Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Bưu chính là hạ tầng thiết yếu của kinh tế số

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, sáng 17/10, Quốc hội thảo luận ở tổ về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi).

Phát biểu tại tổ, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng điểm mới đột phá trong dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) là chuyển từ tiền kiểm, cấp phép sang đăng ký, hậu kiểm dựa trên dữ liệu. Đây là thay đổi mang tính cách mạng.

Dự thảo Luật giảm 14 thủ tục hành chính xuống còn 1 thủ tục là đăng ký điện tử. Các cơ quan quản lý chỉ kiểm tra tính đầy đủ của hồ sơ, không thẩm định nội dung; doanh nghiệp phải tự chịu trách nhiệm và thực hiện hậu kiểm. Đánh giá hướng đi này đúng tinh thần cải cách, giảm rào cản gia nhập thị trường, phù hợp với kinh tế số, tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ hậu kiểm chỉ hiệu quả khi có dữ liệu thực và công cụ giám sát đủ mạnh.

Nếu hệ thống chia sẻ dữ liệu giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý chưa hoàn thiện hoặc tiêu chí, mức độ rủi ro còn chung chung thì hậu kiểm dễ trở thành hình thức, tạo gánh nặng đột xuất cho doanh nghiệp.

Vì vậy, Chủ tịch Quốc hội đề nghị, cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra phải làm rõ nghĩa vụ chia sẻ dữ liệu tối thiểu về mã định danh bưu gửi; đồng thời quy định lộ trình chuyển đổi số bắt buộc cho doanh nghiệp quy mô lớn, kèm hỗ trợ kỹ thuật cho doanh nghiệp nhỏ.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý phân định rõ ranh giới giữa bưu chính, vận tải và logistics.

Dự thảo Luật xác định dịch vụ bưu chính theo bản chất hoạt động là chấp nhận, chia nhỏ, vận chuyển, phát và các công đoạn gắn trực tiếp với bưu gửi như xử lý đơn hàng, đóng gói, hoàn trả trên mạng bưu chính cố định và khả năng truy vết, loại trừ vận tải, kho bãi logistics độc lập.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng, đây là điểm then chốt để giải quyết chồng chéo kéo dài nhiều năm; đánh giá cách tiếp cận theo bản chất thay vì tên gọi là tiến bộ.

Tuy nhiên, nếu chưa đủ cụ thể, doanh nghiệp sẽ lách hoặc bị quản lý chồng chéo. Do đó, cần bổ sung tiêu chí định lượng rõ ràng hơn, làm rõ trách nhiệm của các chủ thể trong chuỗi nhiều tầng của lĩnh vực bưu chính.

Vấn đề tiếp theo được Chủ tịch Quốc hội yêu cầu là định danh, truy vết bưu gửi, quản lý theo rủi ro - nền tảng của bưu chính số. Mỗi bưu gửi được gắn mã định danh duy nhất từ lúc chấp nhận, duy trì suốt hành trình, thu thập thông tin người gửi theo mức độ rủi ro.

Theo Chủ tịch Quốc hội, đây là bước tiến quan trọng để chuyển từ quản lý phát hiện vi phạm sang phòng ngừa rủi ro, phù hợp với kinh tế số và yêu cầu an ninh.

Tuy nhiên, cần cân bằng với quyền riêng tư và chi phí tuân thủ; quy định rõ nguyên tắc tối thiểu cần thiết, phân tầng rủi ro minh bạch (ví dụ dựa trên giá trị hàng hóa, loại hàng, lịch sử người gửi, điểm đến) để bảo vệ dữ liệu cá nhân theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý, dịch vụ bưu chính phổ cập và công ích mở rộng phải tính đến tính bền vững về tài chính, hướng đến vùng sâu, vùng xa.

Người dân miền núi, biên giới, hải đảo cần tiếp cận dịch vụ với giá hợp lý. Rủi ro lớn nhất là cơ chế tài chính nếu không bù đắp, không minh bạch, ổn định thì dễ tạo ra méo mó cạnh tranh hoặc gánh nặng cho doanh nghiệp tư nhân.

Do đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị xác định rõ những dịch vụ công ích mà thị trường không giải quyết được; cơ chế bù đắp phải dựa trên chi phí thực tế, kiểm toán độc lập và không làm méo mó thị trường cạnh tranh; ưu tiên phát triển điểm phục vụ đa năng kết hợp dịch vụ công ích, dịch vụ số.

Ghi nhận dự thảo Luật đã nắm bắt xu thế: bưu chính không còn là "thư tín" nữa mà là hạ tầng thiết yếu của kinh tế số, của dòng chảy hàng hóa; việc chuyển sang quản lý trên dữ liệu, hậu kiểm và định danh là bước tiến lớn, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, dự thảo Luật cần làm sâu sắc ranh giới pháp lý; xây dựng hệ thống dữ liệu và hậu kiểm thực chất; bảo đảm cơ chế tài chính công ích minh bạch, bền vững, đồng thời cân bằng giữa tạo thuận lợi kinh doanh với bảo vệ người tiêu dùng và an ninh mạng lưới.

Trong phiên họp sáng 17/10, thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường, các đại biểu Quốc hội cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật; đánh giá cao nỗ lực của cơ quan chủ trì soạn thảo trong quá trình xây dựng dự án Luật.

Liên quan đến quy định về kiểm định viên và tổ chức kiểm định tại Điều 25, đại biểu Võ Thanh Tùng (thành phố Huế) ghi nhận việc dự thảo đã chỉnh lý thuật ngữ, tạo điều kiện tháo gỡ vướng mắc cho các đơn vị trực thuộc, trung tâm kiểm định tại các sở, ngành, địa phương, trường học và doanh nghiệp.

Tuy nhiên, khi chuyển sang cơ chế hậu kiểm, vai trò và trách nhiệm của kiểm định viên mang tính quyết định rất lớn, nhưng hiện trong dự thảo Luật chưa có khái niệm cụ thể về kiểm định viên.

Đại biểu Võ Thanh Tùng đề nghị bổ sung vào Luật các quy định mang tính nguyên tắc về tiêu chuẩn nghề nghiệp, chế độ đào tạo, điều kiện thu hồi chứng chỉ cũng như trách nhiệm pháp lý đối với cá nhân kiểm định viên - những người trực tiếp ký kết quả kiểm định có giá trị pháp lý cao.

Về chuyển đổi số và gắn mã định danh duy nhất, đại biểu chỉ ra các quy định hiện hành còn khá chung chung, dẫn đến cách hiểu tất cả các loại phương tiện đo và cá nhân đều phải thực hiện định danh.

Điều này nếu áp dụng cào bằng đối với cả phương tiện đo nhóm 1 và nhóm 2 sẽ tạo ra gánh nặng chi phí và thủ tục hành chính rất lớn cho người dân, doanh nghiệp.

Vì vậy, đại biểu đề xuất chỉnh sửa quy định theo hướng, chỉ bắt buộc gán mã đối với phương tiện đo nhóm 2 và chuẩn đo lường liên quan; còn đối với phương tiện đo nhóm 1, áp dụng theo hướng khuyến khích.

Đồng thời, việc kết nối dữ liệu trực tiếp chỉ nên yêu cầu đối với các tổ chức kiểm định được chỉ định và đơn vị cung cấp dịch vụ công thiết yếu; đối với doanh nghiệp thông thường cần áp dụng thủ tục khai báo đơn giản, miễn phí nhằm tiết kiệm tối đa chi phí tuân thủ./.