Sửa đổi Luật Thủ đô: Hà Nội trước cơ hội bứt phá từ quy hoạch đến kinh tế không gian

Bảo đảm quy hoạch Thủ đô đồng bộ, hiệu quả

Luật sư Nguyễn Hưng Quang, Trưởng Văn phòng Luật sư NH Quang&Cộng sự cho biết, Nghị quyết số 258/2025/QH15 ngày 11-12-2025 đã phân quyền cho Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội một số thẩm quyền như phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch chung Thủ đô. Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) kế thừa những ưu điểm về phân quyền của Nghị quyết và có những điều chỉnh để tạo điều kiện hơn cho việc thực thi.

Dự thảo Luật Thủ đô lần này phân quyền cho hai chủ thể. Theo đó, HĐND thành phố có thẩm quyền: Quy định về nội dung, thành phần hồ sơ, định mức chi phí, trình tự, thủ tục lập, thẩm định, phê duyệt Quy hoạch tổng thể Thủ đô, điều chỉnh Quy hoạch tổng thể Thủ đô; Quy định các nội dung về hoạt động quy hoạch đô thị và nông thôn, kiến trúc.

Chủ tịch UBND thành phố có thẩm quyền: Phê duyệt, điều chỉnh Quy hoạch tổng thể Thủ đô sau khi tham vấn ý kiến Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Xây dựng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, bộ, cơ quan ngang bộ có liên quan và được HĐND thành phố thông qua; tổ chức kiểm kê di sản đối với công trình, hạng mục công trình trước khi thực hiện di dời cơ sở sản xuất, trụ sở làm việc, cơ sở hoạt động sự nghiệp...

Với việc phân quyền như vậy sẽ bảo đảm khả năng thực hiện được quy hoạch, bảo đảm được tính nhanh chóng trong việc thực hiện quy hoạch cũng như bảo đảm tính đồng bộ trong việc thực hiện quy hoạch. Luật sư Nguyễn Hưng Quang cho rằng, quy định trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) giao thẩm quyền này cho UBND là phù hợp.

Luật sư Nguyễn Hưng Quang cho biết thêm, dự thảo Luật quy định, trước khi phê duyệt, điều chỉnh Quy hoạch tổng thể Thủ đô, Chủ tịch UBND thành phố tham vấn với các bộ, ngành có liên quan. Do đó, việc phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch của Thủ đô luôn bảo đảm tính thống nhất với quy hoạch Quốc gia, quy hoạch vùng.

Cùng với đó, đối với các quy hoạch cục bộ cũng phải bảo đảm tính thống nhất với quy hoạch chung. Mặt khác, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) cũng quy định, cấp phép trong xây dựng phải bảo đảm yêu cầu của quy hoạch và đó là các biện pháp được đặt ra trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) nhằm bảo đảm tính thống nhất trong quy hoạch.

Trong công tác xây dựng, lập quy hoạch không chỉ thực hiện theo Luật Thủ đô mà còn phải thực hiện thêm các quy định khác có liên quan mà quy định của dự thảo Luật Thủ đô chưa điều chỉnh đến. Ví dụ như: Luật Quy hoạch, Luật Xây dựng, Luật Đất đai... Tất cả những quy định có liên quan vẫn phải bảo đảm tính đồng bộ và thống nhất khi áp dụng pháp luật.

Khai mở không gian đa tầng

Về không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao, luật sư Nguyễn Hưng Quang cho hay: "Đây là những vấn đề lớn trong 30 bài toán mà thành phố đang đặt ra để tìm kiếm giải pháp phát triển".

Nhìn từ khía cạnh quốc tế, luật sư Nguyễn Hưng Quang cho rằng, cần xem xét ở hai khía cạnh: Không gian vật lý 3D và khía cạnh không gian kinh tế; ví dụ Singapore, trước năm 2018 đã lập ra một bộ phận liên quan đến phát triển không gian ngầm. Singapore coi không gian ngầm như là một tài nguyên để phát triển. Chính vì vậy, đất nước này đã có quy hoạch và chiến lược phát triển không gian ngầm; quy hoạch không gian ngầm để sử dụng làm đường sắt đô thị, đường đi bộ, phòng thủ dân sự, an ninh quốc phòng... như Hà Nội đang quy hoạch.

Singapore xác định, việc đầu tiên là xây dựng hệ thống dữ liệu chính xác và dễ tiếp cận để các nhà khoa học có thể hỗ trợ cũng như phát triển không gian ngầm. Cùng với đó, Singapore phát triển mạnh mẽ mô hình đối tác công tư (PPP) để khu vực tư nhân tham gia vào phát triển không gian ngầm cùng với đất nước. Tiếp đó, quy hoạch không gian ngầm phải có tính ổn định, xác định nhiều tầng lớp khác nhau.

Một ví dụ khác là thủ đô Amsterdam (Hà Lan), lúc đầu thành phố này cũng thiếu quy hoạch. Sau đó, Amsterdam đã phát triển không gian ngầm, thu hút các hoạt động vận tải, đi bộ, xử lý úng ngập của thành phố xuống dưới khu vực tầng ngầm. Như vậy, Amsterdam đã cải thiện được tình trạng giao thông, ô nhiễm không khí cũng như các tiện ích đời sống của người dân.

Theo luật sư Nguyễn Hưng Quang, ngoài khai thác không gian ngầm, còn không gian tầm thấp. Thâm Quyến (Trung Quốc) đã có kế hoạch sử dụng, phát triển không gian tầm thấp để mang lại lợi ích kinh tế khổng lồ. Hay như Indonesia đã có một ủy ban để phát triển không gian tầm thấp... Luật sư Nguyễn Hưng Quang cho rằng, đây là những kinh nghiệm tốt cho Hà Nội cũng như cho Việt Nam tham khảo trong việc xây dựng chính sách, phát triển không gian tầm thấp.

Về không gian tầm cao, lần đầu được nhắc tới trong dự thảo Luật Thủ đô. Luật sư Nguyễn Hưng Quang bày tỏ, không gian tầm cao là không gian của vũ trụ. Hà Nội có Trung tâm Vũ trụ Quốc gia đóng trên địa bàn, tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc.

Không gian về vũ trụ không chỉ là câu chuyện hỗ trợ cho các hoạt động về quốc phòng, dự báo thời tiết, hiện nay nhiều nước đã ứng dụng vào đời sống kinh tế. Điện thoại thông minh, gần như ai cũng có Google Maps và dữ liệu lấy từ không gian tầm cao, từ vệ tinh.

Tất cả những câu chuyện nêu trên cho thấy bức tranh đem lại lợi ích về mặt kinh tế, quốc phòng cũng như vấn đề an sinh khác và Hà Nội có những thuận lợi trong việc phát triển kinh tế không gian tầm cao.

“Bên cạnh các Nghị quyết của Bộ Chính trị, Quy hoạch tổng thể Hà Nội tầm nhìn 100 năm và Luật Thủ đô sẽ tạo ra những cơ sở pháp lý để Hà Nội có thể phát triển kinh tế không gian ngầm, tầm thấp, tầm cao”, luật sư Nguyễn Hưng Quang nhấn mạnh.