Hoàn thiện chính sách môi trường, giảm thủ tục và tăng cường hậu kiểm

Ngày 12/11, tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội thảo tham vấn dự thảo Nghị định và Thông tư quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. Thứ trưởng Lê Trọng Yên chủ trì hội thảo, với sự tham gia của đại diện các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp và chuyên gia.

Hội thảo diễn ra trong bối cảnh Quốc hội đang xem xét dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, dự kiến thông qua vào cuối tháng 11/2026. Việc xây dựng đồng thời các văn bản hướng dẫn nhằm bảo đảm chính sách mới được triển khai kịp thời, đồng bộ, khắc phục những bất cập sau gần 5 năm thực hiện Luật Bảo vệ môi trường năm 2020.

Thứ trưởng Lê Trọng Yên nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy quản lý, bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường. Trong đó, cần chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu tập trung xử lý chất thải sang thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, ứng dụng công nghệ để tái chế, thu hồi tài nguyên và hạn chế chôn lấp.

Đơn giản hóa thủ tục, phân cấp gắn với trách nhiệm quản lý

Ông Nguyễn Hồng Quang, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, trình bày những nội dung chính của dự thảo Nghị định và Thông tư, tập trung vào tám nhóm vấn đề trọng tâm, gồm bảo vệ các thành phần môi trường, đánh giá tác động môi trường, cấp phép môi trường, quản lý chất thải, quan trắc và chuyển đổi số.

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất cắt giảm đối tượng phải có giấy phép môi trường, đơn giản hóa hồ sơ và giảm số biểu mẫu báo cáo đề xuất cấp giấy phép môi trường từ ba xuống còn một. Đồng thời, rà soát thủ tục cấp lại, điều chỉnh giấy phép và phân định rõ trách nhiệm của cơ quan thẩm định.

Các nội dung sửa đổi được xây dựng theo hướng giảm chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu phòng ngừa, kiểm soát ô nhiễm. Việc phân cấp, phân quyền cũng được đặt trong mối quan hệ với năng lực thực thi và trách nhiệm kiểm tra, giám sát tại địa phương.

Ông Lê Hùng Thắng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình, cho rằng việc đơn giản hóa thủ tục đã tạo thuận lợi cho doanh nghiệp nhưng cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ hơn đối với các cơ sở có nguy cơ gây ô nhiễm, đặc biệt là hoạt động chăn nuôi.

Địa phương cũng kiến nghị hoàn thiện hướng dẫn về định mức, đơn giá vận chuyển, xử lý chất thải và cải tạo, phục hồi môi trường, bảo đảm thống nhất trong quá trình áp dụng, tránh phát sinh khó khăn cho cơ quan quản lý và doanh nghiệp.

Bên cạnh cải cách thủ tục, dự thảo tiếp tục hoàn thiện quy định về phân loại, thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt; thúc đẩy tái chế, tái sử dụng chất thải và thực hiện trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu (EPR).

Tăng cường hậu kiểm, thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý môi trường

Trao đổi, giải trình các ý kiến tại hội thảo, ông Tăng Thế Cường, Cục trưởng Cục Môi trường, cho biết cơ quan soạn thảo đã tiếp nhận nhiều góp ý liên quan đến tái chế chất thải, EPR, nhãn sinh thái, quy chuẩn nước thải, vùng phát thải thấp và phát triển kinh tế tuần hoàn.

Đối với vùng phát thải thấp, ông Tăng Thế Cường làm rõ dự thảo hiện tập trung chủ yếu vào kiểm soát phát thải từ phương tiện giao thông tại đô thị. Việc mở rộng khái niệm sang các lĩnh vực sản xuất hoặc khu vực nông nghiệp phát thải thấp cần tiếp tục nghiên cứu, bởi mỗi loại hình có đặc điểm và yêu cầu quản lý khác nhau.

Liên quan đến quản lý chất thải, Cục trưởng nhấn mạnh định hướng thúc đẩy tái chế, tái sử dụng, hình thành các chuỗi liên kết trong sản xuất để khai thác giá trị tài nguyên từ chất thải. Đây cũng là cơ sở để phát triển kinh tế tuần hoàn, giảm phụ thuộc vào phương pháp chôn lấp.

Ông Tăng Thế Cường cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tính chính xác, minh bạch của dữ liệu quan trắc môi trường nhằm nâng cao hiệu quả giám sát và kiểm soát ô nhiễm. Theo Cục trưởng, thực tế đã xuất hiện tình trạng thiết bị quan trắc bị can thiệp, làm sai lệch kết quả đo, khiến dữ liệu không phản ánh đúng mức độ phát thải của cơ sở sản xuất.

Vì vậy, việc đổi mới cơ chế quản lý hoạt động quan trắc phải đi đôi với tăng cường kiểm tra, giám sát, kiểm soát chất lượng dữ liệu và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Đây là yêu cầu quan trọng khi chuyển từ quản lý dựa nhiều vào thủ tục hành chính sang giám sát theo mức độ rủi ro.

Đối với chuyển đổi số, ông Tăng Thế Cường cho biết việc thực hiện thủ tục cấp phép môi trường trực tuyến cần được triển khai trên nền tảng dữ liệu đồng bộ, có khả năng kết nối, chia sẻ giữa các cơ quan quản lý.

Khi hệ thống được hoàn thiện, doanh nghiệp có thể thực hiện kê khai, nộp hồ sơ và khai thác thông tin trên môi trường điện tử, hạn chế việc cung cấp lại những dữ liệu đã có. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang triển khai kế hoạch chuyển đổi số, hướng tới bảo đảm các đơn vị có đủ điều kiện thực hiện trong năm 2027.

Cục trưởng cũng đề cập việc tăng cường phối hợp giữa Cục Môi trường và lực lượng Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường trong kiểm tra, giám sát, nâng cao hiệu quả hậu kiểm, nhất là đối với những cơ sở có nguy cơ gây ô nhiễm.

Trước những kiến nghị của địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp, ông Tăng Thế Cường khẳng định cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu để hoàn thiện dự thảo Nghị định và Thông tư, trong đó chú trọng các quy định chi tiết, biểu mẫu và hướng dẫn thực hiện nhằm bảo đảm tính khả thi khi áp dụng.

Kết luận hội thảo, Thứ trưởng Lê Trọng Yên yêu cầu tiếp tục rà soát các nội dung dự thảo, khắc phục những tồn tại, hạn chế trong thực thi pháp luật về bảo vệ môi trường. Việc hoàn thiện chính sách cần bảo đảm tính đồng bộ, rõ ràng, đẩy mạnh phân cấp gắn với trách nhiệm và nguồn lực thực hiện, đồng thời nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát.

Các ý kiến góp ý tại hội thảo sẽ là cơ sở để cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện hai dự thảo văn bản, hướng tới tháo gỡ khó khăn cho địa phương và doanh nghiệp, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và thúc đẩy phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường.