Phòng, chống mua bán người ở Lào Cai: Chủ động trước những thủ đoạn mới

Tội phạm mua bán người đang thay đổi cách tiếp cận nạn nhân, lợi dụng mạng xã hội, nhu cầu tìm việc và mong muốn cải thiện cuộc sống để dụ dỗ, lừa gạt. Kết quả đợt cao điểm năm 2026 tại Lào Cai cho thấy yêu cầu phòng ngừa phải được thực hiện sớm hơn, ngay tại cộng đồng và trên không gian mạng, đồng thời gắn đấu tranh với tội phạm, bảo vệ nạn nhân và giải quyết những khó khăn về việc làm, sinh kế của người dân.

Việc kiểm soát chặt chẽ đường biên giới đã góp phần kiềm chế đáng kể hoạt động mua bán người theo phương thức truyền thống từ Lào Cai sang Trung Quốc. Tuy nhiên, nguy cơ vẫn còn lớn khi các đối tượng chuyển sang sử dụng tài khoản mạng xã hội ẩn danh, tiếp cận người có nhu cầu tìm việc, kết hôn hoặc đi lao động ở nước ngoài. Quá trình dụ dỗ có thể diễn ra trong thời gian dài, qua nhiều cuộc trao đổi mà gia đình, cộng đồng khó nhận biết. Đến khi ra nước ngoài, bị giam giữ, bóc lột hoặc ép buộc thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, nạn nhân mới biết mình bị lừa.

Sự thay đổi này khiến công tác phòng, chống mua bán người phải theo sát cả phương thức tiếp cận, tuyển mộ và quá trình di chuyển của nạn nhân. Theo báo cáo của UBND tỉnh Lào Cai, tuyến mua bán người chủ yếu vẫn từ địa bàn tỉnh sang Trung Quốc, nhưng thời gian gần đây đã phát sinh các tuyến sang Campuchia, Lào, Myanmar liên quan đến cưỡng bức lao động; đồng thời có nguy cơ mua bán người trong nội địa gắn với hoạt động mại dâm. Phụ nữ, trẻ em ở vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới tiếp tục là nhóm dễ bị tác động; nam giới trong độ tuổi lao động cũng đang trở thành đối tượng mà tội phạm hướng tới.

Điểm đáng lo ngại là các đối tượng khai thác trực tiếp những nhu cầu có thật của người dân. Người thiếu việc làm muốn có thu nhập ổn định; gia đình khó khăn mong tìm được công việc tốt hơn; một số người kỳ vọng thay đổi cuộc sống qua kết hôn với người nước ngoài. Tội phạm lợi dụng những mong muốn ấy để đưa ra thông tin hấp dẫn, che giấu điều kiện lao động, nơi làm việc và mục đích thực sự. Những khó khăn kinh tế tại vùng cao, vùng biên giới, nhất là ở nơi chịu ảnh hưởng của thiên tai, càng tạo điều kiện để lời hứa về thu nhập cao tác động đến quyết định của người dân.

Mạng xã hội giúp các đối tượng mở rộng phạm vi tiếp cận và che giấu danh tính. Qua Facebook, Zalo, Telegram, WeChat, chúng có thể làm quen, tạo lòng tin, giới thiệu việc làm hoặc môi giới hôn nhân mà không cần gặp trực tiếp. Người bị dụ dỗ thường chỉ biết tài khoản liên lạc, không biết rõ nhân thân, địa chỉ hay quan hệ giữa những người tham gia đường dây. Khi vụ việc được phát hiện, sự thiếu hụt thông tin này gây khó khăn cho việc xác minh, chứng minh hành vi phạm tội, nhất là khi các đối tượng và nạn nhân đã ở nước ngoài.

Hậu quả cũng phức tạp hơn so với những lời hứa ban đầu. Rất nhiều các trường hợp bị giam giữ, bóc lột sức lao động, bóc lột tình dục, cưỡng bức tham gia các đường dây lừa đảo công nghệ cao, chiếm đoạt tài sản trực tuyến hoặc bị đòi tiền “chuộc” khi muốn trở về. Người đi tìm việc có thể bị ép thực hiện hành vi gây thiệt hại cho những người khác, trong khi bản thân không có khả năng tự thoát khỏi sự kiểm soát. Vì vậy, việc nhận diện sớm quá trình dụ dỗ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, giảm nguy cơ người dân bị đưa đến những nơi mà công tác xác minh, giải cứu gặp nhiều trở ngại.

