Tương tác văn minh

Bảo vệ môi trường thông tin

Mới đây, thoibao.de - trang tin điện tử tiếng Việt hải ngoại do đối tượng Lê Trung Khoa sáng lập và điều hành tại Đức thường xuyên đăng tải thông tin sai sự thật, vu khống, xuyên tạc tình hình nội bộ và chống phá Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã đăng tải video clip “Báo chí nhà nước khóa bình luận: Chiến lược phòng thủ hay rào cản phản biện?”. Trong đó cho rằng báo chí nhà nước Việt Nam thường xuyên khóa bình luận, “hạn chế tương tác”, “bịt miệng người dân”, “ngăn chặn phản biện”...

Trên thực tế, sự phát triển của Internet và mạng xã hội đã làm thay đổi cách công chúng tiếp nhận, chia sẻ và phản hồi thông tin. Chỉ với một thiết bị kết nối mạng, mỗi người có thể đọc tin, bày tỏ quan điểm, trao đổi với cộng đồng và tham gia vào quá trình lan tỏa thông tin. Tính tương tác trở thành một ưu thế của báo chí trên môi trường số.

Phần bình luận dưới mỗi bài viết, nếu được tổ chức và quản lý tốt, có thể là nơi bạn đọc bổ sung thông tin, chia sẻ trải nghiệm, phát hiện vấn đề và phản biện những nhận định chưa thỏa đáng. Những ý kiến có căn cứ, lập luận thiện chí cũng giúp tòa soạn nhận diện nhu cầu của công chúng, nâng cao chất lượng nội dung và củng cố mối liên hệ với bạn đọc.

Tuy nhiên, không gian bình luận cũng có thể bị lợi dụng để phát tán thông tin sai sự thật, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, xâm phạm đời tư, kích động thù hằn hoặc lôi kéo người khác tham gia hành vi vi phạm pháp luật. Có những cuộc trao đổi từ chỗ tranh luận về một vấn đề cụ thể đã chuyển thành công kích cá nhân, quy chụp động cơ, sử dụng ngôn từ thô tục hoặc chia sẻ thông tin chưa được kiểm chứng.

Đặc điểm của môi trường số là tốc độ lan truyền nhanh, phạm vi tiếp cận rộng, trong khi xác minh và đính chính thông tin thường cần thời gian. Một bình luận sai lệch có thể được sao chép, chia sẻ trên nhiều nền tảng trước khi sự thật được làm rõ. Khi tranh luận bị chi phối bởi cảm xúc và định kiến, thay vì lý lẽ và bằng chứng, không gian tương tác khó phát huy giá trị vốn có.

Trong bối cảnh đó, quản lý bình luận là một phần trách nhiệm của cơ quan báo chí trong việc bảo vệ môi trường thông tin do mình tổ chức, vận hành. Mở không gian tương tác đồng nghĩa với việc phải tính đến nguy cơ phát sinh vi phạm, xây dựng quy trình kiểm duyệt phù hợp và có phương án xử lý những nội dung gây tổn hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, tạo khuôn khổ pháp lý về bảo vệ an ninh mạng, đồng thời xác định quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của các chủ thể có liên quan. Tuy nhiên, không thể diễn giải các quy định của luật thành một mệnh lệnh chung buộc cơ quan báo chí phải khóa bình luận. Việc mở, hạn chế hay đóng chức năng này là lựa chọn quản trị cụ thể của từng đơn vị, cần được xem xét trên cơ sở đặc điểm nền tảng, tính chất nội dung, khả năng kiểm soát và nguy cơ phát sinh vi phạm. Một cơ quan báo chí có đủ nhân lực, công cụ để kiểm duyệt và xử lý vi phạm có thể duy trì tương tác rộng rãi. Trong trường hợp khác, hạn chế bình luận ở một số nội dung có nguy cơ bị lợi dụng cũng có thể là biện pháp cần cân nhắc. Điều quan trọng là lựa chọn phải có lý do hợp lý, tương xứng với vấn đề cần giải quyết và không trở thành cách né tránh những ý kiến trái chiều.

