Phấn đấu hoàn thiện hệ thống chợ hiện đại, an toàn

Nhiều chợ trên địa bàn Quảng Ninh đã được đầu tư từ lâu, hiện cơ sở vật chất xuống cấp ảnh hưởng tới việc kinh doanh, buôn bán và mua sắm. Để khắc phục tình trạng này, thành phố Quảng Ninh từng bước tháo gỡ điểm nghẽn về nguồn lực, đẩy mạnh đầu tư, cải tạo, xây dựng mới 96 chợ giai đoạn 2026-2030, hướng tới hình thành hệ thống chợ đồng bộ, hiện đại, an toàn.

Chợ Trung tâm Móng Cái (phường Móng Cái 1).

Chợ Trung tâm Móng Cái (phường Móng Cái 1), được đưa vào hoạt động từ năm 2004, hiện có 922 điểm kinh doanh, trong đó 583 hộ kinh doanh thường xuyên. Sau hơn 20 năm hoạt động, một số khu vực đã không còn phù hợp với yêu cầu khai thác hiện nay. UBND thành phố đã thống nhất chủ trương cải tạo, sửa chữa, nâng cấp chợ Trung tâm Móng Cái theo hướng khang trang, hiện đại, tối ưu hóa không gian và nâng cao hiệu quả khai thác công trình.

Chị Đàm Như Quý, tiểu thương chợ Trung tâm Móng Cái, cho biết: Nhiều gian hàng hiện chỉ được sử dụng làm kho chứa, hiệu quả khai thác chưa cao. Việc nâng cấp, cải tạo chợ là mong mỏi của đông đảo tiểu thương. Khi cơ sở vật chất được đầu tư đồng bộ, không gian kinh doanh khang trang, thuận tiện hơn sẽ góp phần thu hút khách hàng và nâng cao hiệu quả buôn bán.

Hiện toàn thành phố có 135 chợ đang hoạt động, gồm: 22 chợ hạng 1; 25 chợ hạng 2 và 88 chợ hạng 3, với khoảng 25.072 điểm kinh doanh cố định. Tuy nhiên, cùng với quá trình đô thị hóa, sự thay đổi nhu cầu mua sắm và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng dịch vụ, nhiều chợ truyền thống đang bộc lộ những hạn chế. Theo rà soát, có 81/135 chợ đã được đầu tư gần 20 năm nhưng chưa được nâng cấp, cải tạo. Đáng chú ý, chỉ có 48/135 chợ được thiết kế, thẩm duyệt, nghiệm thu phòng cháy, chữa cháy theo quy định. Đây là những vấn đề cần được giải quyết căn cơ để bảo đảm an toàn cho người dân, tiểu thương cũng như hoạt động kinh doanh tại các chợ.

Sơ đồ cải tạo, sửa chữa, nâng cấp Chợ Trung tâm Móng Cái.

Thực hiện Nghị định số 60/2024/NĐ-CP của Chính phủ về phát triển và quản lý chợ, thành phố đã ban hành Kế hoạch số 383/KH-UBND (ngày 20/8/2026) về phát triển chợ giai đoạn 2026-2030. Theo đó, giai đoạn 2026-2030 sẽ đầu tư xây mới, xây dựng lại, cải tạo, sửa chữa 96 chợ. Trong đó, 35 chợ được xây dựng mới hoặc xây dựng lại; 61 chợ được cải tạo, sửa chữa; định hướng phát triển mới 18 chợ, gồm 1 chợ đầu mối và 17 chợ xây dựng mới theo quy hoạch tại các địa phương. Đồng thời, mở rộng các mô hình hạ tầng thương mại gắn với chợ hiện trạng, tổ hợp thương mại, dịch vụ, du lịch, văn hóa và ẩm thực.

