Xác định trọng tâm nghiên cứu khoa học gắn với ứng dụng thực tiễn

Chiều 9/11, tại trụ sở Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Thứ trưởng Lê Trọng Yên chủ trì cuộc họp về ứng dụng, phát triển khoa học công nghệ trong các lĩnh vực môi trường, khí tượng thủy văn và biến đổi khí hậu.

Theo ông Nguyễn Văn Long, Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), giai đoạn 2021-2025, hoạt động khoa học công nghệ (KH&CN) của 3 lĩnh vực đã cung cấp cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước, xây dựng chính sách và giải quyết một số vấn đề cấp bách.

Trong lĩnh vực môi trường, nhiều nghiên cứu tập trung vào công nghệ xử lý ô nhiễm, tái chế chất thải, kinh tế tuần hoàn và hướng dẫn kỹ thuật đánh giá tác động môi trường. Lĩnh vực khí tượng thủy văn ghi nhận bước tiến rõ rệt trong việc ứng dụng công nghệ IoT, mô hình số trị phân giải cao cải thiện chất lượng dự báo mưa lớn định lượng từ 15-25%, đồng thời vận hành thí điểm công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) trong dự báo bão, mưa cực ngắn và nước dâng do bão. Về biến đổi khí hậu, các nghiên cứu về kiểm kê khí nhà kính, phương pháp tính toán hấp thụ carbon và thích ứng biến đổi khí hậu đã hỗ trợ đắc lực cho việc thực hiện các cam kết quốc tế.

Từ thực tiễn triển khai các nhiệm vụ, lãnh đạo Vụ Khoa học và Công nghệ cùng lãnh đạo Cục Môi trường, Cục Khí tượng Thủy văn, Cục Biến đổi khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng thủy văn, Môi trường và Biển đã thẳng thắn chỉ rõ các khó khăn, vướng mắc đang tồn tại.

Nhìn chung, cơ cấu nguồn lực KH&CN thời gian qua còn thấp, chưa tương xứng với vị thế, vai trò của các lĩnh vực. Đóng góp của KH&CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chưa thực sự rõ nét; hoạt động nghiên cứu cơ bản còn yếu; công tác đào tạo, tuyển sinh và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao cũng gặp nhiều khó khăn... Đây là những điểm nghẽn cần được nhìn nhận thẳng thắn để có giải pháp tháo gỡ, tạo chuyển biến thực chất trong thời gian tới.

Ghi nhận ý kiến của lãnh đạo các đơn vị, Thứ trưởng Lê Trọng Yên nhấn mạnh quan điểm, quản lý nhà nước hiện đại phải dựa trên công nghệ và dữ liệu để kiểm soát, kiên quyết loại bỏ tư duy lạc hậu “không quản được thì cấm”. Đặc biệt, công tác xây dựng thể chế và nghiên cứu khoa học cần hướng tới giải quyết các vấn đề trong cuộc sống cho người dân, doanh nghiệp. “Chính sách không đi vào cuộc sống thì không bao giờ là chính sách tốt”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Thứ trưởng chỉ đạo Vụ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với các đơn vị rà soát Chương trình Khoa học công nghệ giai đoạn 2026-2030 đảm bảo bám sát tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW, chuyển mạnh từ nghiên cứu phân tán sang các chương trình nghiên cứu lớn, đa ngành, liên ngành có sản phẩm cụ thể. Đồng thời, hướng dẫn các đơn vị linh hoạt tiếp cận giữa nguồn vốn KH&CN và nguồn vốn chuyển đổi số. Tổng hợp ngay toàn bộ khó khăn, vướng mắc pháp lý và đề xuất giải pháp tháo gỡ của các đơn vị gửi về Văn phòng Bộ trước ngày 20/11 để tổng hợp báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

Thứ trưởng yêu cầu Cục Môi trường xác định ngay các bài toán lớn cần giải quyết, trong đó chỉ rõ danh mục công nghệ nào trong nước cần tập trung làm chủ, công nghệ nào chủ động tiếp nhận chuyển giao quốc tế để nhanh chóng đưa ứng dụng vào thực tiễn đời sống.

Đối với Cục Khí tượng Thủy văn, trọng tâm là hiện đại hóa công tác dự báo, cảnh báo thiên tai, ưu tiên ứng dụng công nghệ AI, mô hình số trị và tự động hóa mạng lưới quan trắc. Công tác dự báo phải chính xác, kịp thời và đi trước một bước theo phương châm “phòng là chính” để giảm thiểu thiệt hại, tránh tình trạng bị động, tốn kém khi thiên tai đã xảy ra.

Đối với Cục Biến đổi khí hậu, ưu tiên hàng đầu là các công cụ quản lý nhà nước như phương pháp, quy trình kỹ thuật và hệ thống dữ liệu phục vụ kiểm kê khí nhà kính, các giải pháp đo đạc giảm phát thải thực chất, đánh giá hấp thụ carbon và cơ chế vận hành thị trường tín chỉ carbon phục vụ điều hành vĩ mô.

Đối với Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, Thứ trưởng yêu cầu đơn vị cần đổi mới căn bản cách tiếp cận. Các đề tài nghiên cứu phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của cơ quan quản lý, địa phương và doanh nghiệp; đẩy mạnh nghiên cứu liên ngành giữa môi trường, khí tượng thủy văn, hải văn với khoa học dữ liệu/AI nhằm tạo ra các sản phẩm cụ thể, có địa chỉ ứng dụng rõ ràng.

Hằng quý, Văn phòng Bộ phối hợp cùng Vụ Khoa học và Công nghệ sẽ tổ chức giao ban đánh giá tiến độ thực hiện các nhiệm vụ KH&CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tổ chức các hội nghị chuyên đề chuyên sâu để tháo gỡ dứt điểm từng điểm nghẽn của ngành.