Hoàn thiện 5 nội dung trọng tâm Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo

Chiều 13/11, tại Nhà Quốc hội, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi).

Báo cáo tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết, dự thảo Luật đã được Chính phủ nghiên cứu, tiếp thu trên cơ sở 50 lượt đại biểu Quốc hội (ĐBQH) phát biểu tại tổ, 14 lượt phát biểu tại hội trường, cùng ý kiến góp ý bằng văn bản của 10 ĐBQH, 5 Đoàn ĐBQH và Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại.

Quá trình chỉnh lý tập trung vào 5 nhóm vấn đề lớn, nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý, khai thác và bảo vệ tài nguyên, môi trường biển, đồng thời tạo điều kiện khơi thông nguồn lực phát triển kinh tế biển.

Hoàn thiện cơ chế quản lý, khai thác không gian biển

Theo Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp, một trong những nội dung trọng tâm là làm rõ cơ chế quản lý tổng hợp và điều phối sử dụng không gian biển. Dự thảo Luật phân định trách nhiệm giữa cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp và cơ quan có thẩm quyền quyết định; bảo đảm không làm thay đổi thẩm quyền quản lý của các ngành, không phát sinh thêm phân cấp quản lý thủ tục hành chính.

Việc phân bổ không gian biển được gắn với quy hoạch, điều kiện tự nhiên và khả năng chịu tải của môi trường, đồng thời thiết lập cơ chế xử lý xung đột giữa các hoạt động sử dụng biển.

Đối với cơ chế sử dụng khu vực biển, dự thảo Luật rà soát, hoàn thiện đồng bộ các quy định về giao, cho thuê, đăng ký, đấu giá, sử dụng chung và sử dụng đa mục đích. Các quyền chuyển nhượng, góp vốn, thế chấp được phân định theo hình thức sử dụng, phương thức nộp tiền và điều kiện tương ứng.

Dự thảo cũng làm rõ căn cứ thu hồi, bồi thường, hỗ trợ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân; kiểm soát việc thay đổi chủ thể quyền sở hữu, quyền kiểm soát tại những khu vực nhạy cảm hoặc có yếu tố nước ngoài.

Một nhóm nội dung khác là thúc đẩy kinh tế biển xanh gắn với khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Các chính sách ưu đãi, hỗ trợ được xác định theo tiêu chí, điều kiện, thời gian và kết quả có thể kiểm chứng, đi kèm cơ chế kiểm tra, giám sát.

Dự thảo khuyến khích phát triển năng lượng tái tạo, công nghệ sinh học, công nghệ môi trường; đồng thời hoàn thiện hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu dùng chung và bản sao số biển quốc gia phục vụ công tác quản lý, dự báo, cảnh báo.

Về bảo vệ môi trường biển, các quy định kiểm soát nguồn thải từ đất liền và hoạt động trên biển, thu gom, xử lý rác thải, giảm thiểu rác thải nhựa và ứng phó sự cố môi trường được tiếp tục hoàn thiện. Việc phục hồi hệ sinh thái biển gắn với đánh giá khả năng chịu tải, ưu tiên giải pháp dựa vào tự nhiên, xác định rõ trách nhiệm thực hiện, nguồn lực và cơ chế giám sát kết quả.

Dự thảo cũng chú trọng bảo đảm quyền tiếp cận biển và sinh kế hợp pháp của người dân. Trách nhiệm của chủ dự án và chính quyền địa phương trong đánh giá ảnh hưởng, giảm thiểu tác động, hỗ trợ chuyển đổi nghề, tạo việc làm được làm rõ.

Đối với các cá nhân nuôi trồng thủy hải sản từ trước ngày 30/3/2021 nhưng chưa được giao khu vực biển, dự thảo quy định việc rà soát, sắp xếp tại chỗ, di dời hoặc hỗ trợ chuyển đổi sinh kế theo đề án của địa phương, phù hợp điều kiện thực tế và khả năng bố trí không gian biển.

Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp nhấn mạnh, xuyên suốt các nội dung chỉnh lý là yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh, chủ quyền và lợi ích quốc gia, phù hợp với chế độ pháp lý của từng vùng biển và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Làm rõ trách nhiệm điều phối, kiểm soát sức chịu tải môi trường biển

Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đánh giá Chính phủ và cơ quan chủ trì soạn thảo đã nghiêm túc nghiên cứu, tiếp thu, giải trình các ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cơ quan thẩm tra và đại biểu Quốc hội.

Tuy nhiên, qua rà soát, Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị tiếp tục làm rõ một số vấn đề quan trọng.