Điểm đáng chú ý trong định hướng lần này là phát triển chợ không chỉ dừng ở việc sửa chữa nhà lồng, mái che hay các hạng mục xuống cấp, mà hướng tới xây dựng một hệ thống chợ đồng bộ, hiện đại, gắn với chuyển đổi số và các tiêu chí xanh. Các địa phương được khuyến khích phát triển chợ theo hướng trở thành điểm đến du lịch, văn hóa, ẩm thực; đồng thời hình thành các chợ dân sinh quy mô nhỏ, cửa hàng tiện lợi, siêu thị mini phù hợp với điều kiện, quy hoạch và nhu cầu thực tế của từng khu vực.

Tiến độ thực hiện cũng được phân kỳ cụ thể. Trong số 96 chợ, 37 chợ dự kiến triển khai từ năm 2026, 34 chợ thực hiện từ năm 2027 và 25 chợ triển khai trong giai đoạn 2028-2030. Cách làm này nhằm tập trung nguồn lực theo thứ tự ưu tiên, tránh đầu tư dàn trải, đồng thời tạo chuyển biến từng bước trong toàn bộ mạng lưới chợ.

Thực tế triển khai đã có những chuyển động tích cực. Hiện 9 địa phương đang thực hiện đầu tư xây dựng, cải tạo, sửa chữa 10 chợ. Trong đó, đặc khu Vân Đồn, xã Đường Hoa và phường Hà Lầm triển khai xây dựng mới 4 chợ. Các phường Việt Hưng, Móng Cái 1 và các xã Tiên Yên, Ba Chẽ, Đầm Hà, Hoành Mô đang cải tạo, nâng cấp 6 chợ. Một số công trình đã hoàn thành trong giai đoạn 2025-2026 như chợ 2 và chợ Trung tâm Tiên Yên. Các chợ Trung tâm Đầm Hà, Đồng Văn, Hà Khẩu đang được triển khai, dự kiến hoàn thành trong năm 2026 và 2027.

Cùng với đầu tư hạ tầng, nhiều địa phương cũng chủ động tìm cách làm mới hoạt động chợ. Các phường Quảng Yên, Liên Hòa, Mông Dương xây dựng kế hoạch phát triển chợ giai đoạn 2026-2030 theo hướng kết hợp thương mại, du lịch, văn hóa và chuyển đổi số. Đáng chú ý, phường Hà Tu đang triển khai thí điểm mô hình “Chợ số - Văn hóa số” tại chợ truyền thống Hà Tu, mở ra hướng tiếp cận mới trong tổ chức, quản lý và khai thác chợ.

Lãnh đạo phường Móng Cái 1 tìm hiểu nhu cầu của tiểu thương tại chợ Trung tâm Móng Cái.

Tuy nhiên, để hoàn thành mục tiêu đến năm 2030 vẫn còn không ít khó khăn, lớn nhất là nguồn lực đầu tư. Theo phân cấp, nhiệm vụ đầu tư chợ thuộc ngân sách cấp xã, song tại nhiều địa phương, nguồn thu và khả năng cân đối vốn chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế. Trong khi đó, chi phí đầu tư các chợ theo hướng hiện đại, kết hợp phục vụ du lịch khá lớn.

Trước thực tế này, Sở Công Thương đề xuất nghiên cứu xây dựng Chương trình đầu tư công xây dựng, cải tạo chợ giai đoạn 2026-2028, huy động đồng thời nguồn vốn ngân sách nhà nước và các nguồn vốn hợp pháp khác. Theo hướng đề xuất, ngân sách thành phố tập trung cho những dự án chợ quy mô lớn, nằm ở khu vực trung tâm, có khả năng thúc đẩy thương mại, du lịch; ngân sách cấp xã và các nguồn huy động hợp pháp sẽ dành cho những chợ còn lại trong kế hoạch.

Đối với các chợ do doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh đầu tư, quản lý, khai thác, các địa phương cần tăng cường kiểm tra việc chấp hành quy định về phòng cháy chữa cháy, an toàn thực phẩm, vệ sinh môi trường và các quy chuẩn liên quan. Những cơ sở không bảo đảm điều kiện phải được yêu cầu khắc phục, dừng hoạt động theo quy định.