Lào Cai: Nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát, tạo chuyển biến thực chất sau giám sát

Giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân là một trong những phương thức quan trọng để kiểm soát quyền lực nhà nước, bảo đảm chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước được thực hiện nghiêm túc, thống nhất; đồng thời kịp thời phát hiện những khó khăn, bất cập, điểm nghẽn trong thực tiễn để kiến nghị tháo gỡ, hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Trong giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đặt ra đối với hoạt động giám sát không chỉ là phát hiện tồn tại, hạn chế và đưa ra kiến nghị, mà quan trọng hơn là kết quả giám sát phải được tiếp thu, tổ chức thực hiện nghiêm túc; những vấn đề được chỉ ra phải được giải quyết, những hạn chế phải được khắc phục và tạo ra chuyển biến cụ thể trong thực tiễn. Điều đó đòi hỏi tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của cấp ủy; nâng cao trách nhiệm của cơ quan chịu sự giám sát; tăng cường phối hợp, chia sẻ thông tin, dữ liệu; theo dõi, đôn đốc và làm rõ trách nhiệm trong thực hiện các kết luận, kiến nghị sau giám sát.

Đối với Lào Cai, yêu cầu này càng trở nên rõ nét sau khi hợp nhất tỉnh và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Tỉnh có diện tích trên 13.256 km², dân số trên 1,778 triệu người, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 57,6%; có 99 đơn vị hành chính cấp xã, trong đó 47 xã khu vực III thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đặc biệt khó khăn. Địa bàn rộng, điều kiện phát triển giữa các khu vực còn chênh lệch, khối lượng nhiệm vụ ở cơ sở tăng lên, đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác lãnh đạo, quản lý, phối hợp và tổ chức thực hiện các kết luận, kiến nghị giám sát.

Nhận thức rõ yêu cầu đó, thời gian qua, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lào Cai luôn quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, tạo điều kiện để Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh, Hội đồng nhân dân các cấp thực hiện tốt chức năng giám sát; đồng thời chú trọng lãnh đạo, chỉ đạo các cấp, các ngành phối hợp cung cấp thông tin, thực hiện nghiêm các yêu cầu, kết luận, kiến nghị sau giám sát, tập trung giải quyết những vấn đề lớn, khó, phức tạp, được cử tri và Nhân dân quan tâm.

Giám sát ngày càng tập trung vào những vấn đề lớn, khó, sát thực tiễn địa phương

Trong nhiệm kỳ 2021 - 2026, Tỉnh ủy, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã định hướng 15 chương trình, chuyên đề; nghe, cho ý kiến đối với kết quả 25 cuộc giám sát, tập trung vào các lĩnh vực đất đai, tài nguyên, khoáng sản, bồi thường, tái định cư, đầu tư công, ngân sách, tài sản công, các chương trình mục tiêu quốc gia, chính sách dân tộc, an sinh xã hội và những vấn đề cử tri, Nhân dân quan tâm.

Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh đã tổ chức 06 cuộc giám sát chuyên đề; Hội đồng nhân dân tỉnh và các cơ quan của Hội đồng nhân dân tỉnh thực hiện 78 cuộc giám sát chuyên đề trong nhiệm kỳ 2021 - 2026. Từ đầu nhiệm kỳ 2026 - 2031 đến nay, đã tổ chức 05 cuộc giám sát, 06 cuộc khảo sát, làm việc với trên 60 cơ quan, đơn vị, địa phương và đưa ra trên 60 kiến nghị. Ở cấp xã, từ ngày 30/6/2025 đến nay đã thực hiện 485 cuộc giám sát chuyên đề. Qua hoạt động giám sát, nhiều vấn đề tồn tại, bất cập trong quản lý, điều hành và tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật được chỉ ra, tạo cơ sở để các cơ quan, đơn vị, địa phương rà soát, chấn chỉnh, khắc phục; đồng thời cung cấp thêm thông tin thực tiễn phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy.

Nội dung giám sát từng bước được lựa chọn theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, bám sát yêu cầu phát triển của tỉnh và những vấn đề phát sinh từ thực tiễn; chú trọng các lĩnh vực có phạm vi tác động lớn, liên quan trực tiếp đến công tác quản lý nhà nước, việc thực hiện chính sách, pháp luật và quyền, lợi ích chính đáng của người dân. Qua giám sát, nhiều tồn tại, bất cập, khó khăn, vướng mắc trong quản lý, điều hành và tổ chức thực hiện được nhận diện, làm rõ; trên cơ sở đó, các cơ quan, đơn vị, địa phương có điều kiện rà soát, chấn chỉnh, khắc phục, tháo gỡ những vấn đề còn tồn tại. Kết quả giám sát đồng thời cung cấp thêm thông tin thực tiễn để cấp ủy xem xét, đánh giá tình hình, phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ đạo và định hướng giải quyết những vấn đề lớn, khó, kéo dài hoặc được cử tri, Nhân dân quan tâm.

