Hoàn thiện Luật Đất đai sửa đổi, bảo vệ quyền lợi người dân

Sáng ngày 14/9, tại TP. Đà Nẵng, Ủy ban Kinh tế và Tài chính Quốc hội phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội thảo lấy ý kiến về dự án Luật Đất đai (sửa đổi). Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Quốc hội Phan Văn Mãi; Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Quốc hội Nguyễn Ngọc Bảo và Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Thị Phương Hoa đồng chủ trì hội thảo.

Tham dự hội thảo có đại diện các cơ quan của Quốc hội, các bộ, ngành Trung ương, hiệp hội doanh nghiệp, cùng đông đảo chuyên gia, nhà khoa học.

Hành lang pháp lý thông thoáng, chặt chẽ

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Quốc hội Phan Văn Mãi khẳng định Luật Đất đai là đạo luật đặc biệt quan trọng, tác động sâu rộng đến toàn bộ đời sống kinh tế - xã hội, người dân và cộng đồng doanh nghiệp.

Do đó, việc sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương mới của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 21-NQ/TW về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan. Mục tiêu xuyên suốt là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất; cân bằng giữa yêu cầu quản lý nhà nước chặt chẽ và tính thuận lợi cho các giao dịch kinh tế.

Đồng thời, dự án luật hướng tới việc cắt giảm tối đa chi phí tuân thủ, thiết kế quy trình thủ tục khoa học, tránh thất thoát, tiêu cực; bảo đảm tính đồng bộ với Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản và phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

“Đây là nỗ lực huy động toàn bộ hệ thống chính trị nhằm tạo ra hành lang pháp lý vừa thông thoáng cho phát triển kinh tế, vừa chặt chẽ trong quản lý nhà nước”, ông Phan Văn Mãi nhấn mạnh.

Theo định hướng của Chính phủ, dự thảo luật tập trung vào 7 nhóm chính sách lớn: đổi mới quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất; hoàn thiện chính sách thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; đổi mới cơ chế tài chính và giá đất; hoàn thiện quy định về quyền, nghĩa vụ và chế độ sử dụng đất; đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số, phân cấp phân quyền; tăng cường thanh tra, kiểm tra, giải quyết tranh chấp và khiếu nại.

Bồi thường, tái định cư cần đảm bảo quyền lợi người dân

Nhiều ý kiến tập trung thảo luận sâu vào chính sách thu hồi đất, bồi thường và tái định cư. Các đại biểu cho rằng tiêu chí và phạm vi thu hồi đất cần được thiết kế rõ ràng, tránh liệt kê quá cứng nhắc, chi tiết dẫn đến việc luật phải chạy theo sửa đổi liên tục.

Đối với công tác bồi thường, các đại biểu đề nghị làm rõ cơ chế định giá để bảo đảm người dân sau khi bị thu hồi đất có đủ điều kiện tài chính mua lại đất, xây dựng lại nhà ở tương đương và duy trì sinh kế ổn định tại nơi ở mới.

Ông Trần Quốc Hùng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Đà Nẵng nêu lên bất cập lớn từ thực tiễn địa phương, trước đây, nhiều dự án chưa hoàn thiện hạ tầng tái định cư nên chính quyền chỉ phê duyệt phương án bồi thường để người dân bàn giao mặt bằng sớm. Đến nay, khi bố trí đất thực tế, nếu tính giá đất tái định cư theo thời điểm hiện tại thì người dân chịu thiệt thòi lớn, nhưng nếu tính theo giá tại thời điểm thu hồi thì lại vướng luật do quyết định trước đây thiếu cụm từ "tái định cư".

“Cần có cơ chế đặc thù cho phép địa phương xác định thời điểm tính giá đất tái định cư phù hợp để bảo vệ quyền lợi chính đáng cho những người đã chấp hành tốt chủ trương”, ông Hùng nêu ý kiến.

Về phân cấp thẩm quyền, ông Nguyễn Văn Phúc, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Quốc hội, bày tỏ băn khoăn về quy định giao cho UBND cấp xã quyết định thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Ông Nguyễn Văn Phúc cho rằng, năng lực cán bộ cấp xã giữa các địa phương hiện nay rất khác nhau, qua khảo sát thực tế cho thấy cơ sở khó đảm đương nổi nhiệm vụ phức tạp này, dễ dẫn đến hậu quả khó lường. Do đó, việc phân cấp thu hồi đất cần hết sức thận trọng và tương thích chặt chẽ với thẩm quyền giao đất, cho thuê đất.

Về công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, các đại biểu cần có cơ chế điều chỉnh linh hoạt theo cơ hội đầu tư thực tế chứ không nên bó hẹp cứng nhắc trong cụm từ "lợi ích công cộng", nhưng việc điều chỉnh phải dựa trên tiêu chí chặt chẽ, đúng thẩm quyền, tránh tùy tiện hay phát sinh cơ chế xin - cho; cần phân định rạch ròi nội dung thuộc thẩm quyền cấp tỉnh và nội dung chi tiết của cấp xã; bổ sung cơ chế cho phép điều chỉnh kế hoạch sử dụng đất cấp xã nhằm giải quyết kịp thời biến động thực tế. Đồng thời, cần bảo đảm tính thống nhất giữa quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch đô thị, tránh xung đột gây ách tắc giao dịch và quyền lợi của người dân.

Đối với bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất (hệ số K), các đại biểu ghi nhận hệ số K đã tháo gỡ điểm nghẽn về tiến độ xác định giá nhưng cách áp dụng đại trà hiện còn bất cập, cần tiếp tục hoàn thiện để người bị thu hồi đất không bị thiệt thòi khi nhận đất tái định cư.

Tiếp thu thực tiễn, hoàn thiện chính sách

Thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Thị Phương Hoa cảm ơn và ghi nhận các ý kiến đóng góp sâu sắc, sát thực tiễn của các đại biểu để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật Đất đai.

Thứ trưởng cho biết, ban soạn thảo đã bám sát các nghị quyết của Đảng, lập bảng đối chiếu cụ thể giữa tinh thần chỉ đạo của Trung ương với từng điều khoản để bảo đảm thể chế hóa đầy đủ, không bỏ sót các định hướng lớn.

Theo định hướng chỉ đạo, dự án luật lần này được xây dựng theo mô hình luật khung: những nội dung thuộc thẩm quyền của Quốc hội hoặc Hiến pháp yêu cầu bắt buộc phải do luật định thì dứt khoát đưa vào luật; các vấn đề thuộc thẩm quyền điều hành của Chính phủ sẽ được chuyển tiếp sang các nghị định hướng dẫn nhằm bảo đảm tính linh hoạt. Hiện nay, các dự thảo nghị định này cũng đang được khẩn trương xây dựng song song với luật.

Bộ sẽ sớm hoàn thành để trình Chính phủ và tổ chức lấy ý kiến Nhân dân đồng thời cùng dự thảo Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản - phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính hoàn thiện mảng tài chính đất đai.

Sau hội thảo tại TP. Đà Nẵng, Ủy ban Kinh tế và Tài chính Quốc hội sẽ tiếp tục tổ chức hội thảo lấy ý kiến tại TP. Hồ Chí Minh và lấy ý kiến mở rộng phù hợp, khẩn trương hoàn thiện hồ sơ dự án luật để kịp trình Quốc hội vào giữa tháng 10/2026.