Đó cũng là vấn đề được Lào Cai tập trung trong đợt hưởng ứng “Ngày thế giới phòng, chống mua bán người” và “Ngày toàn dân phòng, chống mua bán người 30/7” năm 2026, với chủ đề “Mắc kẹt sau bẫy lừa đảo”. Kế hoạch số 345/KH-UBND ngày 22/7/2026 của UBND tỉnh xác định trách nhiệm phối hợp giữa Công an tỉnh, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, Sở Y tế, Sở Ngoại vụ và các cơ quan, địa phương. Các hoạt động cao điểm được triển khai trong khuôn khổ Chương trình phòng, chống mua bán người giai đoạn 2026–2030, định hướng đến năm 2035 và kế hoạch thực hiện của tỉnh, nhằm kết hợp phòng ngừa xã hội với đấu tranh, xử lý tội phạm và hỗ trợ nạn nhân.

Với thủ đoạn lợi dụng sự thiếu thông tin, phòng ngừa trước hết phải giúp người dân nhận biết được nguy cơ trong những tình huống họ có thể gặp. Thông tin tuyên truyền cần làm rõ cách đối tượng làm quen, tạo lòng tin, hứa hẹn thu nhập, thu xếp việc di chuyển và từng bước đưa người lao động vào tình thế phụ thuộc. Người có nhu cầu đi làm xa cần được tiếp cận nguồn tư vấn đáng tin cậy, có điều kiện kiểm tra nơi tuyển dụng, công việc và người môi giới. Nếu chỉ biết khẩu hiệu chung về cảnh giác mà thiếu thông tin để kiểm chứng một lời mời cụ thể, người dân vẫn có thể đưa ra quyết định bất lợi cho mình.

Trong đợt cao điểm, các lực lượng, sở, ngành và địa phương đã phối hợp tổ chức 340 buổi tuyên truyền với 32.396 lượt người tham gia; thực hiện 1.690 lượt tuyên truyền trên hệ thống loa phát thanh cơ sở, đăng tải 141 tin, bài trên mạng xã hội. Nội dung được lồng ghép qua họp thôn, khu dân cư, tổ dân phố, tại cơ quan, doanh nghiệp và các hoạt động cộng đồng. Việc kết hợp hình thức trực tiếp với truyền thông trên mạng phù hợp với đặc điểm địa bàn: người dân vùng sâu, vùng xa cần được giải thích gần gũi, dễ hiểu; người thường xuyên sử dụng mạng xã hội cần được cảnh báo ngay trên phương tiện mà đối tượng có thể lợi dụng để tiếp cận.

Công an tỉnh phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh tổ chức diễn đàn an toàn cho phụ nữ trên môi trường mạng, trong đó hướng dẫn kỹ năng nhận diện và ứng phó với tội phạm mua bán người. Cách tuyên truyền theo nhóm đối tượng có điều kiện đi sâu vào những vấn đề thiết thực hơn, giúp người tham gia trao đổi điều còn băn khoăn và biết cách xử lý khi gặp nghi vấn. Cùng với phụ nữ, trẻ em, nội dung cảnh báo cần tiếp tục đến được với nam giới trong độ tuổi lao động, người đang tìm việc và gia đình có người chuẩn bị đi làm xa, phù hợp với sự thay đổi của nhóm nạn nhân mà tội phạm hướng tới.

Hiệu quả phòng ngừa còn phụ thuộc vào việc người dân có nơi hỏi, nơi phản ánh khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Lào Cai đã vận động Nhân dân cung cấp thông tin qua cơ quan công an, hòm thư tố giác, ứng dụng VNeID và lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở. Công an cấp xã thông báo, niêm yết công khai số điện thoại trực ban hình sự tại trụ sở và các điểm công cộng. Những đầu mối này cần được duy trì thông suốt, tiếp nhận kịp thời thông tin về dụ dỗ đi làm xa, đưa người xuất cảnh trái phép hoặc nghi vấn cưỡng bức lao động. Xử lý sớm một nguồn tin có thể giúp ngăn việc đưa nạn nhân ra khỏi địa bàn, giảm khó khăn cho quá trình can thiệp sau đó.

Cùng với tuyên truyền, lực lượng chức năng tăng cường quản lý cư trú, xuất nhập cảnh và nắm tình hình tại các tuyến, địa bàn trọng điểm. Công an, Biên phòng tổ chức tuần tra, kiểm soát khu vực biên giới, cửa khẩu, địa bàn giáp ranh và những nơi có nguy cơ bị lợi dụng để tập kết nạn nhân trước khi đưa ra nước ngoài. Việc khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, dữ liệu căn cước và kết quả triển khai Đề án 06 được gắn với công tác phòng ngừa. Thông tin từ quản lý địa bàn, dữ liệu và phản ánh của người dân cần được đối chiếu để phát hiện những dấu hiệu liên quan, phục vụ xác minh, xử lý đúng đối tượng.

Yêu cầu quản lý cũng mở rộng đối với những hoạt động có thể bị lợi dụng để che giấu hành vi mua bán người. Các lực lượng kiểm tra cơ sở lưu trú, karaoke, massage, dịch vụ môi giới việc làm, du lịch và những lĩnh vực liên quan; tổ chức ký cam kết không tham gia, tiếp tay, che giấu tội phạm. Tuy nhiên, cam kết chỉ phát huy tác dụng khi đi cùng kiểm tra, phát hiện và xử lý vi phạm. Đặc biệt, nguy cơ mua bán người trong nội địa đòi hỏi cơ quan chức năng theo dõi cả điều kiện làm việc, dấu hiệu bị kiểm soát, cưỡng ép tại cơ sở kinh doanh, tránh tập trung vào xuất nhập cảnh mà bỏ sót những trường hợp bị bóc lột ngay trong nước.

Các biện pháp phòng ngừa tạo điều kiện cho công tác tiếp nhận thông tin và đấu tranh với tội phạm. Trong kỳ báo cáo, lực lượng công an tiếp nhận, giải quyết 9 tin báo, tố giác liên quan đến mua bán người, trong đó có 2 tố giác tiếp nhận mới; đã giải quyết 8 tin, còn 1 tin tiếp tục giải quyết ở kỳ sau. Việc tiếp nhận, xác minh nghiêm túc các phản ánh có ý nghĩa quan trọng bởi người dân và gia đình thường chỉ biết một phần diễn biến. Cơ quan chức năng phải tiếp tục làm rõ mối liên hệ giữa người tuyển dụng, người môi giới, người tổ chức di chuyển và đối tượng tiếp nhận để xác định bản chất vụ việc.

Trong đợt cao điểm, Công an và Biên phòng tỉnh thụ lý, điều tra 8 vụ với 7 bị can về các hành vi mua bán người, mua bán người dưới 16 tuổi, mua bán, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em. Trong đó, phát hiện mới 2 vụ với 3 đối tượng, liên quan đến việc mua bán 5 nạn nhân, tăng 1 vụ so với cùng kỳ năm 2025. Các lực lượng đã đấu tranh thành công 2 chuyên án, bắt giữ, khởi tố 2 vụ, 3 bị can về tội mua bán người dưới 16 tuổi và mua bán người. Những kết quả này cho thấy nguy cơ đã được cảnh báo vẫn hiện hữu, đòi hỏi duy trì công tác phát hiện, điều tra thường xuyên sau đợt cao điểm.

Việc bóc gỡ đường dây gặp nhiều khó khăn do đối tượng sử dụng tài khoản ẩn danh, hoạt động qua nhiều địa bàn và có sự cấu kết xuyên quốc gia. Nạn nhân không biết rõ người đã lừa mình, thông tin trao đổi chủ yếu diễn ra trên mạng; trong khi việc thu thập tài liệu, chứng cứ ở nước ngoài phụ thuộc vào phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền. Báo cáo của tỉnh cũng chỉ ra tiến độ tương trợ tư pháp quốc tế có lúc còn chậm, chưa đáp ứng yêu cầu đấu tranh. Do đó, kết quả phát hiện tại địa phương cần được hỗ trợ bằng trao đổi thông tin, phối hợp xác minh và thu thập chứng cứ với cơ quan chức năng nước ngoài.

Sự phối hợp này đồng thời phục vụ nhiệm vụ tìm kiếm, giải cứu và đưa nạn nhân trở về. Trong đợt cao điểm, Lào Cai đã đề nghị cơ quan chức năng Trung Quốc hỗ trợ xác minh, giải cứu đối với 6 công dân Việt Nam nghi vấn liên quan đến mua bán người. Đây là các trường hợp đang cần phối hợp làm rõ, cho thấy tính cần thiết của việc duy trì liên lạc thường xuyên với phía nước ngoài. Khi công dân đã ra khỏi lãnh thổ, khả năng hỗ trợ phụ thuộc nhiều vào thông tin về địa điểm, đối tượng liên quan và sự phối hợp kịp thời giữa các cơ quan. Công tác nắm tình hình tại địa phương, tiếp nhận phản ánh từ gia đình vì thế phải gắn chặt với hoạt động đối ngoại, bảo hộ công dân.

Đối với người đã được tiếp nhận, bảo vệ và hỗ trợ là phần việc cần thực hiện ngay. Trong đợt cao điểm, Công an tỉnh phối hợp với lực lượng Biên phòng và Sở Y tế tiếp nhận, hỗ trợ, bảo vệ một nạn nhân dưới 16 tuổi bị mua bán sang Trung Quốc. Trường hợp này cho thấy sự cần thiết của phối hợp liên ngành, vừa phục vụ xác minh vụ việc, vừa đáp ứng nhu cầu của nạn nhân. Sau những tổn hại đã trải qua, người trở về cần được giúp đỡ để ổn định sức khỏe, tâm lý, tiếp cận hỗ trợ phù hợp và từng bước khôi phục cuộc sống. Việc khai thác thông tin phục vụ điều tra phải đi cùng sự tôn trọng, bảo vệ nạn nhân.

Lào Cai tiếp tục duy trì, nâng cấp mô hình “Nhà nhân ái”, kết nối với các cơ sở hỗ trợ nạn nhân, trợ giúp pháp lý và hỗ trợ việc làm để giúp người bị mua bán trở về tái hòa nhập cộng đồng. Ý nghĩa của mô hình nằm ở khả năng hỗ trợ liên tục, phù hợp với hoàn cảnh từng người. Một nạn nhân trở về nhưng vẫn thiếu việc làm, khó khăn về kinh tế hoặc không nhận được sự chia sẻ có thể tiếp tục đứng trước nguy cơ bị lợi dụng. Vì vậy, công tác hỗ trợ cần được theo dõi sau tiếp nhận, có sự phối hợp của địa phương, gia đình và các tổ chức đoàn thể, tránh kết thúc khi đã hoàn thành thủ tục bàn giao.

Từ yêu cầu hỗ trợ nạn nhân cũng cho thấy vai trò lâu dài của an sinh xã hội trong phòng ngừa mua bán người. Nhu cầu tìm việc, tăng thu nhập là chính đáng; điều cần giải quyết là giúp người dân có cơ hội lựa chọn an toàn, có thông tin và điều kiện kiểm chứng trước khi đi làm xa. Tạo việc làm tại chỗ, đào tạo nghề gắn với nhu cầu thực tế, cung cấp thông tin tuyển dụng đáng tin cậy sẽ giảm khả năng người lao động phải phụ thuộc vào những lời giới thiệu không rõ nguồn gốc. Với địa bàn vùng cao, vùng biên giới, các chương trình phát triển kinh tế, khắc phục hậu quả thiên tai và ổn định sinh kế cần được gắn với nhận diện, hỗ trợ những hộ có nguy cơ bị tội phạm lợi dụng.

Đây là nhiệm vụ đòi hỏi trách nhiệm của nhiều ngành, nhiều cấp. Công an, Biên phòng giữ vai trò nòng cốt trong nắm tình hình, phát hiện, điều tra; chính quyền cơ sở có điều kiện theo dõi biến động dân cư, hoàn cảnh gia đình; các cơ quan chuyên môn, đoàn thể tham gia tư vấn việc làm, truyền thông, hỗ trợ nạn nhân. Sự phối hợp phải được thực hiện trong từng trường hợp cụ thể: thông tin nghi vấn được chuyển đến đâu, cơ quan nào xác minh, người trở về được hỗ trợ thế nào, khó khăn nào cần địa phương giải quyết. Khi trách nhiệm rõ và thông tin được trao đổi kịp thời, khả năng can thiệp sớm sẽ được nâng lên.

Thời gian tới, tỉnh xác định duy trì công tác phòng, chống mua bán người thường xuyên, không để giảm sự tập trung sau đợt cao điểm. Trọng tâm là chủ động nắm tình hình trên không gian mạng, phát hiện các hội nhóm có dấu hiệu dụ dỗ, lừa gạt tuyển dụng; tiếp tục quản lý xuất nhập cảnh, kiểm soát địa bàn và các hoạt động dịch vụ có nguy cơ bị lợi dụng. Việc ứng dụng dữ liệu dân cư, tăng cường phối hợp với cơ quan chức năng Trung Quốc và các nước trong khu vực cần phục vụ trực tiếp yêu cầu xác minh, điều tra, hỗ trợ nạn nhân. Cùng với đó, chất lượng tuyên truyền phải được kiểm tra qua khả năng nhận biết, phản ánh và tìm kiếm sự giúp đỡ của người dân.

Kết quả đợt cao điểm năm 2026 đã thể hiện sự vào cuộc của các lực lượng và địa phương, nhưng những thủ đoạn mới đòi hỏi tiếp tục điều chỉnh cách phòng ngừa. Khi người dân bị tiếp cận từ một lời mời tuyển dụng trên mạng, việc bảo vệ họ phải bắt đầu bằng thông tin đủ rõ, sự tư vấn đáng tin cậy và khả năng can thiệp kịp thời ngay tại nơi cư trú. Khi vụ việc đã xảy ra, cần phối hợp điều tra, giải cứu và hỗ trợ người trở về ổn định cuộc sống. Thực hiện đầy đủ những phần việc đó sẽ giúp Lào Cai nâng cao hiệu quả phòng, chống mua bán người, bảo vệ người dân trước những hành vi lợi dụng khó khăn và nguyện vọng chính đáng của họ để trục lợi.