Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn: Sửa đổi Luật Đầu tư nhằm khơi thông nguồn lực, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia
Sáng 2/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư. Các đại biểu Quốc hội cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật, đồng thời đóng góp nhiều ý kiến nhằm hoàn thiện cơ chế, chính sách, tạo môi trường đầu tư kinh doanh thông thoáng, minh bạch. Phát biểu tiếp thu, giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh yêu cầu khơi thông nguồn lực, đổi mới chính sách ưu đãi và nâng cao năng lực cạnh tranh trong thu hút đầu tư, đáp ứng mục tiêu tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn mới.
Hoàn thiện thể chế, tạo môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, thuận lợi
Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn phát biểu tiếp thu, giải trình trước Quốc hội. Ảnh: Đức Thanh
Tại phiên thảo luận, các đại biểu Quốc hội cơ bản tán thành với sự cần thiết sửa đổi Luật Đầu tư nhằm tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư kinh doanh. Nhiều ý kiến tập trung vào việc hoàn thiện các quy định về ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, chính sách ưu đãi đầu tư, thủ tục đầu tư đặc biệt và cơ chế quản lý, giám sát sau đầu tư.
Quan tâm đến tính ổn định và đồng bộ của hệ thống pháp luật, đại biểu Hoàng Minh Hiếu (Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An) cho rằng, việc Luật Đầu tư được sửa đổi nhiều lần trong thời gian qua có thể ảnh hưởng đến tính ổn định của môi trường pháp lý, làm gia tăng chi phí tuân thủ của người dân, doanh nghiệp. Do đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu xác định lại phạm vi điều chỉnh của Luật theo hướng tập trung vào bảo đảm quyền tự do đầu tư kinh doanh, chính sách khuyến khích, bảo đảm đầu tư và những trường hợp thực sự cần Nhà nước kiểm soát trước; đồng thời phân định rõ với các luật chuyên ngành để hạn chế chồng chéo.
Cùng quan điểm, đại biểu Đồng Ngọc Ba (Đoàn ĐBQH tỉnh Bình Định) đề nghị làm rõ mối quan hệ giữa Luật Đầu tư và các luật chuyên ngành, đặc biệt đối với quy định về điều kiện đầu tư kinh doanh. Trong đó, cần xác định rõ các trường hợp hạn chế hình thức tổ chức kinh doanh của nhà đầu tư, phân biệt giữa chứng chỉ là điều kiện đầu tư kinh doanh với chứng chỉ hành nghề thông thường, tránh phát sinh cách hiểu và áp dụng không thống nhất.
Về cải cách thủ tục hành chính, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh) đề nghị việc sửa đổi Luật cần làm rõ những điểm nghẽn cụ thể đang cản trở hoạt động đầu tư, đồng thời lượng hóa hiệu quả cắt giảm thủ tục, thời gian và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Đại biểu cũng kiến nghị hoàn thiện Cổng một cửa đầu tư quốc gia theo nguyên tắc thống nhất dữ liệu, một lần khai báo, một mã hồ sơ và một đầu mối chịu trách nhiệm giải quyết, hạn chế tình trạng doanh nghiệp phải cung cấp nhiều lần cùng một loại thông tin.
Bên cạnh việc đơn giản hóa thủ tục, các đại biểu cũng đề nghị tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước thông qua cơ chế hậu kiểm trên cơ sở quản trị rủi ro, tránh thanh tra, kiểm tra trùng lặp; bảo đảm sự đồng bộ giữa pháp luật về đầu tư với các quy định về đất đai, quy hoạch, xây dựng và bảo vệ môi trường.
Đổi mới chính sách ưu đãi, nâng cao chất lượng thu hút đầu tư
Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là việc hoàn thiện chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, gắn với chất lượng, hiệu quả và đóng góp thực chất của dự án đối với nền kinh tế.
Đại biểu Nguyễn Trung Kiên (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai) đề nghị bổ sung lĩnh vực công nghiệp quốc phòng, an ninh và công nghệ chiến lược vào nhóm ngành, nghề được hưởng ưu đãi đầu tư đặc biệt. Đồng thời, việc xác định đối tượng ưu đãi cần xem xét tổng thể các yếu tố về trình độ công nghệ, giá trị gia tăng trong nước và khả năng đóng góp cho nền kinh tế, thay vì chỉ căn cứ vào quy mô vốn hoặc tài sản cố định.
