Tăng cường các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả

Lào Cai có đường biên giới dài 181,951 km tiếp giáp tỉnh Vân Nam, Trung Quốc, với hệ thống cửa khẩu, lối thông quan và các lối mở biên giới. Đây là lợi thế quan trọng để phát triển kinh tế cửa khẩu, thương mại và dịch vụ logistics, đồng thời đặt ra yêu cầu cao đối với công tác kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu và lưu thông trên thị trường.

Thời gian qua, hoạt động buôn lậu trên tuyến biên giới chủ yếu diễn ra nhỏ lẻ, lợi dụng chính sách dành cho cư dân biên giới để thuê người vận chuyển hàng hóa, sau đó tập kết đưa vào nội địa. Tại cửa khẩu, các lực lượng chức năng phát hiện những vi phạm về khai báo mã số, chủng loại, số lượng, trị giá hàng hóa và thuế suất. Trên thị trường nội địa, tình trạng kinh doanh hàng không rõ nguồn gốc, vi phạm nhãn hàng hóa, chất lượng sản phẩm, an toàn thực phẩm và quyền sở hữu trí tuệ vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ.

Đáng chú ý, hoạt động kinh doanh trên mạng xã hội và sàn thương mại điện tử ngày càng phức tạp. Các đối tượng sử dụng tài khoản ẩn danh, chia nhỏ đơn hàng, gửi hàng qua dịch vụ chuyển phát nhanh hoặc trà trộn hàng vi phạm với hàng hóa hợp pháp để né tránh kiểm tra. Một số đường dây hoạt động liên tỉnh, sử dụng công nghệ để che giấu thông tin giao dịch, gây khó khăn cho việc xác minh nguồn gốc và xử lý vi phạm.

Trước tình hình đó, Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả tỉnh Lào Cai (Ban Chỉ đạo 389 tỉnh) đã tham mưu UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 213/KH-UBND ngày 31/12/2025, triển khai Nghị quyết số 397/NQ-CP ngày 05/12/2025 của Chính phủ về đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đến năm 2030.

Các sở, ngành và địa phương đã cụ thể hóa nhiệm vụ theo chức năng, địa bàn quản lý. Sở Công Thương, Công an tỉnh, Chi cục Quản lý thị trường, Chi cục Kiểm lâm, Sở Khoa học và Công nghệ cùng nhiều đơn vị liên quan đã ban hành kế hoạch triển khai riêng, xác định các lĩnh vực, mặt hàng và địa bàn trọng điểm. Ban Chỉ đạo 389 tỉnh phân công nhiệm vụ theo nguyên tắc rõ người, rõ việc, rõ địa bàn, rõ trách nhiệm; tăng cường kiểm tra liên ngành và gắn trách nhiệm của người đứng đầu với kết quả thực hiện.

Cùng với công tác chỉ đạo, tỉnh chú trọng phối hợp giữa Công an, Bộ đội Biên phòng, Hải quan, Quản lý thị trường, Thuế, Kiểm lâm và chính quyền cơ sở. Các lực lượng thường xuyên trao đổi thông tin về địa bàn, đối tượng, mặt hàng có nguy cơ vi phạm và phương thức hoạt động mới. Đường dây nóng được duy trì để tiếp nhận tin báo, tố giác của người dân. Việc phối hợp kiểm tra, xác minh và xử lý vụ việc từng bước được tăng cường, góp phần phát hiện vi phạm ngay từ tuyến biên giới, cửa khẩu và trên thị trường nội địa.

