“Kỷ luật và Đồng tâm” - Sức mạnh xuyên suốt hành trình 90 năm

90 năm đi qua, “Kỷ luật và Đồng tâm” không chỉ là khẩu hiệu mà đã thành mạch ngầm chảy trong huyết quản người thợ mỏ, hun đúc bản lĩnh, ý chí và sức mạnh của các thế hệ công nhân Vùng mỏ. Từ cuộc Tổng bãi công năm 1936 đến những công trường, phân xưởng hiện đại hôm nay, ngọn lửa ấy lặng lẽ truyền từ người đi trước sang người đi sau, bồi đắp tình đoàn kết, ý thức trách nhiệm, khát vọng đổi mới và quyết tâm chinh phục mục tiêu mới. Trên hành trình bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, đóng góp vào sự phát triển của Quảng Ninh và đất nước, người thợ mỏ hôm nay viết tiếp bản hùng ca 90 năm bằng trí tuệ, mồ hôi và bản lĩnh của mình.

Hào khí Vùng mỏ – Mạch nguồn sức mạnh

Cụ Phạm Văn Ngung (106 tuổi), cựu thợ lò mỏ Mạo Khê (phải), ôn lại truyền thống ngành Than.

Sinh năm 1920, đến tuổi 18, cụ Phạm Văn Ngung bắt đầu cuộc đời thợ mỏ tại Mạo Khê. Năm tháng trôi qua, nhưng những ngày đầu bước chân xuống lò vẫn in đậm trong tâm trí cụ, như lát cắt chân thực, nhói lòng về cuộc sống cơ cực của người công nhân Vùng mỏ dưới thời Pháp thuộc.

“Ngày ấy, mỏ Mạo Khê khai thác than bằng phương pháp lò chợ dây diều, với điều kiện lao động hết sức thô sơ, lạc hậu. Không quần áo bảo hộ, không giày, mũ bảo hộ như bây giờ, người thợ chỉ đi chân trần, mặc quần đùi, mình trần, đầu đội thúng để lấy than. Mỗi người được giao một định mức gọi là “một thìu” than. Ai làm xong thì được nghỉ, chưa hoàn thành thì phải tiếp tục làm. Công sức lao động được trả bằng gạo, ít ỏi và rẻ mạt. Nhưng dù cực nhọc đến đâu, người thợ vẫn phải bám lò, bởi nếu không làm thì không có cái ăn. Những ngày ấy, người chết đói nằm đầy đường” - Cụ Ngung nhớ lại.

Câu chuyện của cụ Phạm Văn Ngung là ký ức của một người thợ, nhưng cũng là chứng tích của một thời kỳ lịch sử đầy cay đắng. Trong điều kiện bị bóc lột sức lao động đến cùng cực, phải làm việc trong môi trường nguy hiểm, thiếu thốn mọi bề, người thợ mỏ không chỉ đấu tranh để có miếng cơm, manh áo, mà còn đấu tranh cho quyền được sống, được đối xử công bằng và được làm chủ cuộc đời mình.

Và rồi, ngày 12/11/1936 trở thành dấu mốc không thể phai mờ trong lịch sử phong trào công nhân Việt Nam. Từ những hầm lò, công trường, bến cảng vùng than, hàng vạn công nhân đồng lòng đứng lên đòi quyền sống, quyền lợi chính đáng. Cuộc Tổng bãi công của công nhân mỏ Hòn Gai – Cẩm Phả kéo dài 20 ngày, với khí thế mạnh mẽ như lửa bùng trong lò, đã làm rung chuyển bộ máy cai trị của thực dân Pháp, buộc giới chủ phải chấp nhận nhiều yêu sách của người lao động.

Những người thợ mỏ vốn quen với nhọc nhằn, hiểm nguy dưới lòng đất đã chứng minh rằng, khi biết siết chặt thành một khối thống nhất, họ có sức mạnh không gì lay chuyển. Không chỉ là cuộc đấu tranh đòi cải thiện tiền lương, giảm giờ làm và điều kiện lao động, Tổng bãi công năm 1936 còn đánh dấu bước trưởng thành về ý thức giai cấp, tinh thần tổ chức và năng lực đấu tranh của đội ngũ công nhân Vùng mỏ. Chính trong thử thách ấy, phương châm “Kỷ luật và Đồng tâm” được khẳng định, trở thành lời hiệu triệu, biểu tượng của sức mạnh đoàn kết và ý chí không khuất phục.

