Tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động đăng ký, xác lập và khai thác quyền sở hữu trí tuệ
Đề cập về sự cần thiết của dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều luật Sở hữu trí tuệ, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh cho biết, dự án Luật được xây dựng để thể chế hóa các nghị quyết của Đảng, cụ thể là Nghị quyết số 27, Nghị quyết 57, Nghị quyết 66, Nghị quyết 68 về cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, tinh gọn bộ máy và phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên họp
Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ được sắp xếp và thay đổi bố cục gồm 3 Điều. Các nội dung chính của dự thảo luật bao gồm: Đẩy mạnh đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh tạo điều kiện thuận lợi cho việc đăng ký xác lập quyền sở hữu trí tuệ. Bãi bỏ các thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng. Việc thay đổi thông tin chủ văn bằng bảo hộ do chuyển nhượng quyền được thực hiện theo thủ tục sửa đổi văn bằng bảo hộ. Quy định này để luật hóa các nội dung đã được thực hiện tạm thời theo Nghị quyết số 66.18 và Nghị quyết số 18 của Chính phủ về phân quyền, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh...
Dự án Luật bãi bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ do Luật Đầu tư đã loại bỏ dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ khỏi danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Theo đó, không quy định về điều kiện với tổ chức, cá nhân giám định, chỉ quy định nghĩa vụ thông báo của tổ chức, cá nhân giám định khi hoạt động cung cấp dịch vụ và quyền dự kiến quy định tại văn bản dưới luật nghĩa vụ trong thực hiện hoạt động giám định, trình tự thủ tục thực hiện giám định để có cơ sở thực hiện quản lý nhà nước cũng như là để phục vụ công tác thanh tra kiểm tra.
Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh thuyết trình về nội dung cơ bản của dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ
Ngoài ra, dự án Luật cũng lược bỏ các quy định chi tiết về hồ sơ, trình tự thủ tục xác lập quyền đối với giống cây trồng và giao Chính phủ quy định chi tiết để đảm bảo sự thống nhất với các quy định tương ứng về quyền sở hữu công nghiệp trước đây cũng đã đặt ở dưới Nghị định.
Với các quy định sửa đổi bổ sung liên quan nêu trên, dự án Luật sẽ bãi bỏ 18 thủ tục hành chính, cắt giảm 5 điều kiện kinh doanh. Cụ thể dự án Luật đã cắt giảm 5 điều kiện kinh doanh đối với tổ chức cá nhân kinh doanh dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ bao gồm 1 điều kiện với tổ chức và 4 điều kiện đối với cá nhân. Cắt giảm 16 thủ tục liên quan đến cấp, cấp lại, thu hồi giấy chứng nhận tổ chức giám định sở hữu trí tuệ và thẻ giám định viên sở hữu trí tuệ; 2 thủ tục về đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng.
Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và cắt giảm thủ tục hành chính
Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu khẳng định, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành sự cần thiết và phạm vi sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ với cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn như được nêu tại Tờ trình của Chính phủ, theo đó sửa đổi, bổ sung 18/222 điều của Luật hiện hành. Trình tự, thủ tục xây dựng án Luật cơ bản bảo đảm đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; hồ sơ dự án Luật được chuẩn bị nghiêm túc, đầy đủ các tài liệu theo quy định, đủ điều kiện để trình UBTVQH xem xét, cho ý kiến.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày tóm tắt báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ
Về sự phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng; tính tương thích với điều ước quốc tế; tính hợp hiến, tính hợp pháp, tính thống nhất với hệ thống pháp luật, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận thấy, nội dung của dự thảo Luật cơ bản phù hợp và thể chế hóa khá toàn diện các quan điểm, chủ trương của Đảng và các kết luận, chỉ đạo của cấp có thẩm quyền về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính...; đáp ứng các yêu cầu về bảo đảm quốc phòng, an ninh, chính sách dân tộc và bình đẳng giới như đã đánh giá, phân tích cụ thể tại Báo cáo thẩm tra đầy đủ.
Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo Luật để thể chế hóa đầy đủ hơn các chủ trương, định hướng của Đảng trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, đặc biệt là Kết luận số 51-KL/TW của Bộ Chính trị đối với các yêu cầu về hoàn thiện thể chế sở hữu trí tuệ hiện đại, đồng bộ, thích ứng hiệu quả với kinh tế số; rà soát toàn diện, kỹ lưỡng từng nội dung của dự thảo Luật, bảo đảm việc sửa đổi, bổ sung Luật Sở hữu trí tuệ không làm phát sinh chồng chéo, mâu thuẫn với các điều ước, hiệp định và cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, đặc biệt là Công ước quốc tế về bảo hộ giống cây trồng mới (Công ước UPOV).
Các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội tham dự phiên họp
Dự thảo Luật đã cơ bản đáp ứng các yêu cầu về bảo đảm tính hợp hiến, tính hợp pháp, tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát các quy định pháp luật có liên quan, đặc biệt là quy định về quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng (như tại khoản 4 Điều 13, khoản 2 Điều 30 của Luật Trồng trọt) để bảo đảm không phát sinh mâu thuẫn, chồng chéo.
Cần sớm ban hành hướng dẫn về sở hữu trí tuệ thống nhất, minh bạch
Phát biểu ý kiến tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn quan tâm tới cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số toàn diện. Bên cạnh đó là đảm bảo nguồn lực con người và hạ tầng số mạnh mẽ. Bởi nếu không đầu tư đồng bộ nhân sự, hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ thẩm định, kết nối dữ liệu thì sẽ dẫn đến việc thẩm định mọi hoạt động một cách sơ sài hoặc tồn đọng.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại phiên họp
Ngoài ra, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các cơ quan xem xét, quy định rõ chế tài khi cơ quan Nhà nước chậm thời hạn; tăng cường hậu kiểm để tránh cấp thủ tục dễ dãi, không chất lượng; cơ chế thẩm định nhanh và ưu tiên đối với những lĩnh vực chiến lược như công nghệ xanh, bán dẫn, AI, dược phẩm... nhằm tránh áp dụng tràn lan.
Về thúc đẩy khai thác thương mại, tài sản hóa quyền sở hữu trí tuệ, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, cần sớm ban hành hướng dẫn về sở hữu trí tuệ thống nhất, minh bạch, đặc biệt là đối với tài sản vô hình như là phần mềm, dữ liệu, thương hiệu số. Xem xét nên có chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng rõ ràng hơn cho doanh nghiệp sở hữu trí tuệ; tăng cường đào tạo cho kế toán, kiểm toán viên về hạch toán sở hữu trí tuệ để tránh tình trạng có tài sản nhưng không ghi nhận được. Đảm bảo đối tượng thích ứng với kinh tế số; cần quy định chỉ tiêu nhìn thấy được trong quá trình khai thác, công dụng đối với sản phẩm phi vật thể, tránh tranh chấp; đồng thời làm rõ ranh giới với quyền tác giả, phần mềm giao dịch để tránh chồng chéo.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn
Ngoài ra, Chính phủ cần ban hành nhiều Nghị định để quản lý AI; tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp trong cung cấp dịch vụ trung gian, chủ quản nền tảng số trong bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng; kiểm soát chặt hơn việc đăng ký nhãn hiệu có tên quốc gia...
Đóng góp ý kiến tại phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ và báo cáo thẩm tra sơ bộ của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đóng góp ý kiến vào dự án Luật
Để tiếp tục hoàn thiện dự án luật, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị cần đặt việc sửa đổi Luật lần này trong yêu cầu về hoàn thiện thể chế sở hữu trí tuệ phục vụ mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đã chỉ ra những vấn đề pháp luật hiện hành chưa theo kịp từ thương mại hoá tài sản trí tuệ, bảo vệ và thực thi quyền trên không gian mạng đến các vấn đề mới phát sinh từ trí tuệ nhân tạo (AI). Đồng thời đặt ra yêu cầu thích ứng với dữ liệu lớn, tài sản số và công nghệ sinh học, bán dẫn, nền tảng số và phát triển thị trường quyền sở hữu trí tuệ. Trong khi đó, phạm vi sửa đổi luật lần này chủ yếu tập trung vào cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh và kiện toàn quản lý nhà nước.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho rằng, không nhất thiết phải giải quyết ngay và đầy đủ tất cả những vấn đề mới và phức tạp, nhất là khi sở hữu trí tuệ còn được định hướng tiếp tục sửa đổi toàn diện. Tuy nhiên, những vấn đề đã chín, thực tiễn đã đặt ra rõ thì cần được thể chế hoá một cách kịp thời. Những vấn đề mới còn biến động nhanh thì Luật ít nhất phải xác lập được định hướng và nguyên tắc chính sách để dẫn dắt quá trình phát triển, tránh để thể chế luôn đi sau công nghệ và thực tiễn.
Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh nêu quan điểm tại phiên họp
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị cần tiếp tục nghiên cứu thể chế hoá quy định sở hữu trí tuệ theo hướng chuyển tư duy quản lý bảo hộ quyền sang kiến tạo và khai thác nguồn lực sở hữu trí tuệ. Sở hữu trí tuệ không chỉ là đối tượng cần được xác lập và bảo vệ mà phải được nhìn nhận là một cấu phần của thể chế phát triển để tri thức, kết quả nghiên cứu và sáng tạo có thể được xác lập thành tài sản, định giá, giao dịch, đầu tư và thương mại hoá. Để tài sản trí tuệ được chuyển hoá thành năng lực công nghệ, năng lực cạnh tranh và nguồn lực phát triển kinh tế đất nước.
Kiện toàn mô hình quản lý Nhà nước theo hướng tập trung, thống nhất đầu mối
Giải trình, làm rõ những ý kiến của các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng khẳng định, Chính phủ đã thống nhất phạm vi sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ gồm 3 vấn đề chính: Một là đơn giản hóa thủ tục hành chính. Hai là cắt giảm những ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Thứ ba là thống nhất đầu mối quản lý nhà nước về giống cây trồng.
Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng giải trình, làm rõ những ý kiến của các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội nêu
Chính phủ xác định sửa đổi Luật lần này nhằm tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động đăng ký, xác lập và khai thác quyền sở hữu trí tuệ; đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh không cần thiết; đồng thời kiện toàn mô hình quản lý Nhà nước theo hướng tập trung, thống nhất đầu mối, trong đó là chuyển chức năng quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sang Bộ Khoa học và Công nghệ.
Trong Tờ trình của Chính phủ cũng đã đề cập rõ là việc này nhằm gắn kết chặt chẽ việc bảo hộ giống cây trồng với hệ sinh thái khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa tài sản trí tuệ và cũng phù hợp với thông lệ quốc tế và công ước quốc tế về bảo hộ giống cây trồng mới. Tiếp thu ý kiến của các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ sẽ rà soát để tới đây tiếp tục sửa toàn diện Luật Sở hữu trí tuệ trong quá trình triển khai thực hiện.
Phát biểu kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất với phạm vi sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ như hồ sơ Chính phủ trình, tập trung vào ba nội dung chính: Một là cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính; Hai là cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh theo Luật Đầu tư; Ba là kiện toàn và điều chỉnh sự phân công cơ quan chủ trì quản lý Nhà nước về bảo hộ giống cây trồng.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định phát biểu kết luận phiên họp
Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao Bộ Khoa học và Công nghệ đã chủ động, tích cực khẩn trương trong việc giúp Chính phủ chuẩn bị hồ sơ dự án luật bảo đảm đầy đủ chi tiết và đúng quy định của luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đã chủ động phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, Hội đồng Dân tộc, các cơ quan Quốc hội khẩn trương tổ chức thẩm tra kỹ lưỡng, nêu nhiều nội dung cụ thể có căn cứ lập luận và thể hiện quan điểm rõ ràng.
Trên cơ sở ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại phiên họp, đặc biệt là ý kiến chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội và ý kiến của cơ quan thẩm tra, Hội đồng dân tộc, các Ủy ban, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ khẩn trương giúp Chính phủ hoàn thiện hồ sơ dự án luật; trình Quốc hội theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Đồng thời tiếp tục rà soát bảo đảm tính thống nhất giữa các luật có liên quan và rà soát hệ thống các văn bản quy định chi tiết hướng dẫn thi hành bảo đảm là sẽ có điều chỉnh đồng bộ, khả thi. Trên cơ sở đó, nghiên cứu để tiếp tục sửa toàn diện Luật này vào thời điểm phù hợp.
Dựa trên cơ sở hồ sơ hoàn chỉnh dự án Luật do Chính phủ trình, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp hoàn chỉnh báo cáo thẩm tra để trình Quốc hội xem xét theo quy định và đề nghị các cơ quan phối hợp để gửi tài liệu cho các đại biểu Quốc hội theo đúng quy định.