Lực lượng chức năng phối hợp với chính quyền cơ sở vận động các tổ chức, cá nhân ký cam kết không kinh doanh hàng lậu, hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ; hướng dẫn người dân nhận biết nguy cơ từ hàng hóa kém chất lượng, nhất là thực phẩm, mỹ phẩm và sản phẩm bảo vệ sức khỏe

Công tác tuyên truyền được triển khai bằng nhiều hình thức, hướng đến cả doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người tiêu dùng. Các cơ quan, đơn vị đã đăng tải hơn 100 tin, bài, chương trình về phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trên các phương tiện thông tin đại chúng. Nội dung tuyên truyền được phát bằng tiếng Việt và dịch sang tiếng Mông, Dao, Giáy, góp phần đưa thông tin pháp luật đến người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Lực lượng chức năng phối hợp với chính quyền cơ sở vận động các tổ chức, cá nhân ký cam kết không kinh doanh hàng lậu, hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ; hướng dẫn người dân nhận biết nguy cơ từ hàng hóa kém chất lượng, nhất là thực phẩm, mỹ phẩm và sản phẩm bảo vệ sức khỏe.

Bên cạnh kiểm tra, xử lý trực tiếp, các ngành đã rà soát những quy định liên quan đến quản lý chất lượng hàng hóa, xử phạt vi phạm hành chính, sở hữu trí tuệ và kiểm soát hàng hóa qua biên giới. Sở Khoa học và Công nghệ rà soát 9 văn bản quy phạm pháp luật, tham gia góp ý 10 dự thảo văn bản của Trung ương và tỉnh. Công an tỉnh có 12 lượt tham gia ý kiến đối với các dự thảo quy định, chính sách liên quan đến nhập khẩu hàng hóa, quyền lợi người tiêu dùng và sở hữu trí tuệ. Những nội dung bất cập được tổng hợp, kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét sửa đổi, bổ sung, góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý cho công tác quản lý và xử lý vi phạm.

Công tác kiểm tra, phát hiện và xử lý vi phạm tiếp tục được đẩy mạnh. Từ ngày 05/12/2025 đến ngày 15/9/2026, các lực lượng chức năng trên địa bàn tỉnh đã phát hiện, xử lý 1.916 vụ vi phạm. Trong đó, có 549 vụ buôn bán, vận chuyển trái phép hàng cấm, hàng lậu; 1.140 vụ gian lận thương mại, gian lận thuế; 227 vụ hàng giả, hàng nhái, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Các cơ quan chức năng đã khởi tố 293 vụ với 550 đối tượng, xử lý vi phạm hành chính 1.579 vụ. Tổng số tiền thu nộp ngân sách nhà nước đạt 42.234,7 triệu đồng; tổng giá trị xử lý đạt 48.604,4 triệu đồng. Trị giá tang vật tịch thu chờ xử lý là 307,1 triệu đồng, trị giá tang vật tiêu hủy trong kỳ đạt 6.062,6 triệu đồng.

Trong tổng số 1.916 vụ vi phạm, gian lận thương mại và gian lận thuế chiếm gần 59,5%; buôn bán, vận chuyển hàng cấm, hàng lậu chiếm khoảng 28,7%; hàng giả, hàng nhái và vi phạm quyền sở hữu trí tuệ chiếm gần 11,9%. Cơ cấu này cho thấy vi phạm không chỉ tập trung ở hoạt động vận chuyển hàng hóa qua biên giới mà còn xuất hiện đáng kể trong hoạt động kinh doanh, kê khai và thực hiện nghĩa vụ thuế. Đây là cơ sở để các lực lượng tiếp tục phân loại rủi ro, xác định đúng trọng tâm kiểm tra và sử dụng hiệu quả nguồn lực.

Việc khởi tố 293 vụ án với 550 đối tượng cho thấy công tác đấu tranh đã tập trung xử lý cả những hành vi có dấu hiệu tội phạm, thay vì chỉ dừng ở xử phạt hành chính. Tổng số tiền thu nộp ngân sách hơn 42,2 tỷ đồng góp phần xử lý hậu quả kinh tế của các hành vi vi phạm, đồng thời nâng cao tính răn đe. Tỉnh không để phát sinh điểm nóng về buôn lậu, tập kết trái phép hàng hóa, đầu cơ, tăng giá bất hợp lý gây bức xúc trong dư luận, nhất là đối với các mặt hàng thiết yếu, lương thực, thực phẩm và xăng dầu.

