Hoàn thiện thể chế khí hậu, thúc đẩy thị trường carbon phát triển

Sáng 10/11, tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên chủ trì Hội thảo tham vấn dự thảo Nghị định của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường về ứng phó với biến đổi khí hậu.

Đây là bước quan trọng trong quá trình hoàn thiện hành lang pháp lý về biến đổi khí hậu, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, thực hiện các cam kết quốc tế và tạo điều kiện để doanh nghiệp triển khai các hoạt động giảm phát thải, chuyển đổi xanh.

Hoàn thiện chính sách khí hậu, tháo gỡ vướng mắc từ thực tiễn

Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Lê Trọng Yên nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách về ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo đảm phù hợp với định hướng phát triển đất nước và yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới.

Theo Thứ trưởng, Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV là cơ sở chính trị quan trọng để hoàn thiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu. Trong đó, trọng tâm là xây dựng hệ thống quản trị môi trường hiện đại, thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, phát triển carbon thấp, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Cụ thể hóa định hướng này, dự thảo Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi, bổ sung có nhiều điểm mới so với Luật năm 2020. Đáng chú ý là hoàn thiện quy định về thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo vệ tầng ozone; chuyển từ giảm nhẹ sang quản lý phát thải khí nhà kính, đồng thời quy định cụ thể hơn về phát triển thị trường carbon.

Trên cơ sở đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng dự thảo Nghị định nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật sau khi được Quốc hội thông qua.

Thứ trưởng Lê Trọng Yên đặc biệt nhấn mạnh, các quy định phải bảo đảm tính khả thi, bám sát yêu cầu thực tiễn, nhất là đối với doanh nghiệp. Do đó, việc tham vấn cần tập trung đánh giá những nội dung mới, làm rõ trách nhiệm quản lý và điều kiện triển khai, hạn chế phát sinh vướng mắc trong quá trình áp dụng.

Trọng tâm là cơ chế phân cấp, phân quyền trong quản lý phát thải khí nhà kính. Theo dự thảo, các bộ quản lý lĩnh vực được giao trách nhiệm xây dựng, thực hiện và giám sát Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC); địa phương được đề xuất trực tiếp ban hành, cập nhật danh mục cơ sở phải kiểm kê khí nhà kính, thay vì Thủ tướng Chính phủ như hiện nay.

Cùng với đó, Thứ trưởng đề nghị góp ý các quy định mới về kịch bản biến đổi khí hậu, đánh giá rủi ro, tổn thất, thiệt hại; đo đạc, báo cáo, thẩm định kết quả giảm phát thải; tín chỉ carbon, đấu giá hạn ngạch, bình ổn thị trường carbon và bảo vệ tầng ozone.

Thứ trưởng mong muốn các đại biểu thảo luận thẳng thắn, làm rõ tính khả thi và trách nhiệm phối hợp giữa các bên, góp phần hoàn thiện Nghị định đồng bộ, sát thực tiễn.

Hoàn thiện cơ chế quản lý phát thải và thị trường carbon

Tại hội thảo, đại diện Cục Biến đổi khí hậu, ông Nguyễn Văn Minh, Trưởng phòng Thị trường carbon đã trình bày những nội dung trọng tâm của dự thảo Nghị định của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường về ứng phó với biến đổi khí hậu. Trong đó, tập trung vào các quy định mới về thích ứng với biến đổi khí hậu, quản lý phát thải khí nhà kính, phát triển thị trường carbon và bảo vệ tầng ozone.

Về thích ứng với biến đổi khí hậu, dự thảo quy định công bố kịch bản biến đổi khí hậu theo chu kỳ 5 năm, làm cơ sở đánh giá tác động, nhận diện rủi ro và lồng ghép vào chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển. Trên cơ sở đó, các bộ, ngành, địa phương có trách nhiệm đánh giá tổn thất, thiệt hại và xây dựng giải pháp thích ứng phù hợp với điều kiện thực tế.

Đồng thời, dự thảo bổ sung cơ chế giám sát, đánh giá hoạt động thích ứng từ trung ương đến địa phương, gắn kết quả thực hiện với nguồn lực đầu tư và trách nhiệm quản lý. Trong đó, ưu tiên bảo vệ người dân, an ninh nguồn nước, an ninh lương thực, hệ sinh thái và hạ tầng thiết yếu trước những tác động của biến đổi khí hậu.