Đối với cơ quan đầu mối giúp Chính phủ tổ chức thực hiện cơ chế điều phối các hoạt động sử dụng không gian biển, Ủy ban cho rằng đây là nhiệm vụ lớn, liên quan đến nhiều bộ, ngành, do đó cần giao cho cấp có thẩm quyền cao hơn cấp bộ thực hiện.

Tại Điều 21 về xử lý xung đột, chồng lấn trong sử dụng không gian biển, dự thảo chưa xác định rõ cơ quan có thẩm quyền ra quyết định cuối cùng. Nếu không quy định cụ thể, việc xác định trách nhiệm sẽ gặp khó khăn, kéo dài thời gian xử lý. Vì vậy, cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung nguyên tắc và thẩm quyền giải quyết, xác định rõ đơn vị xử lý hoặc cơ chế báo cáo cấp có thẩm quyền.

Về giấy chứng nhận quyền sử dụng khu vực biển và quyền sở hữu tài sản gắn liền với khu vực biển, Ủy ban đánh giá dự thảo đã lần đầu tiên đưa ra các quy định liên quan đến vấn đề này. Tuy nhiên, cần bổ sung quy định xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông để quản lý các giấy chứng nhận, tương tự cách thức quản lý dữ liệu trong lĩnh vực đất đai.

Đáng chú ý, vấn đề sức chịu tải của môi trường biển được xác định là nội dung phức tạp, cần có phương thức và tiêu chuẩn chung để áp dụng thống nhất. Cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung phương thức đánh giá tác động cộng dồn của nhiều hoạt động trong cùng khu vực biển, cũng như đánh giá khả năng chịu tải trong kiểm soát nước thải từ đất liền, hải đảo ra biển.

Đối với những vùng biển đã được công bố không còn khả năng chịu tải, cần có biện pháp quản lý, kiểm soát chặt chẽ, không cấp phép thêm các hoạt động mới. Nếu không quy định rõ, việc phục hồi môi trường biển cũng như hoạt động sản xuất, kinh doanh, du lịch có thể bị ảnh hưởng.

Về hiệu lực thi hành, Ủy ban đề nghị Chính phủ rà soát kỹ các điều khoản chuyển tiếp, tránh phát sinh khoảng trống pháp lý, nguy cơ trục lợi, thất thoát ngân sách nhà nước hoặc gây khó khăn cho doanh nghiệp, trong đó có những vấn đề liên quan đến khoảng lùi xây dựng.

Tại phiên họp, các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất với nhiều nội dung của dự thảo, đồng thời đề nghị bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với các luật có liên quan như Luật Đất đai (sửa đổi), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.

Một số ý kiến tập trung vào phạm vi điều chỉnh của dự thảo, cơ chế đấu giá quyền sử dụng khu vực biển tại Điều 27 và việc tiếp tục nghiên cứu quy định về sức chịu tải của môi trường biển.

Thống nhất trình Quốc hội xem xét thông qua dự thảo Luật

Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đánh giá cao sự chủ động, trách nhiệm của Chính phủ và các cơ quan chủ trì soạn thảo, chủ trì thẩm tra trong nghiên cứu, tiếp thu, giải trình ý kiến của đại biểu Quốc hội tại tổ và hội trường.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản nhất trí với nhiều nội dung giải trình, tiếp thu, chỉnh lý của Chính phủ, đồng thời đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường và các cơ quan liên quan để rà soát, hoàn thiện từng điều, khoản của dự thảo.

Việc chỉnh lý cần tiếp thu đầy đủ ý kiến của Chủ tịch Quốc hội, các ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cơ quan chủ trì thẩm tra và những ý kiến xác đáng của đại biểu Quốc hội. Đối với những nội dung chưa được tiếp thu, nhất là các vấn đề còn ý kiến khác nhau, Chính phủ cần giải trình, làm rõ để Quốc hội có cơ sở xem xét, quyết định.

Đối với dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi), Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất đề nghị Chính phủ tiếp tục nghiên cứu, rà soát, hoàn thiện 5 nội dung trọng tâm gồm: cơ chế điều phối liên ngành và giải quyết xung đột trong quản lý, sử dụng không gian biển; xây dựng, quản lý đảo nhân tạo và công trình trên biển; giấy chứng nhận quyền sử dụng liên quan đến khu vực biển; quản lý sức chịu tải của môi trường biển; khoảng lùi về xây dựng.

Trên cơ sở kết quả phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét thông qua dự thảo Luật sau khi được tiếp thu, chỉnh lý theo kết luận của phiên họp.

Chính phủ chịu trách nhiệm toàn diện về việc tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo Luật, cả về nội dung chính sách và kỹ thuật lập pháp, bảo đảm chất lượng và tiến độ để trình Quốc hội xem xét, quyết định vào cuối Kỳ họp này.