Chính phủ trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến 04 dự án Luật về lao động, bảo hiểm xã hội và dân chủ ở cơ sở

Đây là bước hoàn thiện thể chế quan trọng nhằm thực hiện các chủ trương của Đảng về sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng mô hình chính quyền địa phương 02 cấp và cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Tập trung phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính về an toàn, vệ sinh lao động

Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động, việc ban hành xuất phát từ yêu cầu thể chế hóa Chỉ thị số 31-CT/TW của Ban Bí thư và xử lý kịp thời các văn bản chịu tác động của việc sắp xếp tổ chức bộ máy trước ngày 01/3/2027 theo quy định của Quốc hội. Sau hơn 10 năm thi hành, một số quy định không còn phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 02 cấp.

Dự thảo Luật gồm 03 Điều, tập trung sửa đổi 35/93 điều và bãi bỏ Điều 33 của Luật hiện hành.

Nội dung sửa đổi tập trung đổi tên các cơ quan cho phù hợp với bộ máy mới, Sửa đổi quy định về thanh tra, kiểm tra theo Luật Thanh tra; Sửa đổi quy định khai báo, điều tra, thống kê, báo cáo tai nạn lao động theo mô hình chính quyền địa phương 02 cấp; Sửa đổi Điều 83 về trách nhiệm quản lý nhà nước theo yêu cầu phân công, phân cấp; Sửa đổi trách nhiệm xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia theo Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật; Sửa đổi thành phần Hội đồng quốc gia, cấp tỉnh về an toàn, vệ sinh lao động.

Nhằm tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, dự thảo cắt giảm dịch vụ huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động khỏi danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện, bãi bỏ 04 thủ tục cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động huấn luyện, đồng thời đơn giản hóa thủ tục khai báo máy, thiết bị khi chỉ yêu cầu khai báo trước khi đưa vào sử dụng.

Về phân quyền, dự thảo chuyển nhiệm vụ tiếp nhận khai báo tai nạn lao động nghiêm trọng từ Công an cấp huyện về Công an cấp xã, đồng thời chuyển việc tiếp nhận báo cáo tai nạn lao động của người lao động tự do từ UBND cấp huyện về cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh.

Đề xuất ngày nghỉ lễ mới và tháo gỡ vướng mắc kinh doanh thuộc 05 lĩnh vực

Về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 05 luật gồm Bộ luật Lao động, Luật Lưu trữ, Luật Bình đẳng giới, Luật Hoạt động chữ thập đỏ và Luật Việc làm, dự luật được xây dựng nhằm thể chế hóa chủ trương tinh gọn bộ máy, phân cấp phân quyền và luật hóa các quy định chuyển tiếp Chính phủ đã thực hiện thời gian qua.

Dự thảo Luật gồm 07 Điều, sửa đổi quy định trong cả 05 lĩnh vực. Trong Bộ luật Lao động, về đẩy mạnh phân cấp và phân quyền, dự thảo chuyển thẩm quyền quy định chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức của Hội đồng tiền lương quốc gia cũng như phê duyệt Chương trình quốc gia về an toàn, vệ sinh lao động từ Chính phủ sang Thủ tướng Chính phủ. Đồng thời, thẩm quyền thông báo lịch nghỉ lễ, tết hằng năm được giao cho Bộ trưởng Bộ Nội vụ thực hiện trước ngày 30/9 năm trước. Nhằm phân định rõ thẩm quyền chính quyền địa phương 02 cấp, Chủ tịch UBND cấp xã được giao thực hiện đăng ký nội quy lao động khi được cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh ủy quyền, đồng thời chủ trì, phối hợp xử lý các cuộc đình công không đúng trình tự, thủ tục.

Đáng chú ý, dự thảo thể chế hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW của Trung ương bằng việc quy định ngày 24/11 hằng năm là “Ngày Văn hóa Việt Nam” – một ngày nghỉ lễ mà người lao động được hưởng nguyên lương. Bên cạnh đó, nhằm cắt giảm thủ tục và điều kiện kinh doanh, ngành nghề "cho thuê lại lao động" được đưa ra khỏi danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện, chuyển từ cơ chế cấp phép sang đăng ký ký quỹ và thông báo hoạt động. Các quy định về thanh tra lao động chuyên ngành tại Điều 215 và 216 cũng được bãi bỏ để phù hợp với Luật Thanh tra năm 2025.

