Khoa học xã hội và nhân văn phải đi trước một bước trong nghiên cứu, lý giải những vấn đề mới

Cùng dự có các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng: Nguyễn Long Hải, Phó Bí thư Thường trực Đảng uỷ các cơ quan Đảng Trung ương; Nguyễn Thị Thu Hà, Phó Chánh Văn phòng Thường trực Văn phòng Trung ương Đảng; Bùi Văn Nghiêm, Phó Trưởng Ban Nội chính Trung ương; đại diện lãnh đạo các ban Đảng Trung ương; các bộ, cơ quan Trung ương.

Về phía Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam có đồng chí Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Viện và các đồng chí trong Ban Thường vụ, Ban Chấp hành Đảng bộ Viện.

Báo cáo tại buổi làm việc, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam Lê Văn Lợi cho biết, trong 9 tháng đầu năm, Đảng ủy, Ban Thường vụ Đảng ủy Viện Hàn lâm đã ban hành 59 Nghị quyết để lãnh đạo, chỉ đạo các mặt công tác.

Đảng ủy Viện lãnh đạo tập trung triển khai xây dựng, hoàn thiện các đề án theo yêu cầu của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, trong đó có đề án “Tăng cường năng lực, phát triển Viện Hàn lâm đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 ngang tầm các nước tiên tiến trong khu vực và trên thế giới”; quyết liệt chuyển đổi từ nghiên cứu phân tán sang nghiên cứu tập trung vào các vấn đề lớn, mới và cấp bách của đất nước, gắn chặt với yêu cầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

Viện Hàn lâm đã thành lập 3 nhóm nghiên cứu tư vấn chính sách, trực tiếp tham mưu lãnh đạo Viện trong việc tổ chức xây dựng và thẩm định các báo cáo. Viện đã thực hiện 58 báo cáo tư vấn chính sách gửi Trung ương; 10 báo cáo được Chính phủ giao các bộ, ngành tiếp thu, tổ chức thực hiện và 10 báo cáo phục vụ xây dựng các đề án trình Hội nghị Trung ương…

Thời gian tới, Viện tập trung lãnh đạo, chỉ đạo triển khai các đề án, nhiệm vụ trọng tâm được Bộ Chính trị, Ban Bí thư giao, bảo đảm tiến độ, chất lượng. Chuyển đổi mạnh mẽ tư duy, phương thức làm khoa học theo hướng đồng kiến tạo và lan tỏa giá trị, gắn kết chặt chẽ với các bài toán lớn từ thực tiễn.

Tập trung lãnh đạo, chỉ đạo công tác xây dựng và thực hiện đề án đào tạo, bồi dưỡng cán bộ khoa học; tăng cường đưa cán bộ đi thực tế tại các địa phương. Hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh; Xây dựng Viện chuẩn, viện xuất sắc…

Tại cuộc làm việc, các đại biểu tập trung đánh giá về kết quả công tác xây dựng Đảng, thực hiện nhiệm vụ chính trị; thẳng thắn chỉ ra những hạn chế, khó khăn, vướng mắc trong công tác cán bộ, kiểm tra, giám sát, bảo vệ chính trị nội bộ và triển khai nhiệm vụ được giao. Nhiều ý kiến đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng nghiên cứu, tư vấn chính sách, đổi mới phương thức hoạt động; đồng thời kiến nghị tháo gỡ vướng mắc về tổ chức bộ máy, biên chế, vị trí việc làm, chế độ, chính sách, cơ chế quản lý nhiệm vụ khoa học và công nghệ, tài chính, đầu tư.

Nâng tầm nghiên cứu và năng lực tư vấn chính sách

Phát biểu kết luận, đồng chí Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú ghi nhận, đánh giá cao và biểu dương những nỗ lực của Đảng ủy, lãnh đạo và toàn thể cán bộ, đảng viên, viên chức, người lao động Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam trong triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và các Nghị quyết chiến lược thời gian qua.

Đề nghị tiếp tục phát huy hơn nữa vai trò của cơ quan nghiên cứu chiến lược, đồng chí Thường trực Ban Bí thư yêu cầu Đảng ủy, lãnh đạo Viện tập trung xây dựng Đảng bộ thật sự trong sạch toàn diện, vững mạnh, nâng cao năng lực, sức chiến đấu của các tổ chức cơ sở Đảng. Nhấn mạnh đây là nhiệm vụ then chốt, có ý nghĩa quyết định đối với việc thực hiện nhiệm vụ chính trị của Viện, đồng chí đề nghị Viện tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo; quán triệt sâu sắc, bám sát sự lãnh đạo, chỉ đạo của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm; bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện của Đảng đối với mọi mặt hoạt động của Viện.

Đặc biệt coi trọng công tác xây dựng Đảng về tư tưởng, chính trị, đạo đức; công tác cán bộ, công tác bảo vệ chính trị nội bộ; tăng cường đoàn kết, thống nhất; xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất là đội ngũ cán bộ khoa học có bản lĩnh chính trị vững vàng, có khát vọng cống hiến, giữ gìn phẩm chất, đạo đức, danh dự của người cán bộ, đảng viên và người làm công tác khoa học xã hội và nhân văn.

Đồng thời, củng cố, nâng cao hiệu quả bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; cụ thể hóa, thể chế hóa kịp thời, đầy đủ và thực hiện hiệu quả các chủ trương, Nghị quyết, kết luận của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, về phát triển văn hóa và về xây dựng đội ngũ trí thức. Đồng thời, bảo đảm tiến độ, chất lượng các Đề án trình Bộ Chính trị, Ban Bí thư năm 2026.

Đồng chí lưu ý, giữ vững các nguyên tắc hoạt động của Đảng; tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật của Đảng; chủ động phòng ngừa vi phạm từ sớm, từ xa. Những vụ việc tồn đọng, đơn thư kéo dài cần được tập trung xem xét, giải quyết khách quan, thận trọng, đúng nguyên tắc, đúng thẩm quyền và đúng quy định; bảo vệ người làm đúng, kiên quyết xử lý các hành vi lợi dụng dân chủ để gây mất đoàn kết nội bộ.

Viện Hàn lâm tập trung đổi mới mạnh mẽ phương thức thực hiện nhiệm vụ khoa học, nâng tầm nghiên cứu và năng lực tư vấn chính sách, nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò và trách nhiệm trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

“Khoa học xã hội và nhân văn phải đi trước một bước trong nghiên cứu, phát hiện, lý giải những vấn đề mới nảy sinh từ thực tiễn; vừa làm tốt nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu lý luận, vừa phải hướng mạnh vào nghiên cứu ứng dụng, dự báo chiến lược và tư vấn chính sách” – đồng chí Thường trực Ban Bí thư lưu ý.

Nêu bật yêu cầu khắc phục triệt để tình trạng nghiên cứu phân tán, khép kín, sản phẩm nghiên cứu chưa gắn chặt với nhu cầu thực tiễn và yêu cầu hoạch định chính sách, đồng chí nêu rõ: Mỗi nhiệm vụ khoa học, nhất là các chương trình, đề tài lớn, phải gắn với yêu cầu rất cụ thể như đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ đạo: Nghiên cứu, giải quyết vấn đề gì thực tiễn đang đặt ra. Kết quả nghiên cứu đóng góp gì cho sự phát triển lý luận, cho sự khẳng định chủ quyền học thuật của Việt Nam. Sản phẩm cuối cùng đem lại giá trị, hiệu quả gì cho phát triển nhanh và bền vững của đất nước?

Trên tinh thần đó, Viện Hàn lâm cần chủ động xây dựng và triển khai các chương trình khoa học lớn, dài hạn, tập trung giải đáp những vấn đề lớn của đất nước đặt ra trong giai đoạn phát triển mới; tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn mới về mô hình tăng trưởng, quản trị hiện đại, phát triển con người toàn diện, xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam; cung cấp luận cứ cho việc thực hiện hiệu quả các nghị quyết của Đảng.

Đồng thời, kịp thời xây dựng cơ chế gắn kết chặt chẽ hơn giữa nghiên cứu lý luận với tổng kết thực tiễn, dự báo và tư vấn chính sách; tăng cường nghiên cứu liên ngành, đa ngành; phát huy lợi thế đặc thù của Viện Hàn lâm với hệ thống các viện nghiên cứu chuyên ngành và đội ngũ chuyên gia trên nhiều lĩnh vực.

Hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, nhóm nghiên cứu liên ngành

Đồng chí Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú yêu cầu đổi mới sáng tạo phải thực sự trở thành động lực phát triển. Đổi mới sáng tạo không chỉ dừng lại trong ứng dụng công nghệ mới mà trước hết phải bắt đầu từ đổi mới tư duy, phương thức tổ chức nghiên cứu, phương thức quản trị khoa học và cách thức đánh giá sản phẩm khoa học.

Theo đồng chí, Viện cần xây dựng môi trường khuyến khích cán bộ khoa học tìm tòi cái mới, đề xuất vấn đề mới, cách tiếp cận mới; từng bước hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, nhóm nghiên cứu liên ngành; có cơ chế thu hút các chuyên gia  trong và ngoài Viện, kể cả các chuyên gia, trí thức người Việt Nam ở nước ngoài, chuyên gia nước ngoài tham gia các nhiệm vụ lớn.

Viện cần tiếp tục rà soát, sắp xếp tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; khắc phục tình trạng chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ; đồng thời phải giữ gìn và phát triển được những lĩnh vực nghiên cứu nền tảng, lâu dài.

Cùng với hoàn thiện hệ thống vị trí việc làm, cần đánh giá cán bộ thực chất, người làm tốt, có sản phẩm, có đóng góp phải được ghi nhận; người không đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ phải được xem xét, sàng lọc theo quy định. Đối với đội ngũ cán bộ khoa học, cần có chiến lược đào tạo, bồi dưỡng dài hạn, nhất là đội ngũ chuyên gia đầu ngành, cán bộ khoa học trẻ và cán bộ có khả năng làm việc trong môi trường quốc tế.

Viện đẩy mạnh chuyển đổi số gắn với đổi mới quản trị nội bộ và phương thức nghiên cứu khoa học. Tập trung nghiên cứu ứng dụng các công nghệ mới, trong đó có trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn trong nghiên cứu, phân tích, dự báo và tư vấn chính sách; đồng thời phải đặc biệt quan tâm đến an ninh, an toàn dữ liệu, bảo vệ bí mật nhà nước và quyền sở hữu trí tuệ.

Đối với các kiến nghị của Viện Hàn lâm, đồng chí Thường trực Ban Bí thư đề nghị các cơ quan liên quan chủ động phối hợp giải quyết, xử lý dứt điểm những tồn tại, không để những vướng mắc, điểm nghẽn về cơ chế ảnh hưởng đến việc thực hiện nhiệm vụ chính trị của Viện.

Trước đó, tham quan không gian Hồ Chí Minh và Kho lưu trữ tư liệu của Viện, đồng chí Thường trực Ban Bí thư nhắc lại lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết. Thành công, thành công, đại thành công” và đề nghị Đảng uỷ Viện Hàn Lâm quán triệt sâu sắc lời dạy của Bác, tiếp tục phát huy tinh thần đoàn kết, thống nhất, tạo động lực thực hiện thắng lợi các mục tiêu đề ra.