Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi)

Chiều 22/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi). Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận, thừa ủy quyền Bộ trưởng Bộ Tài chính, trình bày tóm tắt Tờ trình Dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản, nhấn mạnh việc sửa đổi Luật nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý để Nhà nước kịp thời huy động nguồn lực tài sản trong những trường hợp thực sự cần thiết, đồng thời bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người có tài sản.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận trình bày tại phiên họp Ảnh: Quochoi.vn

Hoàn thiện quy định về trưng mua, trưng dụng tài sản

Trình bày Tờ trình dự án Luật, Thứ trưởng Lê Tấn Cận cho biết, Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản được Quốc hội khóa XII thông qua năm 2008, có hiệu lực từ ngày 1/1/2009, nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư đối với tài sản thuộc quyền sở hữu, quyền sử dụng; đồng thời tạo cơ sở pháp lý để Nhà nước huy động tài sản khi thật sự cần thiết vì quốc phòng, an ninh và lợi ích quốc gia.

Sau gần 18 năm thực hiện, chưa phát sinh trường hợp trưng mua tài sản. Việc trưng dụng mới được thực hiện tại 8 địa phương trong thời gian phòng, chống dịch COVID-19, chủ yếu đối với cơ sở nhà, đất, phương tiện, máy móc, thiết bị phục vụ công tác phòng, chống dịch.

Theo Thứ trưởng, thực tiễn cho thấy một số quy định của Luật hiện hành không còn phù hợp trong bối cảnh xuất hiện nhiều nguy cơ an ninh phi truyền thống như dịch bệnh, thiên tai, biến đổi khí hậu, tội phạm công nghệ cao; đồng thời hệ thống pháp luật và mô hình tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền có nhiều thay đổi. Việc sửa đổi Luật nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và nâng cao khả năng ứng phó trong các tình huống khẩn cấp.

Trên cơ sở 5 chính sách được Chính phủ thông qua, dự thảo Luật giữ nguyên 2 điều, sửa đổi, bổ sung 24 điều, bổ sung mới 3 điều và bãi bỏ 13 điều của Luật năm 2008. Một số quy định chi tiết về trình tự, thủ tục trưng mua, trưng dụng, bàn giao, tiếp nhận và bồi thường được giao Chính phủ quy định để bảo đảm tính linh hoạt trong thực hiện.

Về phạm vi điều chỉnh, dự thảo không quy định trưng dụng đất và khu vực biển đã giao cho tổ chức, cá nhân để thực hiện hoạt động lấn biển mà thực hiện theo pháp luật về đất đai. Việc trưng mua, trưng dụng chỉ được thực hiện trong trường hợp thật sự cần thiết vì quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai và các trường hợp theo quy định của pháp luật, khi các biện pháp huy động khác không đáp ứng yêu cầu.

Dự thảo không áp dụng trưng mua đối với hàng dự trữ quốc gia, tài sản công; thu hẹp phạm vi trưng mua đối với những tài sản thực sự cần chuyển quyền sở hữu, đồng thời mở rộng phạm vi tài sản có thể trưng dụng để đáp ứng yêu cầu ứng phó với tình huống khẩn cấp.

Về giá trưng mua và bồi thường, dự thảo quy định giá trưng mua được xác định theo giá thị trường; người có tài sản có quyền khiếu nại, khởi kiện nếu không đồng ý với giá trưng mua. Việc bồi thường được thực hiện bằng tiền hoặc tài sản tương đương, bảo đảm điều kiện sinh hoạt của người có tài sản; trường hợp Nhà nước chậm thanh toán thì tính cả khoản tương ứng với tiền lãi do chậm thanh toán.

Dự thảo cũng bổ sung các quy định về công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình và cơ chế xem xét miễn, giảm trách nhiệm đối với người ra quyết định, người trực tiếp thực hiện trong những trường hợp đáp ứng điều kiện theo quy định. Đồng thời, dự thảo đẩy mạnh phân cấp, đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian thanh toán, quy định thời hạn bồi thường và mở rộng thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã trong một số trường hợp.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên họp. Ảnh: Quochoi.vn

Đề nghị kiểm soát chặt chẽ việc hạn chế quyền tài sản

Trình bày báo cáo thẩm tra, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật, đồng thời cho rằng hồ sơ dự án Luật đủ điều kiện trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét. Cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát các quy định làm hạn chế quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản. Các nguyên tắc, điều kiện, tiêu chí hạn chế quyền tài sản cần được quy định trong Luật, bảo đảm minh bạch, chặt chẽ và phù hợp với Hiến pháp.

Bên cạnh đó, cần làm rõ mối quan hệ giữa Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản với các luật có liên quan; rà soát quy định về miễn, giảm trách nhiệm; điều kiện áp dụng trưng mua, trưng dụng sau khi đã thực hiện các biện pháp huy động; và thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã để bảo đảm thống nhất trong dự thảo.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung hạ tầng viễn thông, hạ tầng thông tin, hạ tầng số và tài sản số vào phạm vi tài sản có thể trưng dụng. Cơ quan thẩm tra đề nghị đánh giá kỹ phạm vi, tính chất của các loại tài sản này, nhất là vấn đề bảo mật dữ liệu, quyền của bên thứ ba và tác động đến hoạt động đầu tư, kinh doanh.

Thảo luận tại phiên họp, các ý kiến thống nhất sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật trong bối cảnh nhiều luật mới được ban hành, xuất hiện các loại tài sản mới và mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai. Do trưng mua, trưng dụng tác động trực tiếp đến quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản, các quy định cần làm rõ điều kiện, tiêu chí và trách nhiệm của cơ quan, người có thẩm quyền, bảo đảm chỉ áp dụng khi thực sự cần thiết và không còn biện pháp khác ít ảnh hưởng hơn.

Đối với hạ tầng số, tài sản số, các ý kiến đề nghị làm rõ phạm vi, phân biệt với dữ liệu, quyền sở hữu trí tuệ, bí mật kinh doanh; bảo đảm việc trưng dụng không mặc nhiên tạo quyền truy cập, sao chép, khai thác dữ liệu, đồng thời hạn chế tác động đến an toàn dữ liệu, hoạt động đầu tư, kinh doanh và nghiên cứu khoa học.

Tiếp tục hoàn thiện dự án Luật để trình Quốc hội

Kết luận nội dung thảo luận, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản, đánh giá cao công tác chuẩn bị hồ sơ, tổng kết thực tiễn và lấy ý kiến trong quá trình xây dựng dự án Luật.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự thảo, trong đó làm rõ nguyên tắc xử lý mối quan hệ với các luật khác, hạn chế việc dẫn chiếu; làm rõ thứ tự, điều kiện áp dụng giữa trưng dụng tài sản và các biện pháp huy động khác; đồng thời tiếp tục rà soát cơ chế miễn, giảm trách nhiệm.

Đối với hạ tầng viễn thông, hạ tầng thông tin, hạ tầng số và tài sản số, cần đánh giá kỹ phạm vi, bảo đảm an toàn dữ liệu, quyền của bên thứ ba và hạn chế tác động đến quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản, hoạt động đầu tư, kinh doanh và nghiên cứu khoa học.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng đề nghị rà soát thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã để bảo đảm thống nhất giữa quy định về trưng mua và trưng dụng; đồng thời quán triệt nguyên tắc các hạn chế đối với quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản phải được quy định bằng luật với điều kiện, tiêu chí cụ thể.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất dự án Luật đủ điều kiện để tiếp tục hoàn thiện, trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI.

HD