Trong Luật Lưu trữ, Bộ trưởng Bộ Nội vụ và Chủ tịch UBND cấp tỉnh có thẩm quyền quyết định việc nộp tài liệu vào lưu trữ lịch sử, đồng thời bỏ ngành nghề “kinh doanh dịch vụ lưu trữ” khỏi danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện; Bỏ “Chứng chỉ hành nghề lưu trữ” và lệ phí liên quan. Thay bằng quy định tiêu chuẩn trình độ đào tạo chuyên môn (từ cao đẳng trở lên theo các ngành phù hợp) đối với nhân sự phụ trách kỹ thuật, nghiệp vụ dịch vụ lưu trữ.

Đối với Luật Bình đẳng giới, dự thảo chuyển nhiệm vụ công bố thông tin quốc gia về bình đẳng giới cho Bộ Nội vụ, còn việc quy định/thực hiện tiêu chí phân loại giới tính trong thống kê nhà nước giao cho Bộ Tài chính. Thẩm quyền ban hành chiến lược, mục tiêu quốc gia cũng như các chương trình, đề án về bình đẳng giới được chuyển từ Chính phủ sang Thủ tướng Chính phủ. Để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được bổ sung quyền phản biện xã hội, đồng thời chức năng quản lý nhà nước về bình đẳng giới được chuyển từ "thanh tra" sang "kiểm tra" theo đúng Luật Thanh tra mới.

Đối với Luật Hoạt động chữ thập đỏ, dự thảo thực hiện điều chuyển chức năng quản lý nhà nước về hoạt động chữ thập đỏ từ Bộ Nội vụ sang Bộ Y tế nhằm tối ưu hóa bộ máy chuyên môn, xuất phát từ thực tế 5 trên 7 lĩnh vực hoạt động chữ thập đỏ mang tính chuyên ngành y tế sâu như cứu trợ, chăm sóc sức khỏe, sơ cấp cứu, hiến máu, mô, tạng và ứng phó thảm họa. Ngoài ra, về mặt kỹ thuật lập pháp, cụm từ "thị trấn" được thay thế bằng "đặc khu" cho phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp.

Dự thảo Luật Việc làm tập trung đơn giản hóa thủ tục hành chính bằng cách bỏ Giấy phép hoạt động dịch vụ việc làm. Theo đó, doanh nghiệp chỉ cần gửi thông báo hoạt động cho cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh nơi đặt trụ sở trước khi đi vào vận hành. Riêng các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ việc làm qua nền tảng thương mại điện tử chỉ cần tuân thủ đúng các quy định của pháp luật về thương mại điện tử.

Luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 01/03/2027, riêng quy định về Ngày Văn hóa Việt Nam có hiệu lực ngay khi Quốc hội thông qua.

Mở rộng độ bao phủ bảo hiểm xã hội và tối ưu hóa nguồn lực đầu tư quỹ

Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, dự thảo nhằm thể chế hóa các Nghị quyết của Đảng tại Đại hội XIV, đồng thời khắc phục khoảng trống pháp lý phát sinh trong các quy định tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp, cơ quan BHXH trong quá trình triển khai thực hiện.

Đối với nội dung sửa đổi, bổ sung về sắp xếp tổ chức bộ máy, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp: dự thảo luật sửa đổi về đối tượng người hoạt động không chuyên trách tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc quy định tại điểm k khoản 1 Điều 2 để phù hợp với pháp luật về tổ chức chính quyền địa phương; Sửa đổi về thẩm quyền quyết định số ngày nghỉ chế độ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau ốm đau, thai sản đối với đơn vị sử dụng lao động không thành lập công đoàn cơ sở, phù hợp với chủ trương kết thúc hoạt động của công đoàn viên chức, công đoàn lực lượng vũ trang.

Đồng thời, sửa đổi, bổ sung trách nhiệm của cơ quan bảo hiểm xã hội và trách nhiệm quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội của Bộ Tài chính, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (nay là Bộ Nội vụ) và Bộ Y tế và Ủy ban nhân dân các cấp để phù hợp với vị trí pháp lý, nhiệm vụ, quyền hạn hiện nay của các bộ, cơ quan.

Về đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội: Để bảo đảm có lộ trình từng bước mở rộng độ bao phủ của chính sách bảo hiểm xã hội phù hợp, khả thi đối với nhóm đối tượng người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số, dự thảo luật sửa đổi quy định tại khoản 6 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 theo hướng: Căn cứ vào điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của từng thời kỳ, Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số và các đối tượng khác có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên, bảo đảm lộ trình thực hiện phù hợp. Nội dung này sẽ được Chính phủ chỉ đạo các cơ quan nghiên cứu, thể chế hóa cụ thể sau khi Trung ương Đảng thông qua nghị quyết mới về chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội.

