Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi)

Quang cảnh Phiên họp

Tham dự Phiên họp về phía Chính phủ, có Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu; Ủy viên Trung ương Đảng, Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Thứ trưởng Bộ Công an; cùng đại diện lãnh đạo các Bộ, ngành, cơ quan liên quan.

Hoàn thiện tổ chức, thẩm quyền của cơ quan điều tra, đáp ứng yêu cầu thực tiễn

Trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Thứ trưởng Bộ Công an nhấn mạnh sự cần thiết ban hành Luật, việc ban hành Luật dựa trên các chủ trương, quan điểm của Đảng về sắp xếp tổ chức, bộ máy Nhà nước theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, không tổ chức đơn vị hành chính cấp huyện; việc sửa đổi Luật dựa trên nền tảng Hiến pháp và các quy định của pháp luật liên quan đến tư pháp hình sự. Qua gần 10 năm thi hành, quy định của Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự đã bộc lộ một số vướng mắc, bất cập, chưa phù hợp với tình hình thực tiễn.

Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Thứ trưởng Bộ Công an trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi)

Về mục đích ban hành Luật, theo Thứ trưởng Bộ Công an, việc sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa chủ trương, quan điểm của Đảng; kiện toàn hệ thống cơ quan điều tra; hoàn thiện quy định về nhiệm vụ, quyền hạn, thẩm quyền điều tra; tháo gỡ các vướng mắc, bất cập trong thực tiễn.

Về phạm vi điều chỉnh, Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) quy định về nguyên tắc tổ chức điều tra hình sự; tổ chức bộ máy, nhiệm vụ, quyền hạn của Cơ quan điều tra; nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra; Điều tra viên và các chức danh khác trong điều tra hình sự; quan hệ phân công, phối hợp và kiểm soát trong hoạt động điều tra hình sự; bảo đảm điều kiện cho hoạt động điều tra hình sự và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Các đại biểu tham dự Phiên họp

Về bố cục và nội dung cơ bản của dự thảo Luật, dự thảo Luật gồm 08 chương, 52 điều (giảm 21 điều so với Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015; trong đó: bỏ 01 chương (Chương IV) và 24 điều; bổ sung 02 điều; giữ nguyên 07 điều; sửa đổi, bổ sung 43 điều.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung các quy định về cơ quan điều tra:

 - Quy định về tổ chức cơ quan điều tra và giao Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định về tổ chức bộ máy các cơ quan điều tra của Công an nhân dân và trong Quân đội nhân dân.

- Khi không tổ chức cơ quan điều tra của Viện kiểm sát nhân dân tối cao, bổ sung quy định về thẩm quyền của Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an; thẩm quyền của Cơ quan điều tra Viện kiểm sát quân sự Trung ương sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Quốc phòng.

- Bổ sung thẩm quyền điều tra của các cơ quan điều tra của Công an nhân dân và trong Quân đội nhân dân đối với các tội phạm khác theo phân công của Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng để giải quyết các vụ án trên thực tế nhằm bảo đảm tính khách quan.

Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Thứ trưởng Bộ Công an trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi)

Dự thảo Luật cũng sửa đổi, bổ sung các quy định về cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra và Công an cấp xã:

- Sửa đổi, bổ sung tên các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra của Hải quan, Kiểm lâm, Kiểm ngư, Công an nhân dân và Quân đội nhân dân phù hợp với tổ chức, bộ máy mới.

- Sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan Kiểm lâm, Hải quan, Kiểm ngư theo hướng chỉ giữ lại thẩm quyền khởi tố vụ án và tiến hành một số hoạt động điều tra trong thời hạn 07 ngày.

- Sửa đổi, bổ sung quy định về trách nhiệm, thời hạn phân loại thông tin về hành vi vi phạm pháp luật của Công an cấp xã khi tiếp nhận thông tin do cơ quan, tổ chức, cá nhân để phân loại, xác định tố giác, tin báo về tội phạm.

