Gieo sinh kế xanh từ di sản nông nghiệp

Đánh thức văn hóa lúa nước

Giữa không gian nồng đượm mùi rơm rạ sau vụ thu hoạch hè thu, những hộ nông dân tại thôn Võng Nhi vừa cùng nhau tổ chức nghi lễ mừng lúa mới và tạ ơn Thần Nông theo quy mô cộng đồng. Đã rất lâu rồi, người trồng lúa nơi đây mới lại tề tựu đông đủ để thực hiện nghi thức gắn liền với chu kỳ mùa vụ của nền văn minh lúa nước truyền thống.

Mâm lễ vật dâng cúng không cầu kỳ. Đó là nồi cơm gạo mới nấu bằng bếp củi, khoai lang, đậu phộng, bắp luộc, muối mè, chuối chín và hoa quả vườn nhà.

Đặt chén cơm trắng ngần ngay bên góc thửa ruộng vừa gặt, ông Lê Hải Triều, chủ tế buổi lễ, xúc động chia sẻ, cùng với ý nghĩa của tín ngưỡng, đây là sự nhắc nhớ về cội nguồn, răn dạy thế hệ sau về đạo lý biết ơn đất trời, biết ơn thiên nhiên đã dung dưỡng và nuôi sống con người qua bao thế hệ.

Nghi lễ trở thành không gian mở, kết nối các thế hệ và kéo người thành thị về với cội nguồn. Ngay sau phần nghi thức tâm linh, cánh đồng biến thành không gian trải nghiệm sống động.

Các gia đình, du khách và đặc biệt là trẻ em được xắn quần, bước chân trần xuống lớp bùn ruộng. Những hành động mang đến sự thích thú đặc biệt, xóa nhòa khoảng cách giữa người tiêu dùng và người sản xuất.

Ký ức làng quê xưa tiếp tục được nối dài bên chái bếp củi rực lửa. Trẻ nhỏ và người lớn cùng nhau xoay cối đá sa thạch xay bột gạo, học cách tráng từng mẻ bánh đập nóng hổi, gói xôi nén lá chuối chấm muối mè hay thưởng thức tô mỳ Quảng đậm vị được chế biến từ chính hạt gạo di sản.

Anh Nguyễn Mạnh Tây, “hậu duệ” của gia đình làm ghe bầu và làm nông tại Cẩm Kim, chia sẻ rằng việc cho con trẻ trực tiếp chạm vào cây lúa, cảm nhận giọt mồ hôi của nhà nông giúp các em hiểu sâu sắc giá trị của “hạt ngọc trời” hơn bất kỳ bài học lý thuyết nào trên trang sách. Văn hóa lúa nước nghìn năm như đang thở cùng đời sống đương đại một cách tự nhiên và sinh động.

Phát triển nông nghiệp sinh thái

Lễ mừng lúa mới diễn ra trên những thửa ruộng lúa sinh thái phát thải thấp vừa khép lại vụ sản xuất hữu cơ thứ 10 tại Hội An. Đây là thành quả sau 5 năm kiên trì chuyển đổi của Hợp tác xã Nông nghiệp Du lịch Giáo dục Lúa Di Sản Hội An cùng các đối tác địa phương.

Từ xuất phát điểm 11 hộ tiên phong vào cuối năm 2021, đến nay, mạng lưới đã mở rộng lên 68 nông hộ tại 3 cánh đồng Võng Nhi, Thanh Đông và Đông Hà với quy mô 5 héc ta.

Bằng kỹ thuật canh tác không hóa chất và ủ phân hữu cơ vi sinh, chuỗi liên kết không chỉ giúp giảm thiểu 4,5 tấn phát thải khí nhà kính, mà còn tạo ra sự hồi sinh ngoạn mục cho hệ sinh thái bản địa. Từ loài sinh vật cực kỳ nhạy cảm với hóa chất như con rươi, cho đến khoảng 60-70% các loài sinh vật từng biến mất 15 năm trước xuất hiện trở lại như cá đồng, cua, ếch nhái và đàn chim trời là minh chứng xác thực cho độ sạch của tài nguyên đất và nước.

Theo báo cáo đánh giá tác động kinh tế - xã hội của Viện Khoa học Công nghệ và Quản lý môi trường, (Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM), mô hình này đã làm đảo chiều hoàn toàn bài toán kinh tế hộ nông dân. Từ mức lỗ ròng bình quân 750.000 đồng/sào/vụ thời canh tác hóa chất do chi phí vật tư đắt đỏ, nông dân nay chuyển sang lãi ròng 2,88 triệu đồng/sào/vụ, đạt tỷ suất lợi nhuận xấp xỉ 78,9%.

Nổi bật nhất là tầng du lịch trải nghiệm đã đóng góp thêm khoảng 1,85 triệu đồng giá trị gia tăng trên mỗi sào trong một vụ mùa, trong khi chi phí đầu tư nông nghiệp gần như không tăng.

Sự cộng hưởng kinh tế này được thương mại hóa một cách thông minh thông qua giải pháp “Sào ruộng của tôi”. Khách hàng – từ các hộ gia đình thành thị đến các doanh nghiệp khách sạn, resort cao cấp – tham gia với tư cách “xã viên tiêu dùng” bảo trợ diện tích canh tác thực tế với các mức đóng góp khác nhau.

Đổi lại, người mua không chỉ nhận về nguồn gạo sạch dinh dưỡng, minh bạch nhật ký canh tác qua mã QR theo thời gian thực, mà còn sở hữu đặc quyền đưa gia đình, nhân viên hay khách lưu trú về thăm đồng, tham gia các lễ hội mùa vụ và trực tiếp trải nghiệm công việc làm nông. Sự tham gia của các đối tác du lịch như EMIC giúp vận hành tour trải nghiệm chuyên nghiệp mà còn hỗ trợ đưa câu chuyện giảm phát thải vào thực tiễn bán hàng.

Dòng tiền từ du lịch và bảo trợ sào ruộng mang lại tác động kinh tế kép. HTX có nguồn vốn ứng trước 50% chi phí vật tư đầu vào cho bà con ngay từ đầu vụ thông qua cơ chế hỗ trợ tài chính xanh, bảo đảm giá thu mua lúa ổn định bất chấp mọi biến động giá nông sản trên thị trường.

Đồng thời, mỗi buổi đón khách tham gia tour trải nghiệm mang lại nguồn thu nhập trực tiếp từ 3 đến 4 triệu đồng để chi trả thù lao cho các hộ nông dân dẫn tour, nghệ nhân tráng bánh và người điều khiển trâu cày. Đặc biệt, một phần doanh thu du lịch thực tế được cam kết trích lập vào Quỹ cộng đồng để duy trì hoạt động HTX, tái đầu tư cải tạo đất, nâng cấp mương dẫn nước sinh thái và bảo dưỡng hạ tầng cảnh quan.

Theo SONG CHÂU (baodanang.vn)