Mở bình luận không có nghĩa là chấp nhận mọi nội dung; đóng bình luận cũng không mặc nhiên đồng nghĩa với phủ nhận quyền phản biện. Trách nhiệm của cơ quan báo chí là cân bằng giữa nhu cầu tương tác của công chúng, yêu cầu bảo vệ quyền lợi hợp pháp và khả năng duy trì một không gian trao đổi có chất lượng.

Quyền và trách nhiệm

Khi một số cơ quan báo chí hạn chế hoặc đóng chức năng bình luận trên nền tảng trực tuyến, hiện tượng này có thể được nhìn nhận từ nhiều góc độ. Người đọc có thể tiếc nuối vì mất đi một kênh phản hồi; nhà báo cần thêm phương thức tiếp nhận góp ý; còn tòa soạn phải cân nhắc giữa lợi ích của tương tác và nguy cơ phát sinh nội dung vi phạm.

Tuy nhiên, từ quyết định quản trị của một số cơ quan báo chí để suy diễn thành “bịt miệng người dân”, “độc quyền thông tin” hay “bóp nghẹt tự do ngôn luận” là kết luận hàm hồ, thiếu căn cứ. Cách diễn giải này đã đánh đồng hai vấn đề khác nhau: Quyền tự do bày tỏ ý kiến của công dân và việc sử dụng một chức năng tương tác trên nền tảng do cơ quan báo chí vận hành. Quyền tự do ngôn luận được pháp luật bảo vệ, nhưng không đồng nghĩa với quyền buộc mọi cơ quan báo chí phải duy trì mọi hình thức tương tác theo một cách thức duy nhất, bất kể điều kiện vận hành và nguy cơ vi phạm. Phần bình luận dưới bài báo là một kênh trao đổi do đơn vị quản lý nền tảng tổ chức, không phải con đường duy nhất để người dân thể hiện chính kiến, gửi kiến nghị, phản ánh sai phạm hoặc tham gia thảo luận các vấn đề công cộng.

Công chúng cũng cần nhận thức rằng quyền tham gia thảo luận đi liền với trách nhiệm đối với lời nói của mình. Phản biện không đồng nghĩa với công kích; đặt câu hỏi không đồng nghĩa với quy kết; chia sẻ thông tin không có nghĩa được miễn trừ trách nhiệm kiểm chứng. Một ý kiến trái chiều có giá trị khi dựa trên lý lẽ, dữ kiện và thái độ tôn trọng người đối thoại. Thông tin bịa đặt, ngôn từ xúc phạm hay hành vi cố tình dẫn dắt dư luận không trở nên chính đáng chỉ vì được đăng tải dưới danh nghĩa tự do ngôn luận.

Về phía cơ quan báo chí, tương tác văn minh không thể chỉ trông chờ vào ý thức của bạn đọc. Tòa soạn cần nâng cao năng lực quản trị nền tảng, tiếp nhận và xử lý phản hồi có trách nhiệm, bảo vệ thông tin cá nhân, đồng thời phân biệt rõ nội dung vi phạm với những ý kiến phê bình, chất vấn có căn cứ. Quản lý bình luận phải phục vụ chất lượng thông tin và niềm tin của công chúng, không trở thành lý do để né tránh trách nhiệm giải trình.

Không gian số chỉ thực sự có ích khi tạo điều kiện cho thông tin được lưu chuyển, quan điểm được trình bày và những khác biệt được giải quyết bằng đối thoại có trách nhiệm. Cơ quan báo chí cần bảo vệ quyền phản biện chính đáng, nhưng cũng phải ngăn chặn việc lợi dụng tương tác để phát tán thông tin sai lệch, xâm phạm quyền lợi của người khác. Công chúng cần được lắng nghe, song mỗi người cũng phải chịu trách nhiệm về điều mình viết và chia sẻ.

Quản lý để ngăn chặn vi phạm không đồng nghĩa với phủ nhận phản biện; tôn trọng phản biện cũng không có nghĩa là buông lỏng quản lý. Điều cần hướng tới là môi trường thông tin cởi mở nhưng có nguyên tắc, đa chiều nhưng có trách nhiệm, nơi quyền tự do ngôn luận được thực hiện cùng với sự tôn trọng pháp luật và quyền, lợi ích hợp pháp của cộng đồng.