Các đại biểu tham dự Phiên họp

Bên cạnh đó, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung các quy định về Điều tra viên:

- Sửa đổi theo hướng chỉ quy định các ngạch Điều tra viên và tiêu chuẩn chung của Điều tra viên, giao Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định tiêu chuẩn của các ngạch Điều tra viên.

- Hoàn thiện quy định về cơ chế ủy quyền của Thủ trưởng Cơ quan điều tra cho Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Thủ trưởng.

- Bổ sung nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Điều tra viên trung cấp, Điều tra viên cao cấp là Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã khi được Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh uỷ quyền, phân công điều tra vụ án hình sự.

Dự thảo Luật cũng sửa đổi, bổ sung các quy định về ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong tổ chức, hoạt động điều tra hình sự.

Dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến, thông qua tại Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khoá XVI và có hiệu lực kể từ ngày 01/3/2027.

Đề nghị quy định rõ trong Luật những vấn đề liên quan đến quyền con người, quyền công dân

Trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra sơ bộ dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nêu rõ, Thường trực Ủy ban tán thành với nhiều nội dung trong Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật, thấy rằng dự án Luật đã thể chế hóa nhiều chủ trương, chính sách của Đảng về cải cách tư pháp; xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng, chống tội phạm, đáp ứng yêu cầu về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chủ trương bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra sơ bộ dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi)

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo dự án Luật tiếp tục rà soát để thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, chính sách của Đảng ban hành trong thời gian gần đây; rà soát kỹ quy định trong dự thảo, đối chiếu với các quy định liên quan để bảo đảm tính đồng bộ, tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Về tổ chức Cơ quan điều tra của Công an nhân dân và trong Quân đội nhân dân, Thường trực Ủy ban đề nghị quy định cụ thể về tổ chức bộ máy Cơ quan điều tra của Công an nhân dân và tổ chức bộ máy Cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân ngay tại Luật để bảo đảm phù hợp với phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật, quy định tại Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị và khoản 2 Điều 5 của Luật Tổ chức Quốc hội, thống nhất, đồng bộ với quy định về tổ chức bộ máy của Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân.

Các đại biểu tham dự Phiên họp

Về tiêu chuẩn đối với các ngạch Điều tra viên, theo Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Điều tra viên là chức danh tư pháp không những cần được đào tạo bài bản, có kinh nghiệm thực tiễn mà cần qua cơ chế kiểm tra, sàng lọc, đáp ứng tiêu chuẩn đầu vào trước khi trực tiếp thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được pháp luật quy định. Do đó, Thường trực Ủy ban đề nghị giữ lại quy định về tiêu chuẩn cụ thể đối với các ngạch Điều tra viên và thi tuyển lần đầu khi bổ nhiệm vào ngạch Điều tra viên, tương tự như quy định đối với Kiểm sát viên, Thẩm phán của Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân và Luật Tổ chức Tòa án nhân dân.

Về cơ chế ủy quyền, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu về cơ chế ủy quyền theo các nguyên tắc: việc ủy quyền cho Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra chỉ khi Thủ trưởng Cơ quan điều tra vắng mặt (giữ như quy định của Luật hiện hành); đối với việc ủy quyền cho Điều tra viên trung cấp, cao cấp là Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã thì cần làm rõ ranh giới giữa phân công và ủy quyền, phạm vi về lãnh thổ, về nhiệm vụ, quyền hạn được thực hiện và trách nhiệm của người ủy quyền, người được ủy quyền, đồng thời phải bảo đảm đồng bộ với các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.

Các đại biểu tham dự Phiên họp

Về hạn tuổi phục vụ của Điều tra viên, Thường trực Ủy ban đề nghị hạn tuổi phục vụ của Điều tra viên theo quy định của Luật Công an nhân dân và Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam.

