết án, đày ra Côn Đảo. Trong những câu chuyện gia đình, Tổng Bí thư có bao giờ chia sẻ về những năm tháng tuổi trẻ và những ký ức nơi “Địa ngục trần gian” Côn Đảo không, thưa bà?

Thời thơ ấu của cha tôi là những chuỗi ngày đầy thử thách và gian khổ. Ông chỉ được sống trong tình yêu thương của gia đình trong một thời gian ngắn, trước khi mất cả cha lẫn mẹ. Còn quá nhỏ, cha tôi đã phải gánh chịu nỗi đau mồ côi, sống nhờ vào sự giúp đỡ của họ hàng. Khi mới 15 tuổi, ông đã bị kết án chung thân và bị đày ra Côn Đảo, nơi mà ông phải chịu những trận đòn roi dã man, về sau vẫn để lại trên cơ thể những vết sẹo. Nhưng Côn Đảo cũng là nơi ông gặp gỡ những người đồng chí như Phạm Văn Đồng, Lê Duẩn,… và từ họ, ông học hỏi rất nhiều. Họ đã cùng nhau biến gian khổ thành nơi rèn giũa ý chí cách mạng kiên cường, biến ngục tù thành một “trường học cách mạng”.

Vậy là trong chính nhà tù của thực dân Pháp, ý chí cách mạng của Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh càng được tôi luyện, đặt nền móng cho một cuộc đời cống hiến không mệt mỏi vì dân, vì nước sau này. Trong giai đoạn Ông nhận nhiệm vụ lãnh đạo cách mạng miền Nam đấu tranh chống đế quốc Mỹ, hoạt động bí mật suốt nhiều năm, gia đình có cơ hội gặp gỡ hay nhận được tin tức về ông không? Khi ấy, gia đình có những kỷ niệm hay cảm xúc đặc biệt như thế nào?

Những năm tháng đầm ấm bên cha tôi quả thật rất ngắn ngủi. Những lần ông về thăm gia đình cũng chỉ đếm trên đầu ngón tay. Năm 1959, khi chúng tôi mới chỉ 3 - 4 tuổi, mẹ tôi được lệnh ra miền Bắc, còn cha tôi phải ở lại miền Nam để lãnh đạo cuộc đấu tranh chống đế quốc Mỹ. Cuộc chiến khốc liệt đã khiến chúng tôi phải xa cách cha và lần chia ly này kéo dài tận 16 năm.

Thông tin về cha chủ yếu đến với chúng tôi qua những bức thư từ miền Nam mà các chú, các bác gửi ra. Tuổi thơ chúng tôi hầu như không có cơ hội được ở gần ông và cuộc sống của chúng tôi chủ yếu xoay quanh mẹ.

Kỷ niệm mà tôi nhớ rõ về cha trong những năm tháng ấy là vào năm 1963, khi tôi đang học lớp 1, cha tôi bí mật ra Bắc họp. Khoảng thời gian gặp gỡ gia đình rất ngắn, vì ông phải tiếp tục công việc và trở lại chiến trường miền Nam ngay sau đó, nhưng đối với mẹ và chúng tôi, đó là những khoảnh khắc vô cùng hạnh phúc.

Trong suốt thời gian đó, những bức thư ông gửi về từ miền Nam mang đến niềm vui cho chúng tôi khi biết tin cha vẫn an toàn và cũng chứa đựng sự an ủi cho ông khi ông nhận được thông tin gia đình vẫn khỏe mạnh. Tuy nhiên, giữa những niềm vui ấy là những ngày tháng đầy âu lo, khi chúng tôi luôn sợ chiến tranh có thể cướp cha đi bất cứ lúc nào. Ở chiến khu, cha cũng không thể an lòng khi nghe tin máy bay Mỹ đang tàn phá miền Bắc. Nhưng rồi gia đình chúng tôi đã sống trong sự nhớ nhung và hy vọng vào một ngày mai tươi sáng hơn.

Sau nhiều năm kiên cường lãnh đạo cách mạng miền Nam, đồng chí Nguyễn Văn Linh tiếp tục đảm nhận những trọng trách lớn lao của đất nước, đặc biệt khi trở thành Tổng Bí thư, ông đã lãnh đạo công cuộc đổi mới – một giai đoạn bước ngoặt có ý nghĩa lịch sử sâu sắc. Bà có thể chia sẻ về phong cách làm việc của Tổng Bí thư trong thời kỳ này? Điều gì ở Tổng Bí thư khi dấn thân vào sự nghiệp đổi mới khiến bà cảm thấy cảm phục, ngưỡng mộ nhất?