Đối với quản lý phát thải khí nhà kính, dự thảo quy định các cơ sở có mức phát thải từ 3.000 tấn CO2 tương đương mỗi năm thuộc diện phải kiểm kê. Ngoài ra, một số cơ sở trong lĩnh vực năng lượng, công nghiệp, vận tải, thương mại và xử lý chất thải cũng phải thực hiện kiểm kê khi đáp ứng các tiêu chí quy định.

Để nâng cao hiệu quả quản lý, dự thảo bổ sung cơ chế đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) theo hệ thống tiêu chuẩn quốc gia, bảo đảm dữ liệu phát thải chính xác, nhất quán và có thể kiểm chứng. Đây là cơ sở quan trọng để xác định kết quả giảm phát thải, phân bổ hạn ngạch và phục vụ hoạt động giao dịch trên thị trường carbon.

Trên nền tảng đó, dự thảo tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân bổ, đấu giá hạn ngạch phát thải khí nhà kính và xây dựng tiêu chuẩn tín chỉ carbon trong nước. Theo lộ trình đề xuất, giai đoạn 2027-2028 tiếp tục triển khai phân bổ hạn ngạch cho các cơ sở thuộc diện áp dụng; từ năm 2029, bổ sung cơ chế đấu giá hạn ngạch trong phương thức phân bổ.

Việc đấu giá nhằm bảo đảm công khai, minh bạch, đồng thời tạo động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, sử dụng năng lượng hiệu quả và giảm phát thải. Tuy nhiên, cơ chế này cần có phương pháp xác định hạn ngạch rõ ràng, phù hợp với mục tiêu giảm phát thải và điều kiện sản xuất của từng lĩnh vực.

Cùng với cơ chế phân bổ, dự thảo bổ sung các biện pháp bình ổn thị trường carbon khi giá giao dịch biến động bất thường hoặc cung cầu hạn ngạch mất cân đối nghiêm trọng. Các giải pháp được đề xuất gồm điều chỉnh thời điểm, khối lượng hạn ngạch đưa ra đấu giá, sử dụng hạn ngạch dự trữ để bổ sung nguồn cung và tăng cường giám sát giao dịch.

Song song với đó, việc xây dựng tiêu chuẩn tín chỉ carbon trong nước hướng tới bảo đảm kết quả giảm phát thải có cơ sở khoa học, đáng tin cậy, có thể kiểm chứng và không bị tính trùng. Đây là điều kiện cần thiết để thị trường carbon vận hành minh bạch, tạo thuận lợi cho hoạt động giao dịch trong nước và hợp tác quốc tế.

Đối với doanh nghiệp, các quy định mới vừa đặt ra yêu cầu chặt chẽ hơn trong kiểm kê, quản lý dữ liệu phát thải, vừa mở ra cơ hội tham gia thị trường carbon thông qua đổi mới công nghệ và triển khai các dự án giảm phát thải. Vì vậy, việc hoàn thiện hướng dẫn kỹ thuật, quy trình và trách nhiệm thực hiện có ý nghĩa quan trọng để doanh nghiệp chủ động xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp.

Bên cạnh quản lý phát thải và thị trường carbon, dự thảo Nghị định tiếp tục hoàn thiện quy định về bảo vệ tầng ozone, quản lý các chất được kiểm soát từ sản xuất, xuất nhập khẩu, sử dụng đến thu gom, tái chế, tái sử dụng và xử lý. Trọng tâm là tăng cường truy xuất nguồn gốc, quản lý hồ sơ, chứng từ và xác định rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân trong thực hiện Nghị định thư Montreal.

"Từ các nhóm chính sách trên, yêu cầu xuyên suốt là bảo đảm sự thống nhất giữa quy định, cơ sở dữ liệu, thẩm quyền quản lý và điều kiện tổ chức thực hiện. Ý kiến tham vấn tại hội thảo là cơ sở để Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục hoàn thiện dự thảo Nghị định, góp phần nâng cao hiệu quả ứng phó với biến đổi khí hậu, thúc đẩy giảm phát thải và chuyển đổi xanh theo lộ trình phù hợp", ông Minh nhấn mạnh.