Trách nhiệm giải trình và giải quyết kiến nghị của cử tri được nâng lên

Hoạt động giám sát ngày càng đi sâu vào những vấn đề cụ thể, kết hợp giữa giám sát chuyên đề với khảo sát thực tế, chất vấn, giải trình và giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri. Trong nhiệm kỳ 2021 - 2026, Thường trực Hội đồng nhân dân tỉnh tổ chức 04 phiên giải trình; Hội đồng nhân dân tỉnh tổ chức 14 kỳ họp có hoạt động chất vấn với 130 nội dung, ban hành 14 nghị quyết về chất vấn và trả lời chất vấn. Đáng chú ý, 1.467/1.533 kiến nghị của cử tri đã được giải quyết, trả lời, đạt 96%. Đối với đơn thư được chuyển đến cơ quan có thẩm quyền, 168/175 đơn đã được giải quyết, trả lời, còn 07 đơn đang được xem xét. Kết quả này cho thấy trách nhiệm tiếp thu, giải trình và xử lý những vấn đề được cử tri, cơ quan dân cử đặt ra từng bước được nâng lên.

Chú trọng thực hiện kết luận, kiến nghị sau giám sát

Cùng với nâng cao chất lượng hoạt động giám sát, tỉnh đặc biệt quan tâm việc tiếp thu, giải quyết và thực hiện các kết luận, kiến nghị sau giám sát. Các nội dung sau giám sát từng bước được gắn với cơ quan chủ trì, phối hợp, trách nhiệm của người đứng đầu, lộ trình, thời hạn và kết quả thực hiện.

Đối với 87 kiến nghị của Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh, gồm 44 kiến nghị thuộc thẩm quyền Trung ương và 43 kiến nghị thuộc thẩm quyền địa phương, 100% kiến nghị thuộc thẩm quyền địa phương đã được xem xét, giải quyết, trả lời. Trong nhiệm kỳ 2021 - 2026, Hội đồng nhân dân tỉnh và các cơ quan của Hội đồng nhân dân tỉnh đã ban hành 257 kiến nghị qua giám sát; từ đầu nhiệm kỳ 2026 - 2031 đến nay có 55 kiến nghị. Những nội dung chậm thực hiện tiếp tục được theo dõi, đôn đốc và tái giám sát.

Phối hợp, cung cấp thông tin và các điều kiện phục vụ giám sát từng bước được tăng cường

Cơ chế phối hợp giữa Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các cơ quan liên quan được tăng cường trong xây dựng chương trình, lựa chọn nội dung, cung cấp thông tin và tổ chức giám sát. Từ ngày 30/6/2025 đến nay, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh, Hội đồng nhân dân và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp đã phối hợp thực hiện 12 cuộc giám sát, khảo sát. Cùng với đó, tỉnh quan tâm nâng cao năng lực thực hiện nhiệm vụ ở cơ sở. Từ đầu nhiệm kỳ 2026 - 2031 đến nay đã tổ chức 14 lớp tập huấn cho trên 2.100 đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã, ban hành 08 văn bản hướng dẫn nghiệp vụ; từng bước ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụng tài liệu điện tử và khai thác dữ liệu phục vụ hoạt động giám sát.

Trước yêu cầu tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động giám sát trong tình hình mới, nhất là yêu cầu tạo chuyển biến thực chất sau giám sát, bảo đảm các kết luận, kiến nghị được tổ chức thực hiện nghiêm túc, kịp thời và hiệu quả, từ thực tiễn của tỉnh đặt ra một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm sau:

Một là, tiếp tục phát huy thực chất vai trò lãnh đạo của cấp ủy đối với hoạt động giám sát. Cấp ủy tập trung định hướng những vấn đề lớn, khó, phức tạp, những lĩnh vực dễ phát sinh vi phạm và những vấn đề cử tri, Nhân dân quan tâm; tăng cường điều hòa, phối hợp giữa các cơ quan, hạn chế chồng chéo, trùng lặp. Đồng thời, thiết lập cơ chế tiếp nhận, sử dụng hiệu quả kết quả giám sát như một nguồn thông tin quan trọng phục vụ đánh giá tình hình, lãnh đạo, chỉ đạo và giải quyết những vấn đề phát sinh; xác định rõ trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu trong lãnh đạo thực hiện các kết luận, kiến nghị sau giám sát. Việc lãnh đạo của cấp ủy cần bảo đảm đúng vai trò định hướng, không làm thay thẩm quyền quyết định chương trình, nội dung, phương pháp và kết luận giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân và các chủ thể có thẩm quyền giám sát.