Đại biểu cũng lưu ý yêu cầu bảo đảm sự bình đẳng giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong tiếp cận các chính sách hỗ trợ, ưu đãi và tái đầu tư; đồng thời hoàn thiện cơ chế phòng ngừa, kiểm soát các hoạt động đầu tư núp bóng, che giấu chủ sở hữu hưởng lợi và lợi dụng hoạt động đầu tư để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật.
Liên quan đến chính sách ưu đãi đầu tư đặc biệt, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) đề nghị quy định rõ hơn các nguyên tắc cơ bản về ưu đãi đầu tư và hoạt động của Quỹ Hỗ trợ đầu tư ngay trong Luật. Đồng thời, cần bổ sung yêu cầu đánh giá tác động đối với những ngành, nghề nhạy cảm khi mở rộng tiếp cận thị trường cho nhà đầu tư nước ngoài, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu thu hút đầu tư với yêu cầu quốc phòng, an ninh và lợi ích quốc gia.
Toàn cảnh Phiên họp Quốc hội sáng ngày 2/11. Ảnh Đức Thanh
Đối với các dự án sử dụng khu vực biển và dự án áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt, đại biểu đề nghị làm rõ điều kiện, giới hạn pháp lý và cơ chế kiểm soát, bảo đảm việc rút ngắn thủ tục hành chính không ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý tài sản công, đất đai, tài nguyên và bảo vệ môi trường.
Ngoài ra, các đại biểu cũng đề xuất bổ sung tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư dựa trên mức độ đóng góp ngân sách, bảo vệ môi trường, tuân thủ pháp luật và bảo đảm an ninh kinh tế; nghiên cứu cơ chế hỗ trợ phù hợp đối với các lĩnh vực công nghệ cao, nghiên cứu y sinh, sản xuất vắc xin, thiết bị y tế và hoạt động đầu tư mạo hiểm, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển các ngành kinh tế có giá trị gia tăng cao.
Cải thiện môi trường đầu tư, thu hút và khơi thông các nguồn lực phục vụ phát triển KT-XH
Phát biểu tiếp thu, giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trân trọng cảm ơn các ý kiến đóng góp tâm huyết, trách nhiệm của các đại biểu Quốc hội đối với dự án Luật. Theo Bộ trưởng, dự án Luật đã nhận được 55 lượt ý kiến tại các phiên thảo luận tổ, cùng các ý kiến góp ý bằng văn bản và 15 ý kiến phát biểu tại Hội trường. Đây là cơ sở quan trọng để cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo Luật.
Làm rõ sự cần thiết sửa đổi Luật, Bộ trưởng cho biết, mục tiêu xuyên suốt của việc hoàn thiện pháp luật về đầu tư là tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, thu hút vốn và khơi thông các nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ 10% trở lên, nhu cầu huy động nguồn lực đầu tư trong giai đoạn tới là rất lớn.
Bộ trưởng nêu cụ thể, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần tăng khoảng 2,21 lần so với giai đoạn 2021–2025; riêng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) giải ngân cần đạt bình quân khoảng 30–40 tỷ USD mỗi năm. Những yêu cầu này đặt ra nhiệm vụ cấp thiết phải tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, tạo điều kiện thuận lợi để thu hút và huy động hiệu quả các nguồn vốn đầu tư trong và ngoài nước.
Bên cạnh yêu cầu về nguồn lực, Bộ trưởng nhấn mạnh việc sửa đổi Luật Đầu tư còn nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương, định hướng lớn của Đảng về thu hút đầu tư nước ngoài, quản lý và sử dụng đất đai, tổ chức không gian phát triển quốc gia. Trong đó, Bộ trưởng đề cập đến các định hướng tại Nghị quyết số 10-NQ/TW, Nghị quyết số 21-NQ/TW và Nghị quyết số 27-NQ/TW, đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về đầu tư phù hợp với tình hình mới.
Một vấn đề được Bộ trưởng đặc biệt lưu ý là sức ép cạnh tranh thu hút FDI giữa các quốc gia trong khu vực và trên thế giới ngày càng gia tăng. Nhiều quốc gia đang chủ động điều chỉnh chính sách, triển khai các cơ chế hỗ trợ và ưu đãi đầu tư nhằm thu hút các dòng vốn vào những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, nhất là điện tử, công nghệ bán dẫn, sản xuất thiết bị di động và chuyển đổi số.