Phát biểu tại Phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, đối với các dự án Luật có nội dung liên quan trực tiếp đến việc hạn chế quyền con người, quyền công dân, các quy định phải được thể hiện cụ thể, rõ ràng ngay trong Luật.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định phát biểu tại Phiên họp

Do đó, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát, đưa những vấn đề lớn, quan trọng, ảnh hưởng đến quyền con người, quyền công dân quy định trực tiếp trong Luật; chỉ giao Chính phủ quy định chi tiết những nội dung mang tính kỹ thuật, hướng dẫn thi hành.

Về tính thống nhất của hệ thống pháp luật, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị tiếp tục rà soát kỹ lưỡng các quy định trong dự thảo Luật với Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự, bảo đảm sự tương thích, đồng bộ, tránh chồng chéo, mâu thuẫn giữa ba văn bản quy phạm pháp luật này.

Tại Phiên họp, các đại biểu đóng góp ý kiến, thảo luận về nhiều nội dung của dự thảo Luật như: nguyên tắc tổ chức điều tra hình sự; tổ chức cơ quan điều tra của Công an nhân dân và Quân đội nhân dân; việc giám sát và bảo đảm quyền khiếu nại, tố cáo của người tố giác; nhiệm vụ, quyền hạn của Cơ quan an ninh điều tra Bộ Công an, Cơ quan an ninh điều tra Bộ Quốc phòng; nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra như Hải quan, Kiểm lâm, Kiểm ngư...

Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga phát biểu tại Phiên họp

Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới phát biểu tại Phiên họp

Tiếp tục hoàn thiện dự án Luật, bảo đảm chất lượng trước khi trình Quốc hội

Thay mặt Cơ quan chủ trì soạn thảo, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu cảm ơn các ý kiến góp ý của các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội và ý kiến thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp.

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu phát biểu tại Phiên họp

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu nhấn mạnh, dự thảo Luật lần này được sửa đổi một cách cơ bản và toàn diện, phạm vi sửa đổi rộng, có nhiều chế định mới, nhiều vấn đề tiến bộ, tiệm cận với thế giới.

Nêu rõ dự án Luật có ý nghĩa quan trọng, tác động rộng lớn, liên quan đến việc bảo vệ pháp chế, bảo vệ chế độ, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, cũng như an ninh, trật tự, an toàn xã hội trong bối cảnh mới, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu cho biết, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Công an, Cơ quan soạn thảo tiến hành đầy đủ các bước một cách thận trọng, trách nhiệm; đặc biệt chú trọng việc lấy ý kiến rộng rãi của các cơ quan, bộ, ngành, địa phương.

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu phát biểu tại Phiên họp

Sau Phiên họp, Chính phủ tiếp tục chỉ đạo Bộ Công an, Cơ quan soạn thảo trên tinh thần cầu thị, trách nhiệm, nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ các ý kiến để nhanh chóng hoàn thiện dự án Luật theo đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, trình tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI (tháng 10/2026).

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu bày tỏ mong muốn Ủy ban Thường vụ Quốc hội tiếp tục ủng hộ, đồng hành, chỉ đạo các Ủy ban, các cơ quan có liên quan phối hợp cùng Bộ Công an, Viện kiểm sát tối cao và Cơ quan soạn thảo để tiếp tục hoàn thiện dự án Luật, bảo đảm chất lượng, để khi ban hành sớm đi vào cuộc sống.

Kết luận nội dung Phiên họp, thay mặt Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đánh giá cao Chính phủ, Cơ quan soạn thảo là Bộ Công an đã tích cực, chủ động phối hợp với các cơ quan có liên quan và phối hợp với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội trong quá trình xây dựng dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi).

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định kết luận nội dung Phiên họp

Ủy ban Thường vụ Quốc hội tán thành cơ bản với những nội dung chính trong Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp; đồng thời đề nghị Chính phủ, Bộ Công an phối hợp chặt chẽ với Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tiếp tục hoàn chỉnh dự thảo Luật, bảo đảm đồng bộ với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) và thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành, kịp tiến độ trình tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI (tháng 10/2026).