Hai là, lấy việc giải quyết vấn đề và chuyển biến sau giám sát làm thước đo chất lượng, hiệu quả. Kết luận, kiến nghị giám sát cần cụ thể, khả thi, xác định rõ vấn đề phải giải quyết, cơ quan và người chịu trách nhiệm, thời hạn, kết quả và sản phẩm phải đạt được. Đối với tỉnh và các cơ quan, đơn vị chịu sự giám sát, cần chuyển mạnh từ tư duy “tiếp thu kiến nghị” sang chủ động xây dựng kế hoạch khắc phục, tổ chức thực hiện và báo cáo kết quả bằng những sản phẩm, chuyển biến cụ thể. Tăng cường theo dõi, đôn đốc, tái giám sát đối với những nội dung chậm thực hiện, kéo dài.

Ba là, xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, đơn vị và người đứng đầu trong thực hiện kết luận, kiến nghị sau giám sát. Kết quả thực hiện nghị quyết, kết luận, kiến nghị giám sát cần được xem là một trong những căn cứ quan trọng để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của tập thể, cá nhân và người đứng đầu. Đối với những nội dung chậm thực hiện cần làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm, tăng cường giải trình và có biện pháp xử lý phù hợp. Việc xem xét trách nhiệm phải căn cứ tính chất, mức độ, nguyên nhân, thẩm quyền, khả năng thực hiện và kết quả khắc phục, bảo đảm đúng quy định, tránh áp dụng máy móc.

Bốn là, tăng cường phối hợp, chia sẻ thông tin, dữ liệu và sử dụng kết quả của các cơ chế kiểm tra, giám sát, thanh tra, kiểm toán. Từng bước hình thành cơ chế kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan để phục vụ lựa chọn nội dung, cung cấp thông tin, theo dõi và đánh giá việc thực hiện kiến nghị sau giám sát; đồng thời hạn chế tình trạng nhiều cơ quan cùng kiểm tra, giám sát một nội dung, một đối tượng trong cùng thời điểm. Việc chuyển giao thông tin phát hiện qua giám sát phải đúng chức năng, thẩm quyền và tính chất vụ việc, không làm thay chức năng của cơ quan kiểm tra, thanh tra, kiểm toán, điều tra, truy tố, xét xử.

Năm là, đẩy mạnh chuyển đổi số, lấy dữ liệu làm nền tảng phục vụ hoạt động giám sát và thực hiện kiến nghị sau giám sát. Từng bước xây dựng, kết nối cơ sở dữ liệu phục vụ giám sát; quản lý, theo dõi có hệ thống các kết luận, kiến nghị, cơ quan chịu trách nhiệm, thời hạn và kết quả thực hiện. Tăng cường sử dụng dữ liệu, bằng chứng và các chỉ số định lượng để nhận diện vấn đề, theo dõi tiến độ, kịp thời cảnh báo những nội dung chậm hoặc quá thời hạn; từng bước chuyển từ phương thức chủ yếu dựa trên báo cáo sang theo dõi, đánh giá thường xuyên trên dữ liệu.

Sáu là, nâng cao năng lực giám sát trong điều kiện vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhất là ở cấp xã. Hội đồng nhân dân cấp xã cần tập trung vào những vấn đề thuộc thẩm quyền, gắn trực tiếp với hoạt động của chính quyền và đời sống Nhân dân trên địa bàn; đối với những vấn đề lớn, phức tạp, vượt thẩm quyền hoặc đòi hỏi chuyên môn sâu, cần có cơ chế thông tin, kiến nghị để cấp tỉnh xem xét. Đồng thời, tăng cường hướng dẫn nghiệp vụ, đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng cho đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã; xây dựng đội ngũ cán bộ tham mưu có năng lực phân tích chính sách, pháp luật, tài chính - ngân sách, đầu tư công và dữ liệu; bảo đảm cơ sở dữ liệu, phương tiện và các điều kiện cần thiết phục vụ hoạt động giám sát.

Nâng cao chất lượng giám sát không nằm ở số lượng các cuộc giám sát hay số lượng kiến nghị được ban hành, mà trước hết phải được thể hiện bằng mức độ giải quyết những vấn đề được phát hiện và những chuyển biến thực tế sau giám sát. Với Lào Cai, tiếp tục nâng cao trách nhiệm phối hợp, tiếp thu và thực hiện nghiêm các kết luận, kiến nghị giám sát; gắn trách nhiệm với tiến độ và kết quả cụ thể; tăng cường ứng dụng dữ liệu, công nghệ và trách nhiệm giải trình sẽ góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm các chủ trương, chính sách thực sự đi vào cuộc sống, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu, nguyện vọng chính đáng của cử tri và Nhân dân.