Giải ngân đầu tư công thực chất, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số

Sáng 12/11, trả lời chất vấn của Đại biểu Quốc hội tại Phiên chất vấn tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã thông tin cụ thể về công tác phân bổ, quản lý và thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công năm 2026, gắn với triển khai kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030; nguyên nhân, trách nhiệm và giải pháp khắc phục tình trạng chậm giải ngân, bảo đảm tiến độ, chất lượng và hiệu quả đầu tư.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn trả lời chất vấn sáng 12/11. Ảnh: QH

Giải ngân chậm chủ yếu do khâu tổ chức thực hiện

Theo đại biểu Tráng A Dương (Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai), thực tế, nhiều địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số muốn đầu tư các công trình thiết yếu, trong khi một số nơi được giao vốn lại không giải ngân hết, phải điều chuyển hoặc chuyển nguồn. Đại biểu đặt vấn đề trách nhiệm thuộc về khâu tham mưu phân bổ điều hành vốn hay tổ chức thực hiện. Bộ Tài chính có giải pháp nào khắc phục tình trạng này, đảm bảo nguồn vốn được thực hiện phân bổ đúng, đủ và phát huy hiệu quả?

Trả lời đại biểu, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho rằng, việc chậm trễ trong giải ngân chủ yếu do khâu thực hiện. Hiện nay các thủ tục giải ngân đầu tư công đã được cải tiến rất nhiều. Sắp tới, sau khi Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất) ra đời sẽ tiếp tục tiến thêm một bước trong việc đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Theo Bộ trưởng, để triển khai một công trình, dự án phải trải qua 5 khâu: lựa chọn và đề xuất vốn; quyết định chủ trương đầu tư; quyết định đầu tư; tổ chức triển khai thực hiện và cuối cùng là thanh quyết toán và đưa vào sử dụng. Qua theo dõi, yếu kém nhất vẫn ở khâu tổ chức thực hiện, đặc biệt ở khâu chuẩn bị dự án.

Phát biểu tranh luận về vấn đề chậm giải ngân vốn đầu tư công, đại biểu Tạ Văn Hạ (Đoàn ĐBQH TP Đà Nẵng) cho biết, vốn đầu tư công được xác định là một động lực then chốt để dẫn dắt tăng trưởng kinh tế, nhất là trong bối cảnh nước ta đang phấn đấu tăng trưởng hai con số. Để triển khai dự án có rất nhiều khâu. Bộ trưởng Bộ Tài chính cũng đã chỉ ra nguyên nhân chủ yếu ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân ở khâu chuẩn bị đầu tư. Tuy vậy, theo đại biểu Tạ Văn Hạ, vẫn còn một nguyên nhân khác cần được nhận diện là vấn đề đa cấp trong thi công. Theo đại biểu, có hiện tượng trúng thầu nhưng không trực tiếp thi công mà phân chia ra nhiều cấp trung gian và người thi công cuối cùng phải chịu tất cả các chi phí, cùng với chịu tác động từ biến động về giá cả dẫn tới tình trạng đội vốn…

Trả lời đại biểu Tạ Văn Hạ, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, giải ngân vốn đầu tư công năm nay có nhiều chuyển biến tích cực so với năm ngoái. Đến hết tháng 10/2026, cả nước đã giải ngân được khoảng 74%. Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo rất quyết liệt, trong tất cả các cuộc họp giao ban định kỳ đều yêu cầu đẩy mạnh giải ngân đầu tư công, đảm bảo hoàn thành tỷ lệ giải ngân 100% trong năm nay. Giải ngân đầu tư công cũng được xác định là một trong năm tiêu chí đánh giá thực hiện nhiệm vụ kinh tế - xã hội.

Ngoài các nguyên nhân khách quan như năm nay là năm đầu triển khai kế hoạch, lượng vốn lớn, vẫn còn những nguyên nhân chủ quan ảnh hưởng đến tỷ lệ giải ngân. Một trong những nguyên nhân như đại biểu chỉ ra là tình trạng bán thầu. Việc này thuộc trách nhiệm của chủ đầu tư phải theo dõi giám sát, khi đã đấu thầu và tổ chức triển khai thì phải giám sát chặt chẽ các nhà thầu thực hiện đúng hợp đồng dân sự đã ký giữa hai bên và cũng yêu cầu các Bộ, ngành, địa phương, cơ quan chức năng phải vào cuộc giám sát vấn đề này.

Theo Bộ trưởng, nguyên nhân nữa ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân đầu tư công là chậm trễ trong công tác giải phóng mặt bằng; năm nay phát sinh thêm nguyên nhân do giá nhân công, giá nguyên vật liệu tăng cao. “Dù vậy, tiến độ giải ngân cũng đang rất tốt. Với quyết tâm của cả hệ thống chính trị, tôi tin tưởng giải ngân vốn đầu tư công năm nay sẽ đạt mục tiêu đã đặt ra.”, Bộ trưởng kỳ vọng.

Tiếp tục kiểm soát chặt chẽ việc ứng vốn

Quan tâm đến tỷ lệ vốn tạm ứng chưa thu hồi, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) cho biết, theo báo cáo của Bộ Tài chính, số vốn tạm ứng chưa thu hồi còn khoảng 240.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 34% số vốn đã giải ngân. Đây là số tiền rất lớn, kéo dài qua nhiều năm, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý, sử dụng vốn NSNN. Đại biểu đề nghị cho biết trong số vốn tạm ứng chưa thu hồi này, bao nhiêu là do vướng mắc khách quan, bao nhiêu là do chủ đầu tư, nhà thầu chậm thực hiện nghĩa vụ? Bộ Tài chính có giải pháp nào để thu hồi, xử lý dứt điểm, đồng thời ngăn chặn tình trạng tạm ứng kéo dài, sử dụng vốn sai mục đích?

Theo Bộ trưởng, trong 10 tháng qua, tốc độ giải ngân của cả nước đã tăng lên 74%, tạm ứng theo chế độ chưa thu hồi chiếm 34% tổng số vốn đã giải ngân, giảm hơn 3% so với tháng 9. Sở dĩ vẫn còn tạm ứng là do pháp luật cho phép. Ngay sau khi ký hợp đồng đã cho phép ứng vốn cho nhà thầu để tạo điều kiện cho nhà thầu bắt tay ngay vào triển khai thực hiện. Đây là cơ chế đã triển khai nhiều năm.

Toàn cảnh phiên chất vấn. Ảnh: QH

Thời gian qua, Thủ tướng cũng đã chỉ đạo quyết liệt yêu cầu khẩn trương hoàn thành thanh, quyết toán để đảm bảo giải ngân thực chất. Điều quan trọng nhất của việc giải ngân chính là tiền đi vào cuộc sống, tạo ra năng lực sản xuất mới. Sau khi có chỉ đạo của Thủ tướng tại phiên họp tháng 9/2026, tỉ lệ tạm ứng cũng giảm rất nhanh, do chủ đầu tư cùng với các cơ quan tài chính trên địa bàn thúc đẩy việc thanh, quyết toán đối với nhà thầu để đảm bảo việc tạm ứng thấp nhất. Thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục đôn đốc, thúc đẩy hỗ trợ và kiểm soát chặt chẽ việc ứng vốn.

Quyết liệt thực hiện mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch

Phát biểu làm rõ thêm một số vấn đề ĐBQH quan tâm về giải ngân vốn đầu tư công, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết, Chính phủ đang chỉ đạo quyết liệt nhằm hoàn thành mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026, thông qua đó có thể đóng góp thêm khoảng 1,7% vào tăng trưởng kinh tế. Đây là một trong những yếu tố quan trọng để phấn đấu hoàn thành mục tiêu tăng trưởng GDP 10% trong năm 2026.

Theo Phó Thủ tướng, trong 10 tháng năm 2026, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt khoảng 74%, đây là kết quả rất tích cực, đặc biệt trong bối cảnh năm 2026 là năm đầu nhiệm kỳ.

Liên quan đến ý kiến của một số đại biểu về tỷ lệ tạm ứng vốn cho các nhà thầu trong quá trình triển khai dự án, Phó Thủ tướng cho rằng sau khi ký hợp đồng, việc tạm ứng khoảng 30% vốn cho các nhà thầu, nhất là tại các dự án lớn nhằm tạo điều kiện mua nguyên vật liệu, chuẩn bị thi công là hoạt động bình thường. Đây là vấn đề khách quan, bởi năm nay là năm đầu tiên của nhiệm kỳ. Đối với một số khoản tồn đọng từ trước, Chính phủ đã chỉ đạo quyết liệt nhằm bảo đảm giải ngân thực chất, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế trong năm 2026.

HP