Chủ tịch Quốc hội: Bảo vệ Thẩm phán là bảo vệ tính độc lập của hoạt động xét xử và sự tôn nghiêm của Tòa án
Thể chế hóa chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước về bảo vệ Thẩm phán
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại Phiên họp
Sáng 24/9, tại Phiên họp thứ 6 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH), sau khi nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Nghị quyết của UBTVQH quy định vể chế độ bảo vệ Thẩm phán, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tiến hành thảo luận, xem xét về nội dung này.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhất trí với sự cần thiết ban hành Nghị quyết này; cũng như cơ bản thống nhất với các nội dung của dự thảo Nghị quyết.
Bảo vệ Thẩm phán là bảo vệ tính độc lập của hoạt động xét xử và sự tôn nghiêm của Tòa án
Phát biểu tại Phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cơ bản thống nhất với Tờ trình của TANDTC và Báo cáo thẩm tra dự án Nghị quyết của UBTVQH quy định về chế độ bảo vệ Thẩm phán. Chủ tịch Quốc hội cho rằng, nếu chúng ta quan tâm, chăm lo tốt hơn đến chế độ bảo vệ Thẩm phán thì chất lượng xét xử của các phiên tòa sẽ tốt hơn, bớt oan sai và tạo niềm tin cho người dân và doanh nghiệp.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại Phiên họp
Tán thành với sự cần thiết ban hành Nghị quyết, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, thực tế cho thấy, nguy cơ Thẩm phán bị đe dọa, xúc phạm... là có thật trong thời gian qua. “Do đó, bảo vệ Thẩm phán không phải là một đặc quyền cho một chức danh mà là bảo vệ tính độc lập của hoạt động xét xử và sự tôn nghiêm của Tòa án. Người dân chỉ tin vào Thẩm phán phán quyết khi người “cầm cân nảy mực” không bị chi phối bởi sự sợ hãi và áp lực”, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.
Góp ý về phạm vi điều chỉnh và tính thống nhất của hệ thống pháp luật, Chủ tịch Quốc hội cho biết, Nghị quyết đã cụ thể hóa Điều 112 của Luật Tổ chức Tòa án nhân dân, vì vậy trước hết phải đảm bảo đúng thẩm quyền của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và không chồng lấn với các luật, các văn bản khác. Nội dung luật đã giao cho Chánh án Tòa án nhân dân tối cao quy định chi tiết hoặc thuộc Bộ luật Hình sự sắp sửa đổi, Luật Cán bộ, công chức thì đề nghị không quy định lại. Nếu quy định lại mà diễn đạt khác thì sẽ sinh ra nhiều cách hiểu khi áp dụng.
Các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại Phiên họp
Mặt khác, rủi ro trong hoạt động tố tụng không chỉ đặt ra với Thẩm phán mà còn đặt ra với nhiều chức danh khác trong Tòa án, trong các cơ quan điều tra, truy tố, thi hành án. Chủ tịch Quốc hội đề nghị rà soát nội dung chung được quy định đồng bộ, tránh cùng một rủi ro nhưng mức độ bảo vệ lại khác nhau giữa các chức danh, cần quy định để đảm bảo tương đối hài hòa giữa các chức danh. Theo đó, đề nghị cân nhắc quy định Thẩm phán được bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp tại điểm c khoản 3 Điều 5 của dự thảo Nghị quyết.
“Pháp luật hiện hành mới có bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp chủ yếu cho hành nghề tư. Hồ sơ chưa làm rõ ai đóng bảo hiểm cho những rủi ro nào, ai được hưởng thì lấy kinh phí từ đâu? Đề nghị tiếp tục nghiên cứu, đánh giá tác động để quy định các luật có liên quan, không quy định khi chưa có cơ chế thực hiện”, Chủ tịch Quốc hội đề nghị.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại Phiên họp
Đề cập về quy định thời hạn, trình tự áp dụng biện pháp bảo vệ Thẩm phán tại Điều 12 và Điều 14, Chủ tịch Quốc hội cho biết, dự thảo Nghị quyết dùng một khung thời hạn chung cho cả 3 nhóm nội dung bảo vệ. Theo Chủ tịch Quốc hội, cần tách bạch loại tình huống với 2 logic xử lý khác nhau.