Công an tỉnh Lào Cai đã khởi tố Nguyễn Thị Trang Nhung (Công ty TNHH 2 thành viên Nông sản Biên Ly) và Phan Thị Lan (hộ kinh doanh Quân Lan) về tội “Sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực”. Hai bị can bị khởi tố sau khi cơ quan chức năng phát hiện hơn 22 tấn gạo được đóng trong bao bì giả thương hiệu “Gạo Séng Cù Mường Khương”

Những kết quả trên góp phần giữ ổn định thị trường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng cho các tổ chức, cá nhân kinh doanh đúng pháp luật. Việc phát hiện, xử lý hàng hóa vi phạm còn hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, thất thu ngân sách và uy tín của doanh nghiệp có sản phẩm chính hãng.

Tuy nhiên, công tác đấu tranh vẫn còn những hạn chế. Việc trao đổi thông tin giữa một số lực lượng, địa phương có thời điểm chưa kịp thời; số vụ vi phạm được phát hiện trên môi trường thương mại điện tử và mạng xã hội chưa tương xứng với diễn biến thực tế. Địa bàn rộng, địa hình phức tạp, trong khi lực lượng và trang thiết bị còn hạn chế, nhất là phương tiện phục vụ giám định, kiểm nghiệm chất lượng hàng hóa. Một số địa bàn xa trung tâm còn gặp khó khăn về đường truyền, ảnh hưởng đến việc lập hồ sơ và xử lý vụ việc.

Các hành vi vi phạm trên không gian mạng cũng đặt ra yêu cầu mới đối với nghiệp vụ quản lý thị trường. Người bán có thể thay đổi tài khoản, địa chỉ giao dịch và phương thức giao nhận trong thời gian ngắn; hàng hóa được vận chuyển qua nhiều khâu, gây khó khăn cho việc xác định chủ thể chịu trách nhiệm. Trong khi đó, một bộ phận người tiêu dùng vẫn ưu tiên hàng giá rẻ, chưa quan tâm đầy đủ đến nguồn gốc, chất lượng sản phẩm; một số người dân khu vực biên giới còn có nguy cơ bị lôi kéo tham gia vận chuyển thuê hàng hóa trái phép.

Trong thời gian tới, Ban Chỉ đạo 389 tỉnh tiếp tục tham mưu UBND tỉnh chỉ đạo thực hiện đồng bộ các nhiệm vụ theo Nghị quyết số 397/NQ-CP và Kế hoạch số 213/KH-UBND, gắn trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị với kết quả kiểm tra, phát hiện và xử lý vi phạm. Các lực lượng chức năng tăng cường nắm tình hình từ cơ sở, tập trung vào tuyến biên giới, cửa khẩu, kho hàng, bến bãi, điểm tập kết hàng hóa và các địa bàn có nguy cơ phát sinh vi phạm. Công tác kiểm tra phải có trọng tâm, dựa trên thông tin nghiệp vụ, tránh chồng chéo, không gây cản trở hoạt động kinh doanh hợp pháp.

Đối với tuyến biên giới, cửa khẩu, cần tiếp tục phối hợp kiểm soát chặt hàng hóa xuất nhập khẩu, kịp thời phát hiện hành vi khai sai chủng loại, số lượng, trị giá, trốn thuế và vận chuyển hàng cấm. Việc triển khai Đề án Cửa khẩu thông minh, nâng cấp nền tảng cửa khẩu số tại Kim Thành, Bản Vược và tăng cường hệ thống camera tại các điểm xung yếu sẽ hỗ trợ giám sát phương tiện, hàng hóa, nâng cao khả năng phát hiện dấu hiệu bất thường. Các giải pháp ứng dụng trí tuệ nhân tạo và truy xuất nguồn gốc cần được triển khai phù hợp với điều kiện thực tế, bảo đảm kết nối dữ liệu an toàn, phục vụ công tác kiểm tra, kiểm soát.