Về bảo hiểm hưu trí bổ sung: Dự thảo luật sửa đổi khoản 5 Điều 3 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 theo hướng: Cho phép cá nhân người lao động trực tiếp tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung trên cơ sở tự nguyện mà không nhất thiết phải thông qua người sử dụng lao động, tương tự quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014. Dự thảo luật sửa đổi, bổ sung một số quy định về chế độ tạo cơ sở pháp lý thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và cơ quan trong triển khai thực hiện như: ủy quyền cho người khác thực hiện bảo hiểm xã hội; hình thức chi trả lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội thông qua tài khoản người thụ hưởng. Bổ sung một số nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết về hình thức chi trả lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội, thời gian đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện và nguồn kinh phí bảo đảm thực hiện trợ cấp thai sản trong bảo hiểm xã hội tự nguyện.

Về sửa đổi, hoàn thiện liên quan đến khơi thông nguồn lực, nâng cao hiệu quả đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội: Nhằm mở rộng danh mục đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội phù hợp với chủ trương tại Nghị quyết số 28 và Kết luận 18 ngày 02/04/2026 của Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm giai đoạn 2026 - 2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng hai con số. Dự thảo luật sửa đổi, bổ sung khoản 1 và khoản 4 Điều 122 theo hướng: quy định về nguyên tắc việc bổ sung đầu tư tiền gửi tại các ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước và doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ, ngân hàng thương mại cổ phần có vốn doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ. Giao Chính phủ quy định chi tiết tiêu chí, cơ chế đánh giá, lựa chọn, giám sát, kiểm soát rủi ro, lộ trình đa dạng hóa danh mục đầu tư, cơ cấu đầu tư và phương thức đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội.

Về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính: Dự thảo luật bãi bỏ quy định về hồ sơ, thủ tục tại Luật Bảo hiểm xã hội và giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm tính linh hoạt, chủ động.

Thực hiện dân chủ ở cơ sở gắn với tăng cường kỷ luật, kỷ cương và pháp quyền

Về dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi), việc sửa đổi nhằm thể chế hóa đầy đủ các yêu cầu, nhiệm vụ, giải pháp tại Chỉ thị số 09-CT/TW ngày 20/7/2026 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với việc thực hiện dân chủ ở cơ sở trong giai đoạn mới; gắn việc thực hiện dân chủ ở cơ sở với công tác xây dựng Đảng, hệ thống chính trị, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, chính quyền địa phương 02 cấp

Dự thảo gồm 06 chương, 65 điều, giảm 26 điều so với hiện hành nhưng vẫn kế thừa phạm vi điều chỉnh và các nội dung cốt lõi. Theo đó, bổ sung nguyên tắc bảo đảm cho người khuyết tật, người dân tộc thiểu số, người sinh sống ở khu vực biên giới, hải đảo, miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn được Nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi để thực hiện dân chủ ở cơ sở; Bổ sung biện pháp bảo đảm thực hiện: ban hành Bộ tiêu chí đánh giá việc thực hiện dân chủ ở cơ sở của cơ quan hành chính và chính quyền các cấp; việc thực hiện dân chủ trên nền tảng số nhằm mở rộng, đa dạng hóa các hình thức thực hiện dân chủ phù hợp với tiến trình chuyển đổi số quốc gia.

Dự thảo Luật hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát việc thực hiện dân chủ ở cơ sở trực tiếp và gián tiếp thông qua Ban Thanh tra nhân dân; đồng thời, không quy định thiết chế Ban Thanh tra nhân dân ở cơ quan, đơn vị không có tổ chức công đoàn cho phù hợp với tình hình thực tiễn và Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; Bổ sung quy định nội dung quản lý nhà nước về thực hiện dân chủ ở cơ sở, trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, các hội quần chúng được đảng, nhà nước giao nhiệm vụ, các cơ quan và chính quyền địa phương.

Rà soát, lược bỏ và chuyển những quy định trong Luật hiện hành để giao Chính phủ quy định chi tiết và biện pháp bảo đảm thi hành cho phù hợp với thẩm quyền như: biện pháp để thực hiện dân chủ ở cơ sở, việc tổ chức cuộc họp của cộng đồng dân cư; phát phiếu lấy ý kiến của cộng đồng dân cư; việc lựa chọn hình thức công khai, trách nhiệm tổ chức thực hiện công khai thông tin; nội dung, thành phần tham gia trách nhiệm tổ chức hội nghị người lao động…