Dẫn kinh nghiệm quốc tế, Bộ trưởng cho biết Philippines và Malaysia đã triển khai nhiều cơ chế, chính sách nhằm tăng sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư trong những lĩnh vực mà Việt Nam cũng đang ưu tiên thu hút. Ngoài khu vực, Ấn Độ đẩy mạnh các chính sách hỗ trợ sản xuất điện tử, hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm sản xuất thiết bị di động của thế giới. Thực tiễn này cho thấy Việt Nam cần tiếp tục đổi mới chính sách ưu đãi đầu tư, nhất là các cơ chế ưu đãi đặc biệt, nhằm nâng cao sức cạnh tranh trong thu hút đầu tư vào các ngành, lĩnh vực ưu tiên, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và chuyển đổi số.
Về nâng cao chất lượng thu hút đầu tư, Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường mối liên kết giữa khu vực đầu tư nước ngoài với doanh nghiệp trong nước. Theo đó, dự thảo Luật chú trọng các tiêu chí đánh giá mức độ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi giá trị của các tập đoàn, qua đó hướng tới nâng cao hiệu quả lan tỏa của các dự án đầu tư đối với nền kinh tế.
Đối với chính sách ưu đãi đầu tư đặc biệt, Bộ trưởng cho rằng việc xác định mức độ hỗ trợ không chỉ căn cứ vào quy mô vốn, thời gian hay lĩnh vực đầu tư mà cần gắn với kết quả thực hiện dự án. Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu các ý kiến đại biểu theo hướng xây dựng cơ chế hỗ trợ dựa trên kết quả đầu ra, có tiêu chí lượng hóa cụ thể và tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện các cam kết của nhà đầu tư.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu kết luận tại phiên thảo luận. Ảnh: Quochoi.vn
Đồng thời, dự thảo Luật sẽ tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện các quy định về điều kiện chấm dứt hỗ trợ đối với trường hợp nhà đầu tư không đáp ứng những yêu cầu đã cam kết sau khi được hưởng ưu đãi. Việc thiết kế cơ chế này cần bảo đảm hiệu quả sử dụng nguồn lực hỗ trợ, đồng thời có cơ sở pháp lý chặt chẽ nhằm hạn chế nguy cơ phát sinh khiếu kiện, tranh chấp đầu tư quốc tế.
Về phạm vi điều chỉnh của Luật Đầu tư, Bộ trưởng đồng tình với ý kiến đại biểu Quốc hội về sự cần thiết phải tổng kết, đánh giá toàn diện các quy định hiện hành, làm rõ sự khác biệt giữa điều kiện đầu tư kinh doanh và điều kiện tiếp cận thị trường. Việc phân định các nội dung này có ý nghĩa quan trọng trong bảo đảm tính thống nhất giữa Luật Đầu tư với các luật chuyên ngành, hạn chế chồng chéo và nâng cao tính ổn định của hệ thống pháp luật về đầu tư.
Liên quan đến Quỹ Hỗ trợ đầu tư, Bộ trưởng cho biết Quỹ đã được triển khai và bước đầu hoạt động ổn định, phát huy hiệu quả trong thực hiện chính sách hỗ trợ đầu tư. Về cơ chế tài chính, việc bổ sung nguồn lực cho Quỹ hằng năm được thực hiện theo trình tự, thủ tục của pháp luật về ngân sách nhà nước. Trong đó, Chính phủ quyết định mức hỗ trợ tổng thể, địa phương quyết định các nội dung hỗ trợ thuộc thẩm quyền và cơ quan quản lý Quỹ thực hiện cấp kinh phí theo quy định.
Để bảo đảm việc quản lý, sử dụng nguồn lực của Quỹ chặt chẽ, công khai và hiệu quả, Bộ trưởng đề xuất tăng cường cơ chế giám sát, trong đó thực hiện kiểm toán nhà nước hằng năm và thanh tra định kỳ đối với hoạt động của Quỹ. Qua đó, bảo đảm các chính sách hỗ trợ được triển khai đúng quy trình, đúng đối tượng và phát huy hiệu quả thực chất.
Đối với các quy định về điều kiện tiếp cận thị trường, Bộ trưởng khẳng định cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu ý kiến đại biểu để hoàn thiện dự thảo Luật. Trong đó, những nội dung liên quan đến việc nới lỏng điều kiện tiếp cận thị trường thuộc thẩm quyền của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ được tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định, bảo đảm đúng thẩm quyền và trình tự thực hiện.
Kết thúc phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị Tổng Thư ký Quốc hội phối hợp với Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính khẩn trương tổng hợp đầy đủ ý kiến của các đại biểu Quốc hội tại Tổ, tại Hội trường và các ý kiến đóng góp bằng văn bản, gửi Chính phủ chỉ đạo nghiên cứu, tiếp thu, giải trình và hoàn thiện dự thảo Luật, bảo đảm chất lượng, tiến độ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua vào cuối kỳ họp.
Lam Anh