Trên thị trường nội địa, lực lượng Quản lý thị trường phối hợp với Công an, Thuế, Y tế, Khoa học và Công nghệ cùng các đơn vị liên quan tập trung kiểm tra nhóm hàng có nguy cơ cao như thực phẩm, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, mỹ phẩm, dược phẩm, hàng điện tử, xăng dầu và hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Việc kiểm tra phải gắn với xác minh nguồn gốc, hóa đơn, chứng từ, chất lượng và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh; xử lý nghiêm hành vi cố tình vi phạm, đồng thời công khai thông tin theo quy định để cảnh báo người tiêu dùng.

Nâng cao hiệu quả quản lý thị trường, chủ động phát hiện và xử lý vi phạm từ sớm, từ cơ sở, góp phần xây dựng thị trường minh bạch, bảo vệ doanh nghiệp làm ăn chân chính và quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng

Đối với thương mại điện tử, cần nâng cao năng lực thu thập, phân tích dữ liệu giao dịch trực tuyến, xác minh tài khoản bán hàng, truy vết dòng hàng và phối hợp với doanh nghiệp bưu chính, chuyển phát nhanh. Các lực lượng chức năng tăng cường trao đổi thông tin, thống nhất quy trình tiếp nhận và xử lý vụ việc, hạn chế tình trạng bỏ lọt vi phạm khi hàng hóa được vận chuyển qua nhiều địa bàn. Tỉnh tiếp tục kiến nghị cơ quan có thẩm quyền hoàn thiện quy định xử phạt đối với hành vi kinh doanh hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên sàn thương mại điện tử và mạng xã hội; làm rõ trách nhiệm của các nền tảng và đơn vị vận chuyển trong phạm vi pháp luật quy định.

Cùng với đó, tỉnh cần quan tâm đầu tư trang thiết bị kiểm tra, giám định, kiểm nghiệm; nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ số cho đội ngũ thực thi công vụ, nhất là cán bộ trực tiếp quản lý địa bàn. Cơ chế phối hợp giữa Công an, Biên phòng, Hải quan, Quản lý thị trường, Thuế, Kiểm lâm, Y tế và Ban Quản lý Khu kinh tế cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng chia sẻ thông tin kịp thời, thống nhất hồ sơ và kết nối quản lý từ khâu thông quan, lưu kho, vận chuyển đến phân phối hàng hóa.

Công tác tuyên truyền cũng cần chuyển mạnh từ phổ biến quy định chung sang hướng dẫn nhận diện hàng thật, hàng giả, kiểm tra thông tin sản phẩm và phản ánh hành vi vi phạm. Nội dung tuyên truyền phải phù hợp với từng nhóm đối tượng, địa bàn và ngôn ngữ; phát huy vai trò của chính quyền cơ sở, doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng và người tiêu dùng. Song song với xử lý vi phạm, cần gắn công tác chống buôn lậu với giải quyết việc làm, phát triển sinh kế tại khu vực biên giới, vùng sâu, vùng xa, hạn chế tình trạng người dân tham gia vận chuyển thuê hàng lậu do khó khăn về kinh tế.

Đấu tranh ngăn chặn buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài, liên quan trực tiếp đến an ninh kinh tế, sức khỏe cộng đồng và môi trường đầu tư, kinh doanh của tỉnh. Với sự chỉ đạo quyết liệt của tỉnh, sự phối hợp của các lực lượng chức năng và sự tham gia của người dân, doanh nghiệp, Lào Cai phấn đấu nâng cao hiệu quả quản lý thị trường, chủ động phát hiện và xử lý vi phạm từ sớm, từ cơ sở, góp phần xây dựng thị trường minh bạch, bảo vệ doanh nghiệp làm ăn chân chính và quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng.