Đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy đề nghị quy định chặt chẽ trình tự, thủ tục ban hành văn bản quy phạm pháp luật

Tham gia thảo luận về dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật, đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy – Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Tây Ninh tập trung góp ý về quy định trình tự, thủ tục xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật và cơ chế ủy quyền lập pháp đặc biệt trong tình trạng khẩn cấp, thảm họa.

Liên quan đến quy định trình tự, thủ tục xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật tại Điều 48, đại biểu cho rằng, việc dự thảo Luật giao toàn bộ cho Chính phủ quy định trình tự, thủ tục xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Chính phủ, cơ quan ngang bộ và chính quyền địa phương là vấn đề cần được xem xét lại.

Theo đại biểu, Điều 2 của dự thảo Luật xác định văn bản quy phạm pháp luật phải được ban hành đúng thẩm quyền, hình thức, trình tự, thủ tục theo quy định của Luật. Trong đó, trình tự, thủ tục là một trong những yếu tố cơ bản bảo đảm tính hợp pháp của văn bản quy phạm pháp luật, do đó cần được quy định trực tiếp trong Luật, thay vì giao toàn bộ cho Chính phủ quy định.

Đại biểu phân tích, hệ thống văn bản do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng, HĐND và UBND các cấp ban hành chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số văn bản quy phạm pháp luật hằng năm. Vì vậy, nếu Luật không quy định các nguyên tắc và yêu cầu cơ bản về trình tự, thủ tục mà giao toàn bộ cho Chính phủ quy định thì chưa thực sự bảo đảm yêu cầu về tính thống nhất, minh bạch trong hoạt động lập pháp và lập quy.

Bên cạnh đó, việc giao toàn quyền quy định bằng nghị định có thể dẫn đến nguy cơ cắt giảm hoặc đơn giản hóa quá mức các khâu cần thiết như đánh giá tác động, lấy ý kiến đối tượng chịu sự tác động, công khai dự thảo và bảo đảm thời gian tham gia góp ý của người dân. Điều này có thể ảnh hưởng đến chất lượng, tính minh bạch và khả năng giám sát của xã hội đối với quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, chưa đáp ứng đầy đủ tinh thần cải cách thể chế theo Nghị quyết số 66.

Từ những vấn đề trên, đại biểu đề nghị Điều 48 cần bổ sung các nguyên tắc và yêu cầu cơ bản mang tính bắt buộc về trình tự, thủ tục xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng, HĐND và UBND các cấp. Chính phủ chỉ nên được giao quy định chi tiết về biểu mẫu, thành phần hồ sơ và quy trình tổ chức thực hiện.

Đối với cơ chế ủy quyền lập pháp đặc biệt trong tình trạng khẩn cấp, thảm họa tại Mục 2 Chương VI, đại biểu đánh giá đây là quy định mới, lần đầu tiên được luật hóa nhằm xử lý những tình huống đặc biệt khi xảy ra tình trạng khẩn cấp, sự cố, thảm họa mà Quốc hội không thể họp để xem xét, quyết định.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, việc cho phép Chính phủ ban hành nghị quyết – một văn bản thuộc thẩm quyền hành pháp – để điều chỉnh các quy định trong luật do Quốc hội ban hành là vấn đề cần được cân nhắc hết sức thận trọng. Đặc biệt, nếu việc xây dựng nghị quyết này được thực hiện theo trình tự, thủ tục rút gọn thì càng cần có những giới hạn và nguyên tắc chặt chẽ nhằm bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của hệ thống pháp luật và vị trí của Quốc hội trong hoạt động lập pháp.

Về thẩm quyền ban hành văn bản điều chỉnh quy định của luật trong trường hợp đặc biệt, đại biểu đề nghị nghiên cứu phương án chỉ quy định thẩm quyền này đối với Pháp lệnh của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Theo đại biểu, phương án này phù hợp với khoản 2 Điều 74 Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), đồng thời vẫn bảo đảm tính kịp thời trong xử lý các tình huống cấp bách, do Ủy ban Thường vụ Quốc hội có thể họp định kỳ hằng tháng hoặc họp đột xuất khi cần thiết.

Trường hợp vẫn giữ quy định cho phép Chính phủ ban hành nghị quyết có nội dung điều chỉnh quy định của luật, đại biểu đề nghị cần giới hạn rõ phạm vi điều chỉnh, theo đó nghị quyết của Chính phủ chỉ được quy định các biện pháp hành chính, kinh tế cấp bách, có tính chất tạm thời; cần sửa đổi khoản 1 Điều 63 theo hướng quy định trực tiếp trong Luật về trình tự, thủ tục rút gọn áp dụng đối với trường hợp đặc biệt này, tránh giao toàn bộ cho văn bản dưới luật.

Về tiêu chí phân định thẩm quyền giữa Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ, đại biểu cho rằng, việc dự thảo phân chia thẩm quyền căn cứ vào cơ quan trình dự án luật ban đầu là chưa phản ánh đúng bản chất của vấn đề cần xử lý khi xảy ra tình trạng khẩn cấp, thiên tai, dịch bệnh. Bởi lẽ, tính chất và mức độ cấp bách của tình huống cần được xem xét trên cơ sở nội dung, lĩnh vực điều chỉnh, thay vì phụ thuộc vào cơ quan đã trình dự án luật trước đó.

Do đó, đại biểu đề nghị phân định thẩm quyền theo hướng căn cứ vào nội dung và lĩnh vực cần điều chỉnh. Cụ thể, Chính phủ được ban hành nghị quyết để điều chỉnh các quy định thuộc lĩnh vực kinh tế, tài chính, ngân sách, thủ tục hành chính, y tế, cứu trợ và quản trị công nhằm đáp ứng yêu cầu xử lý các tình huống cấp bách. Đối với Ủy ban Thường vụ Quốc hội, thẩm quyền ban hành pháp lệnh cần tập trung vào những vấn đề liên quan đến tổ chức bộ máy tư pháp, hạn chế quyền con người, quyền công dân, an ninh và quốc phòng.

Theo đại biểu, việc xác định rõ thẩm quyền, phạm vi và giới hạn điều chỉnh của từng cơ quan không chỉ bảo đảm khả năng phản ứng kịp thời trước các tình huống khẩn cấp mà còn góp phần giữ vững nguyên tắc phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực nhà nước; bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và ổn định của hệ thống pháp luật./.