Công việc của cha tôi luôn chiếm trọn thời gian của ông, với các cuộc họp liên miên và những nhiệm vụ không ngừng. Chính vì vậy, gia đình chúng tôi chỉ có thể nhìn thấy ông bận rộn mà không có nhiều dịp trò chuyện hay trao đổi. Dù vậy, điều khiến tôi ấn tượng nhất về cha trong giai đoạn “Đổi mới” chính là sự kiên định và quyết tâm không ngừng nghỉ. Ông luôn giữ vững nguyên tắc, dám đối diện với sự thật và thẳng thắn giải quyết vấn đề, dù có khó khăn hay thử thách đến đâu. Chính thái độ kiên cường và lòng dũng cảm của ông trong việc đưa ra những quyết định quan trọng đã khiến tôi vô cùng ngưỡng mộ.

Được biết về sau này bà có thời gian bên cạnh cha nhiều hơn, khi Đại hội VI sắp khép lại, bà có dịp ra Hà Nội thăm cha mình. Khi chứng kiến ông miệt mài làm việc, bà cảm nhận thế nào về hình ảnh ấy? Có kỷ niệm nào đặc biệt khiến bà nhớ mãi không?

Lúc ấy, cha tôi ở Hà Nội một mình, gia đình không ai đi cùng. Mẹ tôi khi đó đang bận với công việc ở Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ. Thỉnh thoảng, gia đình tôi ra thăm cha.

Khi tôi gặp lại cha vào năm 1991, ông đã 75 tuổi. Tôi nhớ rõ hình ảnh ông làm việc bên tài liệu chồng chất, ăn uống đơn giản, không có thời gian nghỉ ngơi và hay ngồi trầm tư suy nghĩ trong phòng làm việc. Mỗi lần nhìn ông như vậy, tôi không khỏi cảm thấy thương xót.

Cha tôi đã cống hiến cả đời cho cách mạng, hy sinh rất nhiều cho sự nghiệp chung và tôi cảm thấy ông đã đến lúc cần được nghỉ ngơi. Gia đình tôi mong muốn sau nhiệm kỳ này, ông sẽ có thể nghỉ ngơi và trở về bên gia đình, để bù đắp cho sự thiếu vắng tình cảm trong suốt những năm dài ông xa cách chúng tôi.

“Đổi mới” là một bước ngoặt lớn của đất nước, mang lại nhiều thay đổi tích cực cho cuộc sống nhân dân. Nhưng ngay cả khi công cuộc ấy dần cho thấy thành quả, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh vẫn tiếp tục trăn trở về nhiều vấn đề và tiếp tục cầm bút viết. Tuy nhiên, cũng chính vào thời điểm đó, sức khỏe của ông ngày càng suy yếu. Bà có thể chia sẻ thêm về tinh thần làm việc của cha mình khi đó?

Thời gian trôi qua, đất nước đã chứng kiến nhiều thay đổi đáng mừng: Nền kinh tế phát triển, đời sống nhân dân ngày càng cải thiện, các chính sách đổi mới dần đi vào cuộc sống và mang lại nhiều thành quả. Nhưng đối với cha tôi, niềm vui ấy chưa bao giờ đủ. Ông luôn canh cánh trong lòng những vấn đề chưa hoàn thành, những khó khăn vẫn còn tồn tại. Ông không ngừng làm việc, đọc tài liệu, nghe báo cáo, tiếp tục viết, chia sẻ, góp ý và bàn bạc cùng các lãnh đạo để tìm ra giải pháp cho những vấn đề đó.

Tôi nhớ có lần khi cha tôi đang ở ngoài vườn, tôi đi qua và ông nói: “Bố chỉ mong được trẻ thêm 10 tuổi nữa để có thể cống hiến cho dân, cho nước nhiều hơn.” Lời nói đó của ông đã khắc sâu trong lòng tôi, thể hiện rõ sự khát khao không ngừng nghỉ để hoàn thành trách nhiệm của mình, dù cơ thể ông đã không còn khỏe mạnh như trước.

Trong khi cơ thể ông đang chống chọi với căn bệnh cũ tái phát, hậu quả của những năm tháng tù đày và các di chứng từ những trận ốm nặng trước đây, ông vẫn không hề bỏ cuộc. Đó là lúc sức khỏe của ông giảm sút nghiêm trọng. Số lần vào viện càng nhiều, nhưng tinh thần làm việc của ông vẫn vững vàng. Ông không bao giờ nghĩ đến chuyện nghỉ ngơi hay dừng lại.

