Bảo vệ môi trường phải trở thành văn hóa, nếp sống văn minh

Sáng 20/9, tại Công viên Thống Nhất (Hà Nội), Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND TP. Hà Nội và các đơn vị liên quan tổ chức Lễ phát động quốc gia hưởng ứng Chiến dịch Làm cho thế giới sạch hơn năm 2026.

Phát biểu tại Lễ phát động, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên nhấn mạnh, bảo vệ môi trường cần bắt đầu từ những thay đổi cụ thể trong đời sống hằng ngày, trong đó giảm lãng phí thực phẩm và quản lý chất thải thực phẩm là một trong những nhiệm vụ trọng tâm.

1,05 tỷ tấn thực phẩm bị lãng phí

Chiến dịch Làm cho thế giới sạch hơn được Chương trình Môi trường Liên hợp quốc phát động từ năm 1993, Việt Nam tham gia hưởng ứng từ năm 1994. Năm 2026, Chiến dịch tập trung vào vấn đề lãng phí thực phẩm và quản lý chất thải thực phẩm, với chủ đề “Từ đĩa ăn sạch đến thành phố sạch”.

Theo Báo cáo Chỉ số Lãng phí thực phẩm năm 2024 của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc, khoảng 1,05 tỷ tấn thực phẩm đã bị lãng phí trong năm 2022 tại các hộ gia đình, dịch vụ ăn uống và bán lẻ, tương đương khoảng 19% lượng thực phẩm dành cho người tiêu dùng.

Lãng phí thực phẩm không chỉ làm tăng lượng chất thải phải xử lý mà còn kéo theo sự lãng phí đất đai, nước, năng lượng và công sức sản xuất, đồng thời làm gia tăng phát thải khí nhà kính.

Tại Việt Nam, chất thải thực phẩm và chất thải hữu cơ chiếm khoảng 50-70% tổng lượng chất thải rắn sinh hoạt. Nếu không được giảm thiểu, phân loại và xử lý phù hợp, đây sẽ tiếp tục là áp lực lớn đối với hạ tầng và môi trường đô thị.

Thứ trưởng Lê Trọng Yên cho rằng, chủ đề “Từ đĩa ăn sạch đến thành phố sạch” vì vậy không chỉ là lời kêu gọi giữ gìn vệ sinh môi trường, mà còn đặt ra yêu cầu sử dụng tài nguyên tiết kiệm và quản lý chất thải hiệu quả hơn.

Một “đĩa ăn sạch” trước hết là hạn chế thực phẩm dư thừa. Từ đó, chất thải cần được phân loại đúng ngay tại nguồn để tạo điều kiện cho thu hồi, tái sử dụng, tái chế và giảm lượng phải xử lý cuối cùng.

Việc tổ chức Lễ phát động tại Hà Nội cũng mang ý nghĩa thiết thực. Là đô thị lớn, tập trung đông dân cư và nhiều hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, Thủ đô đang chịu sức ép lớn về chất thải nhưng đồng thời có điều kiện để xây dựng, thử nghiệm và nhân rộng các mô hình quản lý môi trường hiệu quả. Những kinh nghiệm từ Thủ đô có thể được chia sẻ, nhân rộng nhanh hơn tới các địa phương trên cả nước.

Đưa bảo vệ môi trường thành hành động thường xuyên

Để chủ đề Chiến dịch đi vào thực chất, Thứ trưởng Lê Trọng Yên đề nghị các cấp, ngành, địa phương, doanh nghiệp và người dân cùng hành động theo một chuỗi xuyên suốt, bắt đầu từ giảm chất thải tại nguồn, phân loại đúng, thu hồi giá trị và hình thành nếp sống xanh.

Trước hết, giảm lãng phí thực phẩm và chất thải ngay từ nguồn. Mỗi gia đình, cơ quan, trường học, nhà hàng, khách sạn, chợ và cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống cần thay đổi thói quen mua sắm, chế biến và sử dụng thực phẩm theo hướng tiết kiệm, hiệu quả. Với doanh nghiệp, cần giảm tổn thất trong sản xuất, chế biến, bảo quản và phân phối; đồng thời đổi mới quy trình để sử dụng hiệu quả nguyên liệu, năng lượng và nước.

Từ giảm phát sinh, cần làm tốt khâu phân loại tại nguồn. Phân loại riêng chất thải thực phẩm, chất thải hữu cơ và các dòng chất thải khác là điều kiện để thu gom, xử lý phù hợp, đồng thời tạo cơ hội tái sử dụng và tái chế. Vì thế, hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý cũng cần được tổ chức đồng bộ với yêu cầu phân loại, phù hợp điều kiện thực tế và năng lực tiếp nhận của từng địa phương.

Khi chất thải được phân loại đúng, giá trị tài nguyên mới có thể được thu hồi. Thứ trưởng đề nghị chuyển từ tư duy “xử lý chất thải” sang “quản lý tài nguyên từ chất thải”, thúc đẩy tái sử dụng, tái chế, thu hồi vật liệu, năng lượng và xử lý chất thải hữu cơ phù hợp. Doanh nghiệp cần đi đầu trong đổi mới công nghệ, tiết kiệm nguyên liệu, năng lượng, giảm bao bì và thiết kế sản phẩm theo hướng dễ sửa chữa, tái sử dụng, tái chế. Chất thải, nếu được quản lý đúng cách, có thể trở thành nguồn tài nguyên phục vụ nền kinh tế.

Cùng với giải pháp công nghệ và quản lý, cần hình thành văn hóa sống xanh trong cộng đồng; xây dựng bảo vệ môi trường thành một phần của văn hóa và nếp sống văn minh đô thị. Các cơ quan, trường học, doanh nghiệp và khu dân cư cần duy trì những việc làm thiết thực như giữ gìn đường phố, sông, hồ, kênh, mương; hạn chế sản phẩm nhựa dùng một lần; xây dựng mô hình khu dân cư, trường học, cơ quan và doanh nghiệp xanh. Trong đó, thế hệ trẻ cần được phát huy vai trò tiên phong, bởi những thói quen được hình thành hôm nay sẽ tạo nên nếp sống bền vững trong tương lai.

Để những giải pháp này được triển khai rộng và bền vững, lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, cần tăng cường hợp tác, huy động nguồn lực. "Việt Nam mong muốn tiếp tục nhận được sự đồng hành của các tổ chức quốc tế, đối tác phát triển, cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức xã hội trong chia sẻ tri thức, chuyển giao công nghệ và huy động nguồn lực, qua đó giảm lãng phí thực phẩm, quản lý hiệu quả chất thải hữu cơ, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và xây dựng các đô thị xanh, bền vững", Thứ trưởng nhấn mạnh.

Thông điệp “Từ đĩa ăn sạch đến thành phố sạch” vì vậy cần được chuyển thành những hành động cụ thể, thường xuyên và có thể đo đếm được. Để mỗi gia đình, mỗi trường học, mỗi cơ quan, mỗi doanh nghiệp và mỗi khu dân cư đều có những hành động thiết thực nhằm giảm lãng phí, giảm chất thải và sử dụng hiệu quả tài nguyên.

Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định, Bộ sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương, tổ chức quốc tế và cộng đồng doanh nghiệp để hoàn thiện chính sách, huy động nguồn lực, thúc đẩy quản lý chất thải, giảm lãng phí thực phẩm và phát triển kinh tế tuần hoàn.