“Khi tính mạng, sức khỏe bị đe dọa thì phải bảo vệ ngay, áp dụng các biện pháp tạm thời trước, còn đánh giá và quyết định sau. Thời hạn tính bằng giờ, do đó phải làm được cả ở vùng sâu, vùng biên giới, hải đảo. Còn bảo vệ công tác, xử lý kiến nghị và quyết định nhân sự thì phải xử lý theo quy trình công tác cán bộ. Ấn định thời gian quá ngắn thì sẽ không thực hiện được”, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.
Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội Lê Thị Nga phát biểu
Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội Lê Tấn Tới phát biểu
Cùng với đó, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị thế nào là “trường hợp khẩn cấp” và ai xác định. Căn cứ theo các xem xét gắn với tính chất, mức độ hành vi đe dọa như Luật Tổ chức Tòa án nhân dân quy định, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, việc bảo vệ phải dựa trên tiêu chí rõ ràng.
Liên quan đến đề nghị áp dụng biện pháp bảo vệ, tổ chức thực hiện tại Điều 11 và Điều 19, Chủ tịch Quốc hội nhận thấy, mô hình Tòa án đã được sắp xếp lại, hình thành các Tòa án phúc thẩm thuộc TANDTC, do đó, đề nghị rà soát quy định về chủ thể có đề nghị áp dụng các biện pháp bảo vệ để vừa thống nhất với Luật Tổ chức Tòa án nhân dân, vừa không để khoảng trống ở bất kỳ cấp nào của Tòa án. Đồng thời, việc giao quân đội áp dụng biện pháp bảo vệ đối với Thẩm phán, Tòa án quân đội cần được luận giải rõ căn cứ để đảm bảo thống nhất trong hệ thống pháp luật.
Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng giải trình, làm rõ một số vấn đề Ủy ban Thường vụ Quốc hội nêu
Giải trình tại Phiên họp, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng cho biết sẽ tiếp thu tối đa ý kiến của Chủ tịch Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội và các ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Về bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp, Chánh án Nguyễn Văn Quảng nêu rõ, vấn đề này được thảo luận rất kỹ trong quá trình chuẩn bị và đã trao đổi với các Bộ như Bộ Tài chính.
Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Duy Giảng phát biểu
“Bây giờ đang có một vướng mắc. Quy định của điểm c khoản 3 của Quy định số 183-QĐ/TW có khái niệm “ bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp” cho tất cả các chức danh tư pháp. Nhưng trong Luật Bảo hiểm chỉ giới hạn việc bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp. Như vậy, giữa quy định của Đảng với quy định của pháp luật hiện nay đang không thống nhất”, Chánh án Nguyễn Văn Quảng chia sẻ.
Do đó, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao cho rằng, trong Nghị quyết lần này, Tòa án nhân dân tối cao chỉ nêu ra, nhắc lại Quy định số 183-QĐ/TW để làm cơ sở pháp lý cho việc sắp tới đây sửa Luật Bảo hiểm thì đưa nội dung này vào trong Luật Bảo hiểm. Còn trong nội dung của dự thảo Nghị quyết thì không quy định về chế độ cụ thể đối với bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua về nguyên tắc dự thảo Nghị quyết của UBTVQH quy định về chế độ bảo vệ Thẩm phán
Kết luận nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất sự cần thiết ban hành Nghị quyết và nhận thấy Tòa án nhân dân tối cao đã chuẩn bị Hồ sơ đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Hồ sơ dự án Nghị quyết đầy đủ, cơ bản bảo đảm chất lượng.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định phát biểu kết luận
Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng hoan nghênh Ủy ban Pháp luật Tư pháp cùng Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội đã phối hợp thẩm tra Nghị quyết và thể hiện rõ quan điểm.
Đánh giá cao Tòa án nhân dân tối cao đã có Báo cáo tiếp thu, giải trình ý kiến thẩm tra rất đầy đủ, chi tiết và khẩn trương, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất việc Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ ban hành Nghị quyết này trong thời gian tới sau khi Tòa án nhân dân tối cao có Báo cáo tiếp thu, giải trình bằng văn bản.
Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Nghị quyết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất một số nội dung sau đây:
100% thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội có mặt biểu quyết thông qua về nguyên tắc dự thảo Nghị quyết của UBTVQH quy định về chế độ bảo vệ Thẩm phán
Thứ nhất, thống nhất phạm vi điều chỉnh của dự thảo Nghị quyết, tán thành như dự thảo Nghị quyết đã tiếp thu chỉnh lý, vừa thể chế hóa quy định của Luật Tổ chức Tòa án nhân dân, vừa thể chế hóa Quy định số 183-QĐ/TW của Bộ Chính trị.
Thứ hai, về quy định Thẩm phán được “bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp”, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nêu rõ, đây là nội dung mới, các luật hiện hành chưa có quy định, chưa có sự đồng thuận cao của các cơ quan và quy định nội dung này trong Nghị quyết cũng chưa thực hiện được ngay. Do đó, chưa quy định trong dự thảo Nghị quyết về nội dung này.
“Tuy nhiên, đây là một công việc cần phải làm sớm để thể chế hóa Quy định số 183-QĐ/TW của Bộ Chính trị. Đây cũng là nội dung thuộc lĩnh vực pháp luật về bảo hiểm, do đó, đề nghị Chính phủ chỉ đạo việc hoàn chỉnh Luật về Bảo hiểm xã hội, trong đó, thể chế hóa Quy định số 183-QĐ/TWcủa Bộ Chính trị về vấn đề bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp của các chức danh tư pháp”, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị.
Đại diện Lãnh đạo Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Tư pháp, Bộ Nội vụ tại Phiên họp
Thứ ba, về vấn đề loại trừ, miễn giảm trách nhiệm của Thẩm phán, Nghị quyết có quy định chung về việc loại trừ, miễn nhiệm trách nhiệm của Thẩm phán trong quá trình thực hiện nhiệm vụ quyền hạn theo quy định pháp luật, bao gồm cả xét xử. “Tất cả mọi thứ là thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định pháp luật và dẫn chiếu sang các luật khác. Việc loại trừ trách nhiệm này thực hiện theo các luật của Quốc hội và các quy định khác có liên quan, kể cả quy định của Đảng nếu chưa được thể chế hóa”, Phó Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.
Thứ tư, về biện pháp bảo vệ Thẩm phán, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhất trí với dự thảo Nghị quyết đã được tiếp thu, chỉnh lý. Trong đó, quy định Chánh tòa Tòa Phúc thẩm TANDTC đề nghị cơ quan có thẩm quyền áp dụng biện pháp bảo vệ Thẩm phán, thân nhân Thẩm phán theo phân cấp của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao để phù hợp với mô hình tổ chức mới của Tòa án nhân dân. Đồng thời, đồng ý việc quy định đơn vị quân đội có thẩm quyền áp dụng biện pháp bảo vệ đối với Thẩm phán, thân nhân Thẩm phán trong Tòa quân sự để phù hợp với nhiệm vụ của các đơn vị trong quân đội.
Các đại biểu tại Phiên họp
Thứ năm, đề nghị nghiên cứu ý kiến chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội liên quan đến Điều 12, Điều 14 về vấn đề thời hạn bảo vệ Thẩm phán và thân nhân của Thẩm phán, cần phân loại mức độ bảo vệ gắn với thời hạn bảo vệ và yêu cầu bảo vệ đối với các trường hợp khác nhau. Những trường hợp cấp bách, quan trọng thì phải làm nhanh. Đối với trường hợp lâu dài thì vẫn phải bảo vệ, nhưng thời hạn phải khác và không đánh đồng các thời hạn này.
Trên cơ sở ý kiến chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội, ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ý kiến của TANDTC, VKSNDTC tại Phiên họp này và ý kiến của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, ý kiến tham gia của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị Tòa án nhân dân tối cao chủ trì phối hợp với Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tiếp thu, hoàn chỉnh dự thảo Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội để trình Ủy ban Thường vụ xem xét, thông qua bằng văn bản.
Cũng tại Phiên họp, 100% thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội có mặt biểu quyết thông qua về nguyên tắc dự thảo Nghị quyết của UBTVQH quy định về chế độ bảo vệ Thẩm phán.