Công nhân vận hành máy cào vơ tại mỏ than Mông Dương năm 1982. (Ảnh tư liệu)

Từ một khẩu hiệu đấu tranh, “Kỷ luật và Đồng tâm” thấm vào máu thịt, thành truyền thống, thành phẩm chất được các thế hệ thợ mỏ gìn giữ và trao truyền. Kỷ luật tạo nên sức mạnh của tổ chức, sự thống nhất trong hành động; đồng tâm gắn kết những con người khác nhau về hoàn cảnh, công việc, cùng hướng tới một mục tiêu chung.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đặc biệt khi Vùng mỏ được giải phóng năm 1955, truyền thống ấy tiếp tục tỏa sáng trong công cuộc khôi phục sản xuất, xây dựng miền Bắc xã hội chủ nghĩa. Từ những công trường còn bộn bề khó khăn, công nhân bằng đôi tay chai sạn khẩn trương khôi phục máy móc, đường lò, để những tấn than đầu tiên lại trở về với nền kinh tế. Những phong trào thi đua lao động, cải tiến kỹ thuật góp phần khẳng định vai trò của ngành Than trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Trong những năm tháng chiến tranh, giữa bom đạn tàn phá và muôn vàn thiếu thốn, những người thợ mỏ vẫn kiên trì bám máy, bám lò, giữ cho nhịp sản xuất không tắt, bảo đảm nguồn nhiên liệu cho các ngành kinh tế. Không ít người vừa là công nhân sản xuất, vừa là chiến sĩ bảo vệ nhà máy, công trường, bến cảng, một vai gánh hai trọng trách.

Bước vào thời kỳ đổi mới, ngành Than tiếp tục trải qua những giai đoạn nhiều biến động. Từ khó khăn về cơ chế, thị trường, vốn đầu tư đến yêu cầu đổi mới công nghệ và tái cơ cấu sản xuất, mỗi bước chuyển đều đặt ra những thách thức mới. Nhưng bằng tinh thần đoàn kết, tương trợ giữa các đơn vị, sự gắn bó máu thịt giữa người lao động với doanh nghiệp và quyết tâm giữ vững sản xuất, ngành Than đã từng bước vượt qua gian khó, phát triển thành một ngành công nghiệp khai khoáng quy mô lớn, có vai trò quan trọng trong nền kinh tế.

Bản lĩnh người thợ trên những tầng than mới

Thách thức lớn nhất của ngành Than hiện nay là điều kiện khai thác ngày càng phức tạp. Tại nhiều mỏ hầm lò, diện khai thác xuống sâu, địa chất biến động, áp lực mỏ lớn, nguy cơ sự cố luôn rình rập. Trong khi đó, yêu cầu về sản lượng, năng suất, chất lượng than và an toàn lao động ngày càng cao.

Công nghệ đang trở thành động lực quan trọng giúp ngành Than nâng cao năng suất, giảm sức lao động và cải thiện điều kiện làm việc. Thiết bị cơ giới hóa, tự động hóa được đẩy mạnh, từng bước thay thế những công việc thủ công, nặng nhọc, tăng khả năng kiểm soát thông số vận hành và tối ưu hóa tổ chức sản xuất, để người thợ bớt nhọc nhằn.

Công ty CP Than Núi Béo lắp đặt lò chợ cơ giới hoá hạng nhẹ.

Ở Công ty CP Than Núi Béo, hành trình chuyển từ khai thác lộ thiên sang khai thác hầm lò từ năm 2017 là một dấu mốc đặc biệt về bước tiến công nghệ khai thác than. Từ một đơn vị từng đạt sản lượng khai thác lộ thiên kỷ lục 5,1 triệu tấn/năm, doanh nghiệp phải bắt đầu một hành trình gần như làm lại từ đầu: đầu tư xây dựng hệ thống hầm lò, đào lò chuẩn bị sản xuất, tiếp cận công nghệ khai thác hiện đại và đào tạo đội ngũ lao động có trình độ chuyên môn phù hợp.

Công trường Cơ giới hóa 1 với nhiệm vụ vận hành lò chợ cơ giới hóa đầu tiên là minh chứng cho bước tiến trong làm chủ công nghệ khai thác hầm lò. Đến năm 2025, Than Núi Béo đã đạt công suất thiết kế 2 triệu tấn/năm. Đặc biệt, năm 2026, gần một nửa sản lượng được khai thác bằng công nghệ cơ giới hóa. Thành tựu ấy cho thấy, sự chuyển đổi không chỉ là đổi phương thức khai thác mà còn là bước tiến về tư duy, kỹ năng và tác phong lao động, kết tinh từ bao nỗ lực thầm lặng.

Tại Công ty CP Than Vàng Danh – Vinacomin, một trong những đơn vị có sản lượng khai thác hầm lò lớn của TKV, yêu cầu duy trì sản xuất ở quy mô lớn trong điều kiện khai thác xuống sâu luôn đặt ra áp lực không nhỏ. Mỗi ca sản xuất là sự phối hợp của nhiều khâu, từ đào lò, khai thác, vận tải đến thông gió, thoát nước và kiểm soát khí mỏ. Chỉ một mắt xích lỏng lẻo cũng có thể ảnh hưởng đến cả dây chuyền, và trên hết là an toàn của đồng đội. Ở đó, “Kỷ luật và Đồng tâm” được cụ thể hóa bằng ý thức trách nhiệm và tinh thần lao động sáng tạo của từng người lao động.

Anh hùng Lao động Phạm Đình Duẩn, người từng là lò trưởng, tổ trưởng Phân xưởng KT14, là tấm gương tiêu biểu về tinh thần "Kỷ luật và Đồng tâm" của thợ mỏ. Hơn 20 năm gắn bó với nghề, anh có nhiều sáng kiến giúp tăng năng suất 1,3-1,5 lần, đồng thời dìu dắt gần 100 công nhân trẻ, trao lại tinh thần trách nhiệm và kỷ luật của người thợ mỏ.

Anh hùng Lao động Phạm Đình Duẩn (bên trái), người từng là lò trưởng, tổ trưởng Phân xưởng KT14, là tấm gương tiêu biểu về tinh thần kỷ luật – đồng tâm của thợ mỏ.

Từ những bước đi đầu tiên của Tổng Công ty Than Việt Nam với sản lượng khoảng 7 triệu tấn than trong năm đầu thành lập, đến nay, Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam đã khai thác trên 960 triệu tấn than, đào hơn 6.500km đường lò, bóc xúc trên 4,2 tỷ m³ đất đá. Sản lượng than bình quân đạt 40-45 triệu tấn/năm, tăng gần 7 lần so với ngày đầu. Những con số ấy không chỉ phản ánh sự lớn mạnh về quy mô và năng lực sản xuất, mà còn là kết tinh của bước tiến vượt bậc về trình độ công nghệ, năng lực quản trị, chất lượng nguồn nhân lực.

Đằng sau những thành tựu ấy là sự đóng góp của hàng vạn cán bộ, công nhân, kỹ sư khắp các công trường, mỏ than, nhà máy tuyển và hệ thống vận tải, tiêu thụ. Mỗi mét đường lò được đào sâu thêm, mỗi tấn than được đưa lên mặt đất, mỗi công trình được hoàn thành đều là kết quả của sự phối hợp giữa nhiều lực lượng, nhiều thế hệ, thấm đẫm mồ hôi.

Tiếp thêm sức mạnh thợ mỏ

Suốt 90 năm xây dựng và phát triển, ngành Than luôn coi trọng chăm lo, xây dựng đội ngũ công nhân, xem đây là nền tảng để duy trì sản xuất và phát triển bền vững. Sự quan tâm ấy thể hiện qua việc cải thiện điều kiện lao động, nâng cao thu nhập, bảo đảm phúc lợi, tạo điều kiện để người thợ ổn định cuộc sống, học tập, trưởng thành và gắn bó lâu dài với nghề. Khi các mỏ ngày càng khai thác xuống sâu, TKV chú trọng đầu tư công nghệ nhằm giảm sức lao động thủ công, hạn chế nguy cơ mất an toàn. Toàn Tập đoàn đã đưa vào hoạt động 14 lò chợ cơ giới hóa đồng bộ, nhiều máy đào lò combai và hệ thống đào lò bán cơ giới hóa. Cùng với nâng cao năng suất, những thiết bị này góp phần cải thiện điều kiện lao động, bảo vệ sức khỏe thợ mỏ.

Anh Hoàng Viết Dũng, công nhân Công ty Than Nam Mẫu tập thể dục tại phòng tập thể thao, chung cư kiểu mẫu của Công ty.

Năm 2025, tiền lương bình quân toàn TKV đạt 19,48 triệu đồng/người/tháng, riêng thợ lò đạt 25,1 triệu đồng; hơn 10.000 lao động có thu nhập từ 300 triệu đồng/năm trở lên. Thu nhập ổn định giúp nhiều công nhân có điều kiện xây dựng cuộc sống và phấn đấu phát triển nghề nghiệp.

Anh Sèn Seo Thực (SN 1996, dân tộc Nùng, quê tỉnh Tuyên Quang), công nhân Công trường Khai thác 1, Công ty CP Than Núi Béo sau 6 năm làm việc có thu nhập trên 25 triệu đồng/tháng. Chỉ hơn 3 năm đi làm, bằng tiền tích lũy và sự hỗ trợ của gia đình, anh đã xây được ngôi nhà trị giá hơn 1 tỷ đồng tại quê nhà. Anh Thực còn có sáng kiến cải thiện điều kiện làm việc, bảo đảm an toàn tại lò chợ, vận động 6 người cùng quê vào làm việc tại Công ty. Hiện anh học đại học tại chức ngành khai thác mỏ, phấn đấu trở thành cán bộ quản lý. Với người thợ trẻ này, nghề mỏ đã mang lại thu nhập, cuộc sống ổn định và cơ hội phát triển bản thân.

Cùng với tiền lương, TKV duy trì các chế độ phúc lợi đặc thù. Thỏa ước lao động tập thể giai đoạn 2025-2028 có 12 nội dung có lợi hơn cho người lao động so với quy định pháp luật. Chế độ ăn định lượng cho thợ lò hiện ở mức 65.000 đồng/suất. Tại 14 đơn vị khai thác hầm lò, mỗi tháng phục vụ hơn 708.000 suất ăn, kinh phí khoảng 46,5 tỷ đồng, với bữa chính tự chọn, bữa phụ và chè giải nhiệt sau ca.

Cùng với chăm lo bữa ăn, công tác chăm lo nhà ở cho người lao động đặc biệt được quan tâm. Tháng 10/2026, chị Đặng Thị Yến, công nhân Phòng Bảo vệ và Kiểm soát nội bộ, được đón nhận ngôi nhà mới. Chồng mất do tai nạn lao động năm 2020, một mình chị nuôi hai con nhỏ, phụng dưỡng bố mẹ già, nhiều năm sống trong căn phòng tập thể rộng 32m². Công đoàn TKV hỗ trợ chị 150 triệu đồng xây nhà, Công ty Than Mạo Khê hỗ trợ thêm 30 triệu đồng để chị xây được ngôi nhà mới khang trang. Trong năm 2026, Công ty còn hỗ trợ xây dựng 3 nhà “Mái ấm Công đoàn”, tổng kinh phí 375 triệu đồng.

Căn hộ 120m2 tại chung cư kiểu mẫu Công ty Than Nam Mẫu của gia đình anh Hoàng Viết Dũng.

Chăm lo chỗ ở cũng được Công ty Than Nam Mẫu thực hiện bằng mô hình chung cư kiểu mẫu dành cho thợ mỏ. Khu chung cư gồm 4 lô nhà, bố trí chỗ ở miễn phí cho hơn 600 công nhân, trong đó có 39 căn hộ gia đình. Các phòng tập thể thao, thư viện, khu sinh hoạt chung được đầu tư phục vụ đời sống công nhân. Anh Hoàng Viết Dũng, công nhân Phân xưởng Vận tải lò 2, được bố trí căn hộ rộng 120m². Trước đó, vợ chồng anh phải thuê trọ, trong khi nuôi ba con nhỏ và chăm sóc bố già. Anh Dũng chia sẻ: “Trước khi ở đây, vợ chồng tôi cũng phải đi thuê trọ, hai vợ chồng chưa có nhà riêng, các con thì nhỏ, kinh tế cũng khó khăn. Nhờ lãnh đạo phân xưởng, lãnh đạo công ty và các cấp công đoàn tạo điều kiện cho ở chung cư nên tiết kiệm được khá nhiều chi phí. Sau 6 năm ở đây thì vợ chồng tôi cũng sắm sửa được nhiều thứ, các con học hành đầy đủ, đàng hoàng”.

Ở quy mô toàn TKV, hiện có 22 đơn vị bố trí nhà ở tập thể miễn phí với gần 5.000 phòng; các dự án đang triển khai dự kiến bổ sung hơn 1.700 căn hộ. Giai đoạn 2023-2025, chương trình “Mái ấm Công đoàn” hỗ trợ xây mới, sửa chữa 477 ngôi nhà, kinh phí 31,2 tỷ đồng. Năm 2026, Công đoàn TKV đã xét hỗ trợ nhà ở cho 108 gia đình, với tổng kinh phí 8,52 tỷ đồng.

Thợ mỏ Công ty CP Than Vàng Danh ăn cơm tự chọn.

Bên cạnh nhà ở, ngành Than quan tâm tổ chức xe đưa đón công nhân đi làm, về thăm gia đình. Các đơn vị bố trí phương tiện hoặc ký hợp đồng với doanh nghiệp vận tải để phục vụ thợ mỏ. Dịp Tết Bính Ngọ 2026, toàn TKV tổ chức 644 chuyến xe đưa đón hơn 24.900 lượt công nhân và thân nhân về quê, trở lại làm việc; đồng thời hỗ trợ 22.700 vé xe. Những chuyến xe giúp công nhân xa quê giảm chi phí đi lại, có thêm thời gian sum họp gia đình.

Công tác chăm sóc sức khỏe, nâng cao đời sống tinh thần tiếp tục được quan tâm. Trong Tháng Công nhân năm 2026, TKV tổ chức khám sức khỏe cho hơn 58.000 lượt người lao động. 9 tháng năm 2026, hơn 88.000 lượt công nhân được tham quan, nghỉ mát, kinh phí trên 424 tỷ đồng; 2.767 người có sức khỏe suy giảm, bị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp được hỗ trợ nghỉ dưỡng cuối tuần với kinh phí hơn 5,5 tỷ đồng. Các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao được duy trì, tạo điều kiện để công nhân giao lưu, rèn luyện sức khỏe, gắn kết đồng nghiệp.

Theo ông Lê Thanh Xuân, Chủ tịch Công đoàn Than - Khoáng sản Việt Nam, cùng với phát triển sản xuất, TKV luôn xác định người lao động là nhân tố quyết định sự phát triển bền vững của ngành. Việc đầu tư công nghệ, cải thiện điều kiện làm việc, bảo đảm an toàn, nâng cao thu nhập và phúc lợi được thực hiện thường xuyên, nhằm xây dựng đội ngũ thợ mỏ có trình độ, sức khỏe, bản lĩnh và trách nhiệm. Sự quan tâm, đồng hành của doanh nghiệp và tổ chức công đoàn góp phần củng cố niềm tin, khơi dậy tinh thần đoàn kết, ý thức trách nhiệm và khát vọng cống hiến trong mỗi người thợ.

Công ty Than Hòn Gai tổ chức khám sức khoẻ cho thợ mỏ.

90 năm trước, tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm” đã kết nối những người thợ mỏ trong cuộc đấu tranh giành quyền sống, quyền làm chủ. Hôm nay, tinh thần ấy tiếp tục được bồi đắp bằng sự sẻ chia, trách nhiệm và gắn bó giữa người lao động với doanh nghiệp. Khi được quan tâm, bảo vệ và tạo điều kiện phát triển, các thế hệ thợ mỏ càng có thêm động lực lao động, sáng tạo, chung sức xây dựng ngành Than phát triển, tiếp nối truyền thống vẻ vang của công nhân Vùng mỏ.