Già làng Cơ Tu biết dựng Gươl, tạc tượng, chơi hàng chục nhạc cụ
XEM CLIP: Già làng A Lăng Đợi trình diễn một loại nhạc cụ truyền thống làm từ sừng sơn dương
Ở thôn Trường Sơn, xã Đông Giang, TP Đà Nẵng, ngôi nhà của già làng A Lăng Đợi từ lâu trở thành nơi lui tới của những người muốn tìm hiểu văn hóa Cơ Tu.
Trong nhà có cồng chiêng, khèn Abel, tù và, sáo, tượng gỗ, thổ cẩm cùng nhiều vật dụng gắn với đời sống của người Cơ Tu. Thanh niên, học sinh trong vùng cũng thường tìm tới học đánh chiêng, chơi nhạc cụ, múa và điêu khắc gỗ.
Khi ở làng, già Đợi truyền dạy cho lớp trẻ. Có dịp rời núi, ông lại mang tiếng chiêng, điệu múa và những câu chuyện của người Cơ Tu đến các sân khấu, lễ hội, điểm du lịch.
Đưa bản sắc Cơ Tu đến gần du khách
A Lăng Đợi, sinh năm 1964, sinh ra và lớn lên ở làng Gừng. Năm 15 tuổi, ông theo người cậu là già làng A Ting Neh học điêu khắc gỗ truyền thống.
Từ những việc phụ ban đầu, ông dần thành thạo đục đẽo, tạo hình, làm hoa văn trên nhà Gươl và tạc tượng. Qua bàn tay ông, những thân gỗ được tạo hình thành các hình tượng gắn với đời sống Cơ Tu, từ lao động thường ngày đến sinh hoạt lễ hội.
Nhưng điêu khắc chỉ là một phần trong vốn hiểu biết của già Đợi. Ông còn biết dựng nhà Gươl, nhà Moong, đánh cồng chiêng, thực hành nhiều điệu múa, nghi lễ và chơi thành thạo hàng chục loại nhạc cụ truyền thống.
Điều gì chưa biết hoặc chưa thật sự am hiểu, ông lại tìm đến những già làng, nghệ nhân ở các vùng Cơ Tu khác để học hỏi.
“Cái gì mình chưa biết thì phải tìm người biết để học. Văn hóa Cơ Tu nhiều cái hay lắm, mỗi nơi lại có những điều mình cần học thêm”, già Đợi nói.
Cứ thế, vốn hiểu biết của ông được bồi đắp qua nhiều năm. Học được điều gì, già Đợi lại tìm cách truyền cho người khác.
A Lăng Đợi thường xuyên tham gia các chương trình giao lưu văn hóa tại Đà Nẵng, Hội An, TPHCM, Hà Nội và nhiều địa phương; khi biểu diễn nhạc cụ, lúc tái hiện nghi lễ, khi lại hướng dẫn người trẻ học múa, đánh chiêng, giới thiệu đặc sản địa phương...
Năm 2019, ông cùng một số nghệ nhân tham gia dựng không gian làng Cơ Tu tại Toom Sara (xã Hòa Vang). Từ nhà Gươl, nhà Moong đến các chi tiết điêu khắc, trang trí đều được thực hiện theo kiến trúc truyền thống. Sau đó, già Đợi tiếp tục tham gia biểu diễn, giao lưu với du khách tại đây.
Giữa năm 2020, ông được mời xuống Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh để truyền dạy điệu múa Tung tung Da dá, cách đánh trống và giữ nhịp chiêng cho các diễn viên.
Nhiều năm nay, ông còn góp mặt trong các chương trình văn hóa tại Khu du lịch sinh thái Cổng Trời Đông Giang, cùng các nghệ nhân biểu diễn cồng chiêng, nhạc cụ, điệu múa và giới thiệu nét sinh hoạt truyền thống với du khách.
Với già Đợi, rời làng đi biểu diễn không chỉ để người xem thưởng thức một tiết mục. Qua tiếng chiêng, điệu múa, nhạc cụ hay ngôi nhà Gươl, ông mong nhiều người hiểu hơn về đời sống, phong tục và những giá trị người Cơ Tu gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Trao truyền bản sắc cho thế hệ trẻ
Ở quê nhà, điều già Đợi dành nhiều tâm sức vẫn là truyền lại những gì mình biết cho lớp trẻ.
Từ những buổi tập ở địa phương, ông gây dựng một đội văn nghệ gồm nhiều em nhỏ. Các em được học đánh cồng chiêng, chơi nhạc cụ, múa Tung tung Da dá và thường xuyên tham gia biểu diễn, giao lưu tại các lễ hội, sự kiện văn hóa.
A Ting Quý, học sinh lớp 5 Trường Tiểu học Prao, là một trong những thành viên của đội cồng chiêng nhí.
“Lúc đầu em thấy đánh chiêng khó lắm, phải nhớ từng nhịp và nghe các bạn để đánh cho đều. Già Đợi chỉ cho chúng em từng chút một. Chúng em thấy vui khi mọi người xem mình đánh chiêng, múa. Em muốn học thật giỏi để sau này có thể chỉ lại cho các em nhỏ hơn”, Quý chia sẻ.
Theo già Đợi, văn hóa truyền thống chỉ thực sự được gìn giữ khi lớp trẻ biết, hiểu và tự mình thực hành.
“Tôi mong có thêm những lớp truyền dạy văn hóa cho con cháu. Mình biết được gì thì cố gắng truyền lại, để sau này tiếng chiêng, điệu múa và những phong tục của người Cơ Tu vẫn còn”, già Đợi nói.
Những đóng góp của A Lăng Đợi trong gìn giữ, truyền dạy và quảng bá văn hóa Cơ Tu được địa phương ghi nhận. Ông là một trong 26 nghệ nhân tiêu biểu từng được UBND huyện Đông Giang (cũ) tặng giấy khen về đóng góp trong gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.
Những gì từng được thế hệ trước trao lại, già Đợi hôm nay tiếp tục gửi vào tiếng chiêng, điệu múa của những đứa trẻ. Với ông, đó là cách để văn hóa Cơ Tu không chỉ hiện diện trên sân khấu hay trong những cuộc giao lưu, mà tiếp tục sống trong chính cộng đồng.