Cha tôi không nhắc tới chuyện ra đi, không hề để lại những lời nhắn nhủ cho gia đình. Ông giống như một người chỉ muốn nghỉ ngơi sau một ngày dài làm việc, để rồi sáng hôm sau lại tiếp tục cống hiến, tiếp tục nghĩ về đất nước. Thực tế, ông luôn tin rằng mình sẽ vượt qua được, như đã làm trước đây. Đó là sự kiên định, không chỉ trong công việc mà trong cả cách sống. Nhưng rồi, vào đêm 25 tháng 4 năm 1998, cha tôi đã chìm vào giấc ngủ dài.

Dù đã rời xa cõi tạm, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử và trong lòng người thân yêu. Sau những năm tháng cống hiến cho đất nước, ông trở về là người cha, người chồng trong gia đình – nơi ông vẫn giữ trọn cốt cách giản dị, nhân hậu. Là con của một nhà lãnh đạo cấp cao, nhiều người có thể hình dung bà có một cuộc sống đặc biệt. Nhưng thực tế, con của Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh lại vô cùng giản dị, gần gũi. Bà có thể chia sẻ thêm về cách giáo dục và những giá trị mà cha mẹ đã truyền dạy để hình thành nên nếp sống ấy?

Chúng tôi có ba chị em và cha tôi luôn nhấn mạnh rằng, mỗi người sẽ học những gì mình muốn và làm theo đúng khả năng của bản thân. Cha mẹ không bao giờ ép buộc chúng tôi phải đi theo một con đường nào đó, mà luôn khuyến khích chúng tôi tự do chọn lựa, miễn là chúng tôi luôn nỗ lực hết mình.

Cha tôi luôn phân biệt rất rõ ràng giữa học để tích lũy kiến thức và học để lấy bằng cấp. Ông đề cao sự hiểu biết và sự chuyên sâu trong lĩnh vực mình chọn. Ông luôn khuyến khích chúng tôi đọc sách nhiều, bởi ông tin rằng sách là nguồn tri thức vô giá. Ông cũng dạy chúng tôi, dù làm gì, hãy làm với tâm huyết và chuyên môn.

Khi chúng tôi tốt nghiệp, cha tôi không can thiệp để xin cho chúng tôi những công việc dễ dàng hơn. Ông chỉ khuyên chúng tôi tìm kiếm công việc phù hợp với khả năng và sở thích của mình. Chị tôi làm phóng viên tại đài truyền hình, tôi làm kiến trúc sư tại Bộ Xây dựng và em trai tôi làm kỹ thuật viên trong một xưởng điện tử. Dù cha tôi có vị trí lãnh đạo quan trọng ở thành phố hay trung ương, ông chưa bao giờ xin việc cho chúng tôi hay tạo điều kiện đặc biệt. Ông chỉ mong chúng tôi trở thành những người lao động có ích cho xã hội và phấn đấu theo lý tưởng mà cha mẹ đã dày công vun đắp.

Sau một thời gian làm việc tại viện, tôi quyết định ra ngoài, thành lập công ty và tham gia vào cả thiết kế lẫn thi công. Tôi vẫn nhớ những lần xuống công trường, khi một người thợ biết tôi là con của Tổng Bí thư, ông ngạc nhiên: “Không thể hiểu tại sao cô phải đi làm công việc vất vả thế này, tưởng người như cô thì lên xe xuống ngựa, ăn trắng mặc trơn”. Tôi chỉ cười và nghĩ rằng mình cũng giống bao người khác.

Có ý kiến cho rằng, điều lớn lao nhất mà một người để lại không phải là tài sản hay địa vị mà là những giá trị tinh thần. Theo bà, di sản lớn nhất mà Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh để lại cho gia đình và hậu thế là gì?

Ông có một cuộc sống vô cùng liêm khiết và luôn giữ được sự thẳng thắn trong mọi hoàn cảnh. Đặc biệt, ông không bao giờ mưu cầu lợi ích cá nhân hay lợi ích cho gia đình mình. Điều mà ông để lại cho gia đình và hậu thế chính là sự nghiệp mà ông đã dày công xây dựng cùng cốt cách tinh thần, lối sống liêm chính, giản dị, vì nước, vì dân.

Xin trân trọng